هراس از مذاکره و موشک

به گزارش صبح ساحل، در روزهای اخیر، مذاکرات غیرمستقیم ایران و ایالات متحده برای دستیابی به یک تفاهم جدید، بار دیگر در کانون توجهات دیپلماتیک قرار گرفته است. این گفت‌وگوها، که عمدتاً از طریق واسطه‌هایی مانند عمان و قطر پیش می‌رود، در حالی انجام می‌شود که ایالات متحده ناوگروه‌های خود را در خلیج فارس تقویت کرده بود.

در ۵ فوریه ۲۰۲۶، حضور ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن و ناوگروه همراه آن در منطقه، که شامل بیش از ۵۰۰۰ نیرو و ۹۰ هواپیمای جنگی است، بخشی از استراتژی آمریکا برای حفظ تعادل قدرت در خاورمیانه به شمار می‌رود. مقامات آمریکایی مانند آنتونی بلینکن، وزیر خارجه، در مصاحبه‌ای در ۲ فوریه ۲۰۲۶ ادعا کرده‌اند که این استقرار برای تضمین امنیت متحدان و جلوگیری از هرگونه تشدید تنش است.

از سوی دیگر، ایران این اقدام را تحریک‌آمیز خوانده و سخنگوی وزارت خارجه در بیانیه‌ای که منتشر شد، گفت: حضور نظامی آمریکا در منطقه نه تنها کمکی به مذاکرات نمی‌کند، بلکه می‌تواند روند دیپلماتیک را پیچیده‌تر سازد. این وضعیت، که یادآور تنش‌های سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ است، نشان‌دهنده پیوند نزدیک مسائل امنیتی و دیپلماتیک در روابط تهران-واشنگتن است. مذاکرات فعلی، بر روی محدودیت‌های غنی‌سازی اورانیوم ایران (حدود ۳.۶۷ درصد طبق برجام اولیه) و رفع تحریم‌های اقتصادی تمرکز دارد، اما حضور نظامی آمریکا می‌تواند به عنوان اهرمی برای فشار بیشتر عمل کند.

تکرار الگوی فشار تل‌آویو بر واشنگتن

در حالی که مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای ایران و آمریکا در مسقط (عمان) ادامه دارد و آخرین دور آن در ۶ فوریه ۲۰۲۶ برگزار شد، اسرائیل نگرانی شدید خود را از روند این گفت‌وگوها ابراز کرده و تلاش می‌کند دامنه آن را فراتر از برنامه هسته‌ای گسترش دهد. دفتر نخست‌وزیری اسرائیل روز شنبه اعلام کرد که بنیامین نتانیاهو ۱۱ فوریه در واشنگتن با دونالد ترامپ دیدار کرده‌است و درباره مذاکرات جاری با ایران بحث کرده‌اند. نتانیاهو تأکید دارد که هر توافقی باید شامل محدودیت‌های جدی بر برنامه موشک‌های بالستیک ایران و توقف حمایت از «محور مقاومت» باشد؛ موضعی که سازمان رادیو و تلویزیون اسرائیل (کان) نیز آن را بازتاب داده و تأکید کرده تل‌آویو اصرار دارد آمریکا ایران را وادار به کنار گذاشتن موشک‌های بالستیک کند، برنامه‌ای که در عملیات نظامی اخیر خسارات قابل توجهی به اسرائیل وارد کرده، در حالی که ایران بر عدم مذاکره بر سر موشک‌ها پافشاری می‌کند.

نتانیاهو در سخنرانی اخیر خود در کنست (اوایل فوریه ۲۰۲۶) هر توافقی را که برنامه موشکی و حمایت‌های منطقه‌ای ایران را نادیده بگیرد، تهدیدی جدی برای امنیت اسرائیل دانست؛ موضعی مشابه آنچه در سال ۲۰۱۵ در کنگره آمریکا بیان کرد، جایی که برجام را «توافقی خطرناک» خواند و هشدار داد که راه ایران به سمت سلاح هسته‌ای را هموار می‌کند. چنین فشارهایی پیش‌تر به خروج آمریکا از برجام در ۲۰۱۸ منجر شد و خسارات اقتصادی سنگینی برای ایران به همراه داشت؛ از جمله لغو قرارداد خرید ۸۰ هواپیما از بوئینگ (حدود ۲۰ میلیارد دلار) و سرمایه‌گذاری توتال در میدان گازی پارس جنوبی (۴.۸ میلیارد دلار)، بخشی از زیان کلی صدها میلیارد دلاری اقتصاد ایران تحت تحریم‌ها بود.

موشک‌های بالستیک ایران؛ نگرانی اصلی و ثابت اسرائیل

دلیل اصلی موضع‌گیری‌های شدید اسرائیل، نگرانی‌های امنیتی عمیق است که تل‌آویو برنامه هسته‌ای ایران را تهدید وجودی می‌داند، به ویژه با غنی‌سازی تا ۶۰ درصد، طبق گزارش آژانس در نوامبر ۲۰۲۵، هرچند حملات گسترده اسرائیل و آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵ به تأسیسات نطنز، فردو و اصفهان این برنامه را عقب انداخته است. نگرانی بزرگ‌تر و فوری‌تر، برنامه موشکی بالستیک ایران با موشک‌هایی بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر برد است که قادر به پوشش کامل خاک اسرائیل هستند. نتانیاهو بارها ادعا کرده بدون محدودیت‌های جدی بر این برنامه موشکی و قطع حمایت از محور مقاومت، هر توافقی امنیت اسرائیل را به خطر می‌اندازد.

اسرائیل بیش از ۲۰۰ حمله هوایی به تأسیسات مرتبط با ایران در سوریه انجام داده تا از انتقال فناوری موشکی ایران در جهت تامین امنیت ملی، جلوگیری کند.

این نگرانی‌های امنیتی با نفوذ سیاسی اسرائیل در واشنگتن ترکیب شده و امکان تأثیرگذاری بر روند مذاکرات را فراهم می‌کند. فشارهای تل‌آویو در ادوار قبلی باعث شد آمریکا شرط‌های سخت‌گیرانه‌تری مانند محدودیت بر موشک‌های بالستیک مطرح کند؛ شرط‌هایی که به طولانی شدن گفت‌وگوها و شکست مذاکرات در سال‌های ۲۰۲۱-۲۰۲۲ کمک کرد. این الگو نشان‌دهنده تلاش مداوم تل‌آویو برای شکل‌دهی به سیاست آمریکا در خاورمیانه است؛ جایی که لابی‌های قدرتمند اسرائیلی با هماهنگی کنگره، توافق‌هایی را که از نگاه اسرائیل ناکافی‌اند تضعیف یا متوقف می‌کنند.

در شرایط کنونی، استقرار ناوگروه آمریکایی مانند یواس‌اس آبراهام لینکلن در خلیج فارس (که آمریکا آن را بخشی از استراتژی حفظ تعادل قدرت منطقه‌ای می‌داند اما ایران تحریک‌آمیز تلقی می‌کند) فضای امنیتی را پیچیده‌تر کرده است. نتیجه چنین فشارهایی علاوه بر اینکه طولانی‌تر و پیچیده‌تر شدن مذاکرات است، می‌تواند تنش‌های منطقه‌ای را تشدید کند. ایران در واکنش به محدودیت‌های بیشتر احتمالاً حمایت خود از نیروهای همسو را افزایش می‌دهد و این چرخه بی‌ثباتی ادامه می‌یابد، در حالی که اقتصاد ایران همچنان زیر بار تحریم‌های ناشی از این مخالفت‌ها آسیب‌پذیر باقی می‌ماند.

سناریوهای خطرناک برای اسرائیل

مخالفت شدید اسرائیل با مذاکرات هسته‌ای جاری ایران و آمریکا، عمدتاً ریشه در نگرانی‌های امنیتی عمیق دارد: اینکه تل‌آویو هر توافقی را که تنها به برنامه هسته‌ای محدود شود و تحریم‌ها را بدون محدودیت‌های جدی بر برنامه موشکی بالستیک ایران بردارد، تهدیدی مستقیم و وجودی برای امنیت خود می‌داند. علاوه بر این، اگر توافق بدون پوشش موشکی پیش برود، اسرائیل تهدید کرده ممکن است به تنهایی اقدام پیش‌دستانه علیه تأسیسات موشکی و تولید ایران انجام دهد. چنین اقدامی چرخه تنش را تشدید می‌کند، ریسک درگیری گسترده‌تر را بالا می‌برد و اسرائیل را در موقعیت دفاعی پرهزینه و پرریسک قرار می‌دهد.

هرچند پیمان ابراهیم در سال ۲۰۲۶ همچنان پایدار مانده و کشورهای امضاکننده مانند امارات، بحرین و مراکش روابط دیپلماتیک و اقتصادی خود با اسرائیل را حفظ کرده‌اند، اما یک ایران قدرتمند اقتصادی می‌تواند روابط تجاری برخی کشورهای عربی با تهران را عمیق‌تر کند و به تدریج اولویت‌های امنیتی مشترک ضدایرانی را کم‌رنگ‌تر سازد و ائتلاف‌های غیررسمی اطلاعاتی و دفاعی را شکننده‌تر نماید.

به همین دلایل، اسرائیل با لابی گسترده در واشنگتن از جمله دیدار نتانیاهو با ترامپ در ۱۱ فوریه فشار می‌آورد تا آمریکا شرط‌های سخت‌گیرانه‌ای مانند محدودیت موشکی را حفظ کند. از نگاه رژیم صهیونیستی، حتی بن‌بست مذاکرات یا ادامه تحریم‌ها بهتر از توافقی است که ایران را بدون مهار موشکی قدرتمندتر کند.