دور اعتمادسـازی؟

گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان دو طرف

در این دور از مذاکرات، همچون گذشته، وزیر خارجه عمان ابتدا با مقامات ایران گفت‌وگو کرد و سپس طرح و دیدگاه‌های ایران را به مقامات آمریکایی منتقل کرد. در ادامه، با وقفه‌ای کوتاه، تبادل نظر میان طرفین توسط وزیر خارجه عمان ادامه یافت تا در صورت امکان، دیدگاه‌های دو طرف نسبت به یکدیگر نزدیک‌تر شود. بر اساس گفته‌ها، ایران کماکان حق غنی‌سازی را برای خود محفوظ می‌داند و از افزایش دستور کار مذاکرات و ورود مسائل موشکی یا هر مسئله داخلی دیگری خودداری می‌کند. با وجود اختلافات، وزارت خارجه عمان تأکید دارد که تمام تلاش خود را برای ادامه گفت‌وگوها میان ایران و آمریکا انجام خواهد داد.

از ابتدا نیز شروع این مذاکرات با چالش‌های زیادی همراه بود. پرچالش‌ترین مسئله برای آغاز مذاکرات، دستور جلسه و موضوعات مورد مذاکره میان دو طرف بر سر میز مذاکره بود. آمریکایی‌ها به دنبال گسترش دستورکار و وارد کردن مسئله موشکی و حتی حقوق بشری به مذاکرات بودند. در همین راستا، وزیر خارجه آمریکا تأکید کرد که به نظر نمی‌رسد مذاکرات با ایران جواب دهد. پس از سخنان وزیر امور خارجه آمریکا، حتی خبر لغو نشست میان دو طرف منتشر شد، اما با ورود کشورهای منطقه و گفت‌وگوی آن‌ها با آمریکا، دونالد ترامپ با انجام مذاکرات با ایران موافقت کرد. به گفته برخی منابع، ایالات متحده به دنبال آن بود تا با برگزاری مذاکرات در استانبول، به کلی دستور کار روند مذاکرات با ایران را متفاوت از گذشته، به ویژه پیش از جنگ ۱۲ روزه، پیش ببرد. اما ایران با این رویکرد صریحاً مخالفت کرد و با تدبیر انتقال محل مذاکرات به عمان، تلاش کرد تا از تنگنای آمریکا و لابی‌های پشت‌پرده رژیم اسرائیل برای قرار دادن مسئله موشکی یا هر موضوع داخلی دیگری جلوگیری کند.

پیمان عدم تجاوز؛ دستور مهم گفت‌وگوهای ایران و آمریکا

یکی از موارد بسیار مهمی که گفته می‌شود در مذاکرات مدنظر قرار گرفت، پیمان یا توافق عدم تجاوز بود. این توافق با پیشنهاد کشورهای منطقه، به سرکردگی ترکیه، مصر و قطر، ارائه شده تا با حفظ ثبات در منطقه، به حل اختلافات میان ایران و آمریکا کمک کند. ایران در هفته‌های گذشته تأکید کرده است در صورت حمله نظامی آمریکا به خاک خود، دامنه این جنگ می‌تواند تمام کشورهای منطقه را دربرگیرد. این تهدید باعث شده کشورهای منطقه با احساس خطر و با تجربه جنگ ۱۲ روزه که به حمله موشکی ایران به پایگاه هوایی آمریکا در عراق منجر شد، آمریکا را وادار کنند تا به هر شکل ممکن، ابتکاری برای توافق با ایران پیشنهاد دهد. حضور جرد کوشنر، داماد ترامپ، شاید بتواند نقطه روشنی در ارائه ابتکار و راهکاری برای حل منازعات باشد. حضور او در مذاکرات رژیم اسرائیل و حماس سبب شد جنگ میان دو طرف متوقف شود. اکنون باید دید آیا کوشنر می‌تواند همان نقش را میان ایران و آمریکا ایفا کند یا خیر.

اختلافات سیاسی است یا فنی؟

مسئله مهم دیگری که میان ایران و آمریکا وجود دارد، نقطه اصلی اختلاف میان دو طرف است. آمریکایی‌ها بارها تأکید کرده‌اند سطح غنی‌سازی در ایران باید به صفر برسد. حتی آن‌ها اخیراً مدعی شده‌اند باید برد موشک‌های ایران کاهش یابد. این مسائل میان دو طرف بیشتر جنبه فنی دارد. اما باید گفت اختلاف نظرها بیش از آنکه فنی باشد، سیاسی است.

ایران با سیاست‌های مداخله‌جویانه آمریکا در منطقه مخالف است. آمریکا هم به وضوح سیاست ایران در مورد رژیم اسرائیل را نمی‌پذیرد. ایران رژیم اسرائیل را به رسمیت نمی‌شناسد و حضور این رژیم را اشغالگری غربی‌ها در منطقه می‌داند. این اختلافات گسترده و عمیق نشان می‌دهد مذاکره بر سر مسائل فنی بدون حل اختلافات سیاسی چندان نمی‌تواند راهگشا باشد.

باید منتظر ماند و دید این دور از مذاکرات چه نتیجه‌ای در پی خواهد داشت. بر اساس گفته‌های وزارت خارجه عمان، این دور مذاکرات بیشتر برای ازسرگیری مذاکرات میان دو طرف و اعتمادسازی برگزار شد. سطح اختلافات میان دو طرف عمیق است، اما کشورهای منطقه که روابط خوبی با آمریکا دارند، مصرانه به دنبال دستیابی دو طرف به یک توافق هستند. آن‌ها به خوبی می‌دانند با افزایش منازعات میان ایران و آمریکا، جنگی سخت درخواهد گرفت که آن کشورها را تهدید خواهد کرد.

برخی مقامات سیاسی در ایران با تأکید بر توان موشکی، هرگونه تسلیم شدن یا توافق با زورگویی آمریکا را رد کردند. آن‌ها می‌گویند به هیچ عنوان تسلیم خواسته‌های آمریکا نمی‌شوند. آمریکایی‌ها به دنبال آن هستند که با اتکا به بحران داخلی ایران و همزمان افزایش ادوات نظامی در منطقه، خواسته‌های خود را دیکته کنند. اما مقامات جمهوری اسلامی بارها ثابت کرده‌اند تحت فشارهای سیاسی، نظامی و امنیتی حاضر به انجام توافق نیستند. هرچند آغاز گفت‌وگوها می‌تواند گامی مثبت برای حل اختلافات باشد، اما دیدگاه دو طرف نسبت به یکدیگر و بی‌اعتمادی میان آن‌ها بزرگترین چالش است که در شرایط فعلی احتمال رفع آن دور از انتظار به نظر می‌رسد.

شایان ذکر است که بر اساس ‌گزارش صدا و سیما احتمال طولانی شدن مذاکرات در روزهای آینده وجود دارد.

روزنامه صبح ساحل