سیگنال انعطاف در ژنو

دور سوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا درحالی از شامگاه چهارشنبه ۶ اسفند با دیدار وزرای خارجه ایران و عمان در ژنو آغاز شد که این دور به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران در تعیین آینده و روند روابط تهران- واشنگتن اثرگذارتر از دوره‌های پیشین ارزیابی می‌شود. اینکه اما چه فضا و شرایطی بر مذاکرات امروز در ژنو حاکم خواهد بود؛ نیازمند بررسی مذاکرات دو دور گذشته، اهداف اعلامی مذاکره‌کنندگان و نیز شرایط حاکم بر منطقه است تا از این رهگذر و با تکیه بر آن واقعیات انتظارات از ژنو به صورت منطقی تحلیل و ارزیابی شود.

دور سوم مذاکرات زیر سایه بی‌اعتمادی؛ تاثیر تناقضات آمریکا بر رود گفت‌وگوها

دور سوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو درحالی آغاز شد؛ عراقچی و البوسعیدی وزرای امور خارجه ایران و عمان شب چهارشنبه 6 اسفند ماه و به در بدو ورود عراقچی به ژنو با یکدیگر دیدار کردند و در این دیدار وی عناصر مدنظر یک توافق احتمالی در حوزه رفع تحریم‌ها و مباحث هسته‌ای به طرف عمانی منتقل کرد. از ساعات ابتدایی ورود وزیر امور خارجه ایران به ژنو، تعدد گمانه‌ها درباره این عناصر ارائه شده از سوی ایران و آمریکا به شدت افزایش یافت. ۲۴ ساعت پیش از آن هم ترامپ در سخنرانی سالانه و دوساعته خود در کنگره آمریکا، به ایران پرداخت و ادعاهایی را درباره برنامه موشکی، هسته‌ای و ناآرامی‌های اخیر در کشور مطرح کرد و گفت: ما به ایرانی‌ها درمورد هرگونه تلاش آینده برای بازسازی برنامه تسلیحاتی خود، به ویژه سلاح‌های هسته‌ای، هشدار داده‌ایم. ما برنامه هسته‌ای ایران را نابود کردیم و اکنون آن‌ها می‌خواهند دوباره شروع کنند و در پی اهداف خود هستند. در حال مذاکره با ایران هستیم، افزود: آن‌ها می‌خواهند توافقی انجام دهند، اما ما این «کلمات مقدس» را نشنیده‌ایم: «ما هرگز سلاح هسته‌ای نخواهیم داشت.»

این اظهارات در حالی مطرح شد که وزیر امور خارجه ایران ساعاتی پیش از آغاز این سخنرانی، در راستای تکرار تبیین موضع ایران نسبت به مذاکرات هسته‌ای به صورت خاص و سیاست راهبردی تهران درباره سلاح اتمی به صورت عام تصریح کرده است: «مواضع و باورهای بنیادین ما کاملاً روشن است؛ ایران تحت هیچ شرایطی هرگز به دنبال توسعه سلاح هسته‌ای نخواهد بود. در عین حال ما ایرانیان هرگز از حق خود برای بهره‌مندی از منافع فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز برای مردم‌مان چشم‌پوشی نخواهیم کرد».

گروسی در این دور از مذاکرات هم حضور داشت و پیش از ورود به ژنو در گفت‌وگویی تصریح کرده بود که وضعیتی بسیار خطرناک در پس‌زمینه مذاکرات دیپلماتیک در حال شکل‌گیری است؛ چرا که به گفته ترامپ، اگر مذاکرات دیپلماتیک موفقیت‌آمیز نباشد، اتفاقات بدی خواهد افتاد.

با چنین پیش‌زمینه و فضای حاکم بر دور سوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا، در دو سناریو می‌توان انتظارات از دور سوم مذاکرات را دسته‌بندی کرد؛ دسته نخست مبنای عقلانی داشته و در راستای منافع دو کشور، دولت‌های منطقه (جز رژیم اسرائیل) و با کمترین هزینه ممکن است. بر این مبنا امکان دست‌یافتن به توافقی فنی- حقوقی با توجه به حضور مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای در مذاکرات؛ موضوعی چندان دور از ذهن نیست. پیش از این هم حضور گروسی در دور دوم مذاکرات، از سوی تحلیلگران نشانه جدی بودن و عبور از فاز سیاسی به فاز فنی تفسیر شده بود. واقعیت آن است که اگر طرفین در میانه آتش جنگ که آماده شعله‌ور شدن است، اراده لازم را نشان داده و برای رسیدن به یک چارچوب ابتدایی درباره موضوعات فنی وارد گفت‌وگو شوند؛ می‌توان به عبور از این بحران امیدوار بود اما سابقه نه چندان معقول رئیس‌جمهور آمریکا هم در دور نخست ریاست جمهوری خود و هم در دور دوم این نوع انتظارات را تاحدی خوشبینانه تعریف می‌کند.

بنابراین به اعتقاد بسیاری از کارشناسان سناریو دوم، درگیری نظامی است و در این میان گرچه ترامپ در یک ماه گذشته بارها بر ناوگان و نیروهای نظامی و دریایی و هوایی آمریکا بالیده و آن‌ها را آماده رزم توصیف کرده است اما شواهد بسیاری حکایت از آن دارند که آغاز جنگ از سوی آمریکا، نیازمند پاسخ گفتن به چند پرسش ساده اما مهم از سوی آغازگر درگیری یعنی ترامپ است. رئیس‌جمهور آمریکا باید به این پرسش‌ها پاسخ دهد که حمله به ایران با چه بهانه‌ای باید آغاز شود؟ هدف از این حمله چه باید باشد؟ تبعات آن برای آمریکا، هم‌پیمانان منطقه‌ای، جهان و ایران چه خواهد بود؟ جنگ آغاز شده دقیقا چگونه باید پایان گیرد؟

سیگنال‌های انعطاف تهران

دور سوم مذاکرات در ژنو؛ ایستگاهی است که تهران با حداکثر انعطاف در آن حاضر شده است تا مسیر اعتمادسازی آغاز شود. الگوی مذاکراتی اعلام شفاف آن چیزی است که تهران می‌تواند بر مبنای منافع ملی خود روی میز مذاکره قرار دهد. چیزی که با برخی از گمانه‌های مطرح شده به ویژه در حوزه دفاعی و موشکی هیچ قرابتی ندارد و تهران بر اساس دکترین دفاعی خود اساسا موشک‌های خود را تهدیدی برای هیچ کشور و سرزمین مستقلی نمی‌داند اما آن‌ها را مهمترین سد دفاعی خود در برابر حملات رژیم اسرائیل تعریف کرده است. از این روست که عراقچی در گفت‌وگو با ایندیا تودی و در پاسخ به اتهاماتی که رئیس‌جمهور آمریکا در سخنرانی روز گذشته خود در کنگره و درباره برنامه موشکی ایران مطرح کرد؛ گفت: به نظر من اکنون خود او متاسفانه قربانی اخبار جعلی شده است. ما چنین موشک‌هایی توسعه نمی‌دهیم. ما عمداً برد موشک‌های خود را به ۲۰۰۰ کیلومتر محدود کرده‌ایم. این فقط برای دفاع از خودمان است. موشک‌های ما ماهیت دفاعی دارند؛ صرفاً برای بازدارندگی ساخته شده‌اند و برای کمک به ما در دفاع از خودمان هستند، دقیقاً همان‌طور که در ژوئن گذشته عمل کردند. ما آغازگر آن درگیری نبودیم؛ این اسرائیلی‌ها و سپس آمریکایی‌ها بودند. ما فقط از خود دفاع کردیم. از نظر آن‌ها شاید اقدامی غیرقانونی تلقی شود، اما از نظر ما یک اقدام مشروع در چارچوب دفاع از خود بود.

سیگنال‌های انعطاف مذاکراتی ایران، باید با دریافت درستی از سوی آمریکا روبرو شود تا این دور از مذاکرات با موفقیت به نتیجه رسد؛ موفقیتی که تبدیل آن به شکست می‌تواند آغازگر درگیری تازه بوده و شرایط را به سوی ابهامی خطرناک پیش ببرد.

گاردین:ایرانی‌ها می‌گویند ویتکاف قبول کرده ایران غنی‌سازی زیر ۵ درصد داشته باشد

به نقل از خبر فوری؛ طبق بررسی یک روزنامه انگلیسی ایران می‌گوید توانسته در مذاکرات ژنو، پذیرش غنی‌سازی اورانیوم با خلوص زیر ۵٪ را از نماینده آمریکا تضمین کند؛ با این حال کارشناسان هشدار می‌دهند که ترامپ ممکن است این توافق را لغو کند، اقدامی که خطر شعله‌ور شدن بحران در خاورمیانه را به همراه خواهد داشت.

به گزارش گاردین، مقامات ایرانی می‌گویند استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا که همراه با جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، برای مذاکرات به ژنو می‌رود، این اصول را در دو دور قبلی مذاکرات غیرمستقیم پذیرفته است. با این حال، هنوز این احتمال وجود دارد که ترامپ بتواند این توافق را لغو کند، اقدامی که می‌تواند به درگیری بین دو کشور منجر شده و کل خاورمیانه را به سرعت درگیر کند.

بر اساس گزارش گاردین، ویتکاف از ایران خواسته است غنی‌سازی با خلوص کمتر از ۵٪ را بپذیرد؛ سطحی که تقریبا همان استاندارد توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ است و بسیار پایین‌تر از غنی‌سازی تسلیحاتی ۶۰ تا ۹۰ درصد قرار دارد.

یک منبع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده ایران به گاردین گفت اعضای هیأت از شرایط سهل‌گیرانه‌ای که هفته گذشته کوشنر و ویتکاف به عنوان گام اول ارائه کردند، شگفت‌زده شدند. این منبع افزود که درخواست اصلی شامل محدودکردن غنی‌سازی به ۵٪ و تبدیل برنامه به کاربرد کاملاً غیرنظامی بود.

با این حال، هیچ پیشنهادی برای کاهش فوری تحریم‌ها یا بهبود روابط دیپلماتیک ارائه نشده و ایران همچنان در بندهای اقتصادی باقی می‌ماند.

طبق گفته این منبع، گام بعدی شامل مذاکره برای کاهش تدریجی تحریم‌ها و آغاز گفتگوهای اقتصادی خواهد بود.

حضور رافائل گروسی، رئیس دیده‌بان هسته‌ای سازمان ملل، در مذاکرات ژنو و همراهی میانجیگران عمانی برای ایران اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا گروسی از نظر قانونی اختیار دارد بررسی کند که دسترسی‌های ارائه شده توسط ایران برای تأیید تعهدات هسته‌ای با نیازهای بازرسی مطابقت دارد یا خیر.

گروسی پیش از عزیمت به ژنو تأکید کرد که آمریکا قصد ندارد مذاکرات را برای هفته‌ها یا ماه‌ها ادامه دهد و با اشاره به استقرار گسترده و کامل نیروهای آمریکایی در منطقه گفت: «وضعیت بسیار خطرناکی در پس‌زمینه این مذاکرات در حال شکل‌گیری است.»