چند پله تا عدالت منطقه‌ای

در همین راستا مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در گزارشی به نحوه تخصیص و توزیع اعتبارات محرومیت‌زدایی در بودجه 1405 پرداخته که یکی از موارد قابل تامل مطرح شده، شکل تخصیص بودجه به استان‌ها است. این گزارش می‌گوید که اعتبارات محرومیت‌زدایی در بودجه 1405 براساس شاخص‌های 16 سال قبل تخصیص یافته که مطابق آن هنوز حدود سه/چهارم یعنی 76 درصد مناطق کشور محروم هستند.

اینکه اعتبارات مذکور به صورت استانی و برمبنای شاخص میزان محرومیت هر استان تقسیم می‌شود یکی از نقاط مثبت است با این حال از سال‌ 1388 تاکنون، تغییرات صنعتی، تحولات جمعیتی، مهاجرت، تغییرات اقلیمی، خشکسالی‌های پی‌درپی و عوامل دیگر، کانون‌های فقر را تغییر داده یا اینکه برخی مناطق به سطحی از توسعه نسبی رسیده‌اند که این موضوع را در استان‌هایی چون فارس، اصفهان، خراسان رضوی، بوشهر و... شاهد هستیم؛ لذا استناد به داده‌‌های گذشته، منطق تخصیص در بودجه‌ریزی را زیر سوال می‌برد.

از طرف دیگر نیز با نگاهی به جغرافیای استان‌ها، واضح است که محرومیت به‌صورت خوشه‌های نقطه‌ای در استان‌های مختلف توزیع شده و دیگر یک پهنه یکپارچه نیست. در این نوع تخصیص بودجه، به جای تمرکز بر کانون‌های بحرانی، منابع محدود دولتی میان طیف وسیعی از مناطق توزیع می‌شود و تکرار مکرر این چرخه، عدالت منطقه‌ای را به یک هدف شعاری و غیرقابل تحقق تبدیل می‌کند. در صورت بازبینی و خارج شدن بسیاری از مناطق از لیست منطقه محروم که در سنوات قبل از وضعیت محرومیت خارج شده‌اند؛ می‌توان انتظار داشت که بودجه محرومیت‌زدایی به شکل بهتری به نقاط هدف اصابت کند.

در نتیجه، با جلوگیری از پراکنش اعتبارات و هدررفت آن، مناطق بیشتری به مرور از وضعیت محرومیت خارج می‌شوند.

از همین رو لازم است دولت در شاخص‌ها و داده‌های تعیین مناطق محروم بازنگری کند. همچنین مرکز پژوهش‌ها در بخش دیگری پیشنهاد کرده است که در فرایند تخصیص اعتبارات اولویت با اقدامات اشتغال‌آفرینی و ایجاد محرک‌های توسعه و توانمندسازی در مناطق محروم باشد تا برنامه‌های کمّی کالبدی- عمرانی و خدماتی و رفاهی؛ رویکردی که اغلب عکس آن را شاهد هستیم.

اعتبار هرمزگان از بودجه محرومیت‌زدایی

مجموع اعتبارات محرومیت‌زدایی در لایحه بودجه پیشنهادی سال 1405 به رقم 4/211 هزار میلیارد تومان رسیده است. این رقم نسبت به قانون بودجه سال 1404 که میزان 5/173 ه.م.ت بوده، افزایش مناسبی یافته است.

بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس علی‌رغم تدوین بودجه انقباضی، دولت میزان اعتبارات حوزه محرومیت‌زدایی را به طور قابل توجهی افزایش داده است. میانگین سهم هر استان از این بودجه 6165 میلیارد تومان است که نسبت به سال قبل که سهم هر استان 3737 میلیارد تومان بوده، افزایش 65 درصدی داشته است.

بیشترین سهم از اعتبارات محرومیت‌زدایی نیز به «استان خوزستان» با 13234 میلیارد تومان و کمترین سهم به «استان سمنان» با 2376 میلیارد تومان اختصاص پیداکرده است. همچنین 13 استان بیش از میانگین و 17 استان نیز کمتر از میانگین دریافت کرده‌اند.

«استان هرمزگان» با 6827 میلیارد تومان در جایگاه یازدهم و کمی بالاتر از میانگین کشور قرار دارد. استان‌های گیلان، آذربایجان غربی شرقی، مازندران، کرمان، تهران، خراسان رضوی، فارس، سیستان و بلوچستان و خوزستان به نسبت هرمزگان بودجه بیشتری از محرومیت‌زدایی دریافت خواهند کرد.

عجایب بودجه محرومیت‌زدایی

بخشی از اعتباراتِ «استفاده متوازن از امکانات کشور برای ارتقای سطح مناطق کمترتوسعه‌یافته»، به حمایت از صدا و سیما و فعالیت‌های این سازمان اختصاص می‌یابد(!) اعتبارات محرومیت‌زدایی ذاتاً باید برای جبران عقب‌ماندگی‌های تاریخی در حوزه‌هایی مانند راه، آب، بهداشت، آموزش و...باشد؛ اینکه چرا بخشی از این اعتبارات، صرف حمایت از فعالیت‌های صدا و سیما قرار گرفته موضوعی است که مرکز پژوهش‌های مجلس نیز به آن انتقاد کرده زیرا، هیچ توجیه منطقی ندارد که بودجه مناطق محروم تحت عناوینی کلی و مبهم به صدا و سیما و زیرمجموعه‌های آن منتقل شود. اگر قرار است رسانه ملی یا شبکه‌های استانی تقویت شوند، باید از ردیف‌های فرهنگی و رسانه‌ای تأمین اعتبار شوند، نه از محل اعتبارات مناطق محروم.

دولت‌مردان میدان سخن!

از رئیس جمهور تا استاندار؛ کمتر مسئولی در کشور وجود دارد که محرومیت‌زدایی را اولویت نداند و نخواند؛ با این حال و با همه انتقاداتی که درخصوص نحوه توزیع اعتبارات محرومیت‌زدایی مطرح شد، میزان اندکی از ارقام آن محقق می‌شود. سازمان برنامه و بودجه در مورد سنوات قبل اعلام کرده است که کمتر از نیمی از بودجه محرومیت‌زدایی محقق می‌شود و شکاف بسیار زیادی میان بودجه مصوب فریبنده مناطق محروم با میزانی از آن که در عمل تحقق یافته است، مشاهده می‌کنیم.

روزنامه صبح ساحل