جریان پویای میانجی‌گری

حضور مقام عالی رتبه ایران در عمان

عمان هفته گذشته میزبان مذاکراتی در مورد برنامه هسته‌ای ایران بود که با هدف جلوگیری از درگیری بزرگ بین تهران و واشنگتن، در بحبوحه تنش‌های فزاینده و افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه، برگزار شد. در روز سه‌شنبه 21 بهمن پذیرای دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به این کشور بود. ارتشبد «سلطان بن محمد النعمانی» وزیر دفتر سلطنتی عمان، در فرودگاه مسقط به استقبال دبیر شورای عالی امنیت ملی آمد و لاریجانی پس از آن مهمان «هیثم بن طارق» سلطان عمان بود. دیداری سه ساعته و صمیمانه که دو طرف بر مهمترین موضوع مشترک دوجانبه یعنی ضرورت حراست از امنیت منطقه تاکید کردند. در ادامه با حاکم عمان و بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه این کشور که واسطه اصلی مذاکرات ایران و آمریکا است، دیدار کرد تا راهی برای پیشبرد این مذاکرات پیدا کند. این سفر بخشی از تلاش‌های دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران با هدف تقویت روابط دوجانبه با کشورهای منطقه و افزایش گفتگو در مورد تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی است. خبرگزاری دولتی عمان اعلام کرد لاریجانی و سلطان عمان، هیثم بن طارق، در مورد راه‌های دستیابی به توافقی «متعادل و عادلانه» بین ایران و ایالات متحده گفتگو کردند و بر اهمیت بازگشت به گفتگو برای رفع اختلافات و ارتقای صلح و امنیت منطقه‌ای و جهانی تأکید کردند. همچنین این خبرگزاری رسمی گزارش داد که این دو «درباره آخرین تحولات مذاکرات ایران و آمریکا گفتگو کردند».سفر لاریجانی به عمان در حالی انجام می‌شود که نتانیاهو برای دیدار با ترامپ و گفتگو در مورد مذاکرات جاری واشنگتن با ایران، به ایالات متحده رفت. این دیدار برنامه‌ریزی شده، هفتمین دیدار بین ترامپ و نتانیاهو از زمان بازگشت رئیس جمهور آمریکا به قدرت در سال گذشته خواهد بود. در واقع سفر نتانیاهو یک هفته جلو افتاده بود.

علت سفر دبیر شورای عالی امنیت ملی چه بود؟

اینکه چرا به‌جای عراقچی، لاریجانی به مسقط رفت؟ اهمیت این سفر چیست و اساسا لاریجانی با این سفر به دنبال رساندن چه پیامی است؟ واقعیت این است که در سطح تحلیل کلان باید افراد را در بافت موقعیتی خود بررسی و تحلیل کرد. طبیعتا اینکه چرا عراقچی به مسقط نرفته و لاریجانی به‌جای وی راهی عمان شده به جهت تفاوت جایگاه ساختاری این دو در نظام تصمیم‌گیری کشور است. چرا که عراقچی در جایگاه یک دیپلمات در چارچوب وزارت امور خارجه عمل می‌کند و به لحاظ فنی و دیپلماتیک به مسائل ورود می‌کند. اما سفر علی لاریجانی از جایگاه دبیری شورای‌عالی امنیت ملی به مسقط یعنی مساله از مذاکرات ابتدایی و فنی گذشته و به تصمیمات کلان رسیده است و نیازمند تصمیمات حاکمیتی است. اینکه قرار است در این مرحله چه تصمیماتی در خصوص نوع امتیازاتی که می‌دهیم یا می‌گیریم یا نوع مذاکرات و خطوط قرمز اتخاذ شود. از همین‌رو است که حضور او در عمان می‌تواند پالس مهمی را به طرف مقابل بدهد که او به‌عنوان یک چهره حاکمیتی که تصمیمش تصمیم نظام است وارد شده نه صرفا به‌عنوان یک چهره دولتی که در نهایت باید در اتخاذ تصمیمات خود با مقامات و حاکمیت طرح بحث کند.

دیدار لاریجانی و امیر قطر

علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران ظهر روز چهارشنبه ۲۲ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی امیر قطر در دوحه دیدار و گفت‌و‌گو کرد. سفر لاریجانی به قطر یک روز پس از مذاکرات گسترده او با مقامات ارشد دولتی در عمان انجام شد.

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، ابتدا در دیوان امیری دوحه، جلسه‌ای دو ساعته با شیخ تمیم برگزار کرد.

دو طرف در مورد تحولات منطقه‌ای و افزایش همکاری‌های دوجانبه، از جمله مسائل دیگر، گفتگو کردند. آنها همچنین «در مورد آخرین تحولات مذاکرات هسته‌ای و موضوع کاهش تحریم‌ها» که ایران به عنوان بخشی از توافق احتمالی با ایالات متحده به دنبال آن است، تبادل نظر کردند. پس از دیدار با شیخ تمیم، لاریجانی و هیئت همراهش همچنین با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر و وزیر امور خارجه قطر، دیدار کردند. این در حالی است که دفتر امیر قطر در بیانیه‌ای اعلام کرد که شیخ تمیم اوایل روز چهارشنبه 22 بهمن ماه با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، گفتگوی تلفنی داشته است. در این بیانیه آمده است که این تماس تلفنی بر «تلاش‌های بین‌المللی با هدف کاهش تنش و تقویت امنیت و صلح منطقه‌ای» متمرکز بوده است. در این گفت‌و‌گو همچنین بر اهمیت حمایت از تلاش‌های دیپلماتیک برای حل‌وفصل بحران‌ها از طریق گفت‌و‌گو و روش‌های مسالمت‌آمیز و نیز ادامه هماهنگی و رایزنی درباره مسائل مورد اهتمام مشترک تأکید شد. حضور دبیر شورای عالی امنیت ملی در دو کشور مهم منطقه، در برهه‌ای که رژیم اسرائیل و برخی از مقامات آمریکا مدعی هستند که موضوع حضور منطقه‌ای ایران هم باید یکی از محورهای گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن باشد؛ از آن نظر اهمیت دارد که منطق جمهوری اسلامی ایران بر این مبناست که موضوعات منطقه‌ای در هر حوزه و دسته‌ای باید در منطقه و میان کشورهای منطقه حل و فصل و حتی مورد مذاکره قرار گیرد.