مردم؛ مدیران مصرف انرژی

گفتنی است؛ بالا بودن شاخص شدت مصرف انرژی در ایران به عوامل متعدد دیگر از جمله ساختار صنعتی، شرایط اقلیمی، فرسودگی زیرساخت‌ها و قیمت پایین حامل‌های انرژی نسبت داده می‌شود. همین تفـاوت فاحش قیمت حامل‌های انرژی با کشورهای همسایه کـه در مواردی تـا ۸۰ درصد نیـز برآورد می‌شود؛ سبب شـده قاچاق سوخت با هر هزینه‌ای، در مناطق مرزی برای برخی افراد جذاب و اقتصادی باشد.

به طور مثال، چندی پیش در آذر ماه، ۳۵ شبکه سازمان یافته قاچاق سوخت در هرمزگان شناسایی شد که گردش مالی آن‌ها ۱۶۷ همت برآورد شده است.

در بهمن ماه نیز مجموعه‌ای از انبارها و مخازن بزرگ سوخت قاچاق در بندرکلاهی کشف و دو نفر از سر شبکه‌های اصلی قاچاق سوخت به اتهام قاچاق حداقل دو میلیون و پانصد هزار لیتر گازوئیل دستگیر شدند. اینکه مکررا شاهد تکرار چنین اتفاقاتی هستیم؛ به چند عامل برمی‌گردد یکی پایین بودن قیمت حامل‌های انرژی و دیگری رسیدگی نکردن به استان‌هایی نظیر هرمزگان و عدم ایجاد شغل پایدار، تورم بالا و تناسب نداشتن نرخ بیکاری و جمعیت جوان. لذا انرژی در کشور ما به جای اینکه صرف تولید ‌شود؛ در بخش خانگی به دلیل بازدهی پایین لوازم خانگی مصرف‌کننده انرژی، بیش از حد مصرف می‌شود یا به دلیل فرسوده بودن خودروهای داخلی و ناوگان حمل‌ونقل هدر می‌رود. و این موضوع حاصل سیاست‌های دولت است. لذا چنانچه ریل‌گذاری صحیحی زمینه توسعه زیر ساخت‌های کشور، افزایش تولید ناخالص دخلی، تولید لوازم خانگی با کیفیت، خودروهای داخلی مطابق استاندارهای بین‌المللی، آزادسازی واردات خودرهای خارجی بنزینی کم مصرف و برقی و بعد از آن آزادسازی قیمت حامل‌های انرژی باشیم؛ آنگاه بساط قاچاق سوخت و به تاراج رفتن سرمایه ملی نیز رفته رفته برچیده خواهد شد.

آمارهایی از انتشار گازهای گلخانه‌ای در کشور

طبق اعلام شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت، بررسی روند تغییرات انتشار گازهای گلخانه‌ای در بخش‌های مختلف مصرف در کشور نشان می‌دهد که بخش نیروگاهی با سهم ۳۰ درصد در انتشار در رتبه نخست قرار دارد و پس‌ازآن به ترتیب بخش‌های خانگی و تجاری با سهم ۲۵ درصد، حمل‌ونقل با سهم ۲۲ درصد و صنعت با سهم ۱۸ درصد در انتشار گازهای گلخانه‌ای رتبه‌بندی می‌شوند.

این میزان شامل ۱۲۴ میلیون بشکه معادل نفت خام برای بخش خانگی و تجاری، ۲۶۳ میلیون بشکه معادل نفت خام برای بخش صنعت و ۱۱۳ میلیون بشکه معادل نفت خام برای بخش حمل‌ونقل است.

آسیا همچنان در صدر مصرف انرژی در دنیا

پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد تا سال ۲۰۴۰ مصرف انرژی در جهان ۴۸ درصد نسبت به میزان مصرف انرژی در سال ۲۰۱۲ افزایش خواهد یافت و کماکان آسیا در سال ۲۰۴۰ بیشترین مصرف‌کننده انرژی است. گفتنی است؛ تا سال ۲۰۴۰ بیش از ۵۰ درصد از انرژی جهان در بخش صنعت استفاده خواهد شد.

جایگاه ایران در تولید و مصرف انرژی

بر‌اساس گزارش آماری سالانه بررسی انرژی جهان شرکت بریتیش پترولیوم، ایران با بهره‌مندی از ۱۵۷ میلیارد بشکه ذخایر نفت خام و تخصیص ۹.۲ درصد از سهم ذخایر جهان در رتبه چهارم دارندگان ذخایر نفت قرار دارد.

همچنین با مجموع ذخایر ۳۳.۵ تریلیون مترمکعب گاز طبیعی پس از روسیه رتبه دوم دارندگان گاز جهانی را به خود اختصاص داده است.

از نظر تولید، ایران با تولید سالانه ۲۲۴ میلیارد مترمکعب گاز، سومین تولیدکننده گاز در جهان پس از آمریکا و روسیه است و رتبه چهارم را در بین مصرف‌کنندگان گاز طبیعی جهان به خود اختصاص می‌دهد. این در حالی است که در تجارت گاز طبیعی با خط لوله، ایران در میان ۲۱ کشور صادرکننده گاز با خط لوله در جایگاه دوازدهم قرار دارد و هیچ

سهمی از تجارت گاز طبیعی مایع‌شده ندارد.

گفتنی است؛ آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر در سناریوی جهانی خود تا سال ۲۰۵۰، کاهش مصرف نهایی انرژی از ۷۴۴ به ۳۵۰ اگزاژول را با تکیه بر بهره‌وری انرژی دنبال می‌کند و در این مسیر، ۳۴ درصد از مجموع سرمایه‌گذاری‌ها را به این بخش اختصاص داده است.

مصرف انرژی خانگی ایران دو برابر بیشتر از کشورهای هم‌رفاه

براساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، سرانه مصرف انرژی در بخش خانگی ایران مشابه کشوری نظیر آمریکاست که رفاه هر فرد در آن کشور (درآمد سرانه) 3 الی 4 برابر ایران است (دمای ایران و آمریکا تقریبا یکسان است) اما مقایسه ایران و کشورهای هم‌رده در حوزه رفاه مثل گرجستان و آذربایجان نشان می‌دهد، مردم ایران در بخش خانگی بیش از دو برابر مردم این دو کشور، مصرف انرژی دارند. همچنین سرانه مصرف گاز طبیعی در ایران از همه کشورها حتی آمریکا بالاتر است. گفتنی است؛ در ایران هر فرد 1115 کیلوگرم معادل نفت خام، گاز مصرف می‌کند که این رقم بیش از 6 برابر میانگین جهانی است.

همچنین شدت انرژی در ایران بر مبنای برابری قدرت خرید 2 برابر میانگین جهانی است و نسبت به میانگین خاورمیانه نیز 58 درصد بالاتر است.

به بیان دیگر، برای رسیدن به استاندارد خاورمیانه، هم‌اکنون در ایران ظرفیت صرفه‌جویی 37 درصد از مصرف فعلی انرژی وجود دارد که بر مبنای مقایسه دو شاخص "سرانه مصرف انرژی خانگی بر مبنای دما و رفاه" و شاخص "شدت عرضه و مصرف انرژی در ایران" می‌توان با اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی مصرف از سوی دولت، شهروندان را به صرفه‌جویی ترغیب کرد.

بر همین اساس به منظور نتیجه‌گیری از این بحث باید گفت؛ دولت می‌تواند بازیگر اصلی حل مشکل هدر رفت انرژی در کشور باشد اما اگرچه که در چنین شرایطی نمی‌توان مردم را مقصر اصلی دانست؛ اما نقش قابل توجه آن‌ها را در مدیریت مصرف انرژی نیز نمی‌شود نادیده گرفت. لذا علی‌رغم وجود همه مشکلاتی که در این گزارش مطرح شد؛ مردم با صرفه‌جویی می‌توانند گام موثری در مصرف انرژی در کشور بردارند.

روزنامه صبح ساحل