مثلث مطالبات ایران

نخستین و مهم‌ترین مطالبه ایران در مذاکرات با آمریکا، رفع واقعی تحریم‌هاست. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که صرف صدور بیانیه سیاسی یا اعلام تعلیق برخی تحریم‌ها، برای بازگشت ثبات به اقتصاد کشور کافی نیست. تهران تأکید دارد که هرگونه توافق باید به رفع عملی و قابل سنجش محدودیت‌های بانکی، نفتی، کشتیرانی، بیمه‌ای و تجاری منجر شود.

از نگاه ایران، زمانی می‌توان از موفقیت مذاکرات سخن گفت که فروش نفت بدون مانع انجام شود، درآمدهای ارزی به کشور بازگردد، بانک‌های ایرانی به شبکه مالی جهانی متصل شوند و فعالان اقتصادی بدون هراس از تحریم‌های ثانویه آمریکا فعالیت کنند.

تحریم‌های ایالات متحده طی سال‌های گذشته ساختاری پیچیده و چندلایه پیدا کرده‌اند. بخشی از آن‌ها تحت عناوین هسته‌ای، بخشی با برچسب‌های حقوق بشری یا منطقه‌ای و بخشی دیگر در قالب تحریم‌های ثانویه اعمال شده‌اند. ایران در مذاکرات با آمریکا بر این نکته تأکید می‌کند که رفع تحریم‌ها نباید صرفاً محدود به عنوان‌های خاص باشد، بلکه باید به گونه‌ای طراحی شود که در عمل مانعی برای تعامل اقتصادی باقی نماند. از نظر تهران، اگر بانک‌ها و شرکت‌های بین‌المللی همچنان از ترس جریمه‌های آمریکا از همکاری با ایران خودداری کنند، توافق عملاً کارکرد اقتصادی نخواهد داشت.

مسئله مهم دیگر، تضمین پایداری توافق است. خروج یک‌جانبه آمریکا از توافق پیشین، تجربه‌ای تلخ در حافظه سیاسی ایران بر جای گذاشته است. از این رو، ایران در مذاکرات جدید خواهان سازوکاری است که احتمال تکرار چنین اقدامی را کاهش دهد یا دست‌کم هزینه‌های آن را افزایش دهد. این تضمین می‌تواند در قالب تعهدات حقوقی، مکانیسم‌های جبرانی یا ترتیباتی باشد که از بازگشت ناگهانی تحریم‌ها جلوگیری کند. هدف ایران آن است که فعالان اقتصادی داخلی و خارجی بتوانند با اطمینان نسبی برنامه‌ریزی بلندمدت انجام دهند.

محور دوم مطالبات ایران، به رسمیت شناخته شدن اصل برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز کشور است. تهران همواره اعلام کرده که فعالیت‌های هسته‌ای‌اش در چارچوب مقررات بین‌المللی و برای اهداف غیرنظامی دنبال می‌شود؛ از تولید انرژی و مصارف پزشکی گرفته تا پژوهش‌های علمی. از این منظر، غنی‌سازی اورانیوم در سطوح مورد نیاز، تحقیق و توسعه سانتریفیوژها و توسعه زیرساخت‌های مرتبط، بخشی از حقوق ذاتی کشورها برای بهره‌برداری صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای است.

در این زمینه، همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی جایگاه مهمی دارد. ایران اعلام کرده که آماده تعامل فنی و شفاف‌سازی در چارچوب تعهدات پادمانی است، اما این همکاری باید متقابل و حرفه‌ای باشد و از سیاسی شدن فاصله بگیرد. از نگاه تهران، آژانس باید نهادی فنی باقی بماند و از تأثیرپذیری از فضای رقابت‌های سیاسی پرهیز کند.

حل‌وفصل مسائل باقی‌مانده و بسته شدن پرونده‌های ادعایی، بخشی از مطالبه ایران برای عادی‌سازی وضعیت هسته‌ای خود در سطح بین‌المللی است.

ایران همچنین تأکید دارد که مذاکرات با آمریکا نباید به ابزاری برای محدودسازی دائمی توان علمی و فناوری کشور تبدیل شود. هر توافقی باید زمان‌بندی مشخص، تعهدات متوازن و افق روشنی برای پایان محدودیت‌ها داشته باشد.

از نظر تهران، اصل توازن تعهدات اهمیت حیاتی دارد؛ به این معنا که هر اقدام فنی ایران باید با رفع ملموس تحریم‌ها همراه باشد، نه وعده‌های کلی یا مشروط.

سومین محور، که موضع ایران درباره آن کاملاً روشن است، موضوع برنامه موشکی است. تهران بارها اعلام کرده که توانمندی موشکی بخشی از دکترین دفاعی کشور و ابزار بازدارندگی در برابر تهدیدات خارجی است و قابل مذاکره نیست. از نگاه ایران، در منطقه‌ای که رقابت‌های تسلیحاتی گسترده جریان دارد و برخی کشورها به پیشرفته‌ترین سلاح‌های روز مجهز هستند، تضعیف توان دفاعی به معنای کاهش امنیت ملی خواهد بود.

ایران استدلال می‌کند که برنامه موشکی ماهیتی دفاعی دارد و برای حمله به دیگران طراحی نشده، بلکه با هدف ایجاد بازدارندگی و جلوگیری از ماجراجویی نظامی علیه کشور توسعه یافته است. تجربه جنگ هشت‌ساله و تهدیدهای مکرر در سال‌های بعد، در شکل‌گیری این نگاه نقش داشته است.

از این رو، تهران میان پرونده هسته‌ای -که موضوع مذاکرات با آمریکا است- و توان دفاعی خود تفکیک قائل می‌شود و هرگونه تلاش برای گره زدن این دو حوزه را غیرقابل قبول می‌داند.

علاوه بر این سه محور اصلی، ایران بر ضرورت احترام متقابل و پرهیز از زبان تهدید تأکید دارد. مذاکرات زمانی می‌تواند به نتیجه برسد که طرفین از رویکردهای حداکثری فاصله بگیرند و بر مبنای واقع‌گرایی و درک متقابل از دغدغه‌های امنیتی یکدیگر گفت‌وگو کنند. از دید تهران، فشار حداکثری در سال‌های گذشته نه‌تنها به تغییر رفتار ایران منجر نشد، بلکه موجب پیچیده‌تر شدن شرایط شد. بنابراین، راه‌حل پایدار در مسیر دیپلماسی متوازن و مبتنی بر منافع مشترک قرار دارد.

در بعد اقتصادی، ایران انتظار دارد نتایج مذاکرات با آمریکا به بهبود ملموس وضعیت معیشتی مردم منجر شود. کاهش تورم، ثبات بازار ارز، افزایش سرمایه‌گذاری و ایجاد فرصت‌های شغلی از جمله پیامدهایی است که افکار عمومی به آن چشم دوخته است. هر توافقی که نتواند آثار عینی در زندگی روزمره شهروندان ایجاد کند، در داخل کشور با چالش حمایت اجتماعی روبه‌رو خواهد شد.

در سطح کلان، مذاکرات با آمریکا برای ایران تنها یک پرونده فنی نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان سیاست خارجی برای مدیریت تنش‌ها و حفظ استقلال تصمیم‌گیری است. تهران تلاش می‌کند ضمن حفظ اصول و خطوط قرمز خود، از ظرفیت دیپلماسی برای کاهش فشارها و گشودن مسیرهای جدید اقتصادی استفاده کند. این توازن میان مقاومت و مذاکره، چارچوبی است که سیاست رسمی کشور بر آن استوار شده است.

در جمع‌بندی می‌توان گفت ایران در مذاکرات با ایالات متحده سه مطالبه بنیادین دارد: نخست، لغو واقعی، پایدار و قابل راستی‌آزمایی تحریم‌ها؛ دوم، به رسمیت شناخته شدن حق توسعه برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز در چارچوب مقررات بین‌المللی؛ و سوم، تأکید بر اینکه توانمندی موشکی و مسائل دفاعی کشور خارج از چارچوب مذاکره است. تحقق این مطالبات می‌تواند زمینه‌ساز توافقی متوازن و پایدار باشد؛ توافقی که هم نگرانی‌های طرفین را کاهش دهد و هم منافع اقتصادی و امنیتی ایران را تأمین کند.

روزنامه صبح ساحل