نقش دانشگاه در شکل‌دهی هویت ملی و صیانت از تمامیت ارضی

به گزارش صبح ساحل؛ حسینعلی قبادی اظهار داشت: به نظر می‌رسد اگر تعریف دانشگاه و نهاد علم را به‌طور دقیق بازکاوی کنیم، پاسخ بسیاری از مسائل روشن خواهد شد. دانشگاه، به یک معنا، محل تولید علم است، اما در معنایی عمیق‌تر، ساحت خلق معرفت، سپهر اندیشه‌ورزی و عرصه ارتقای فهم‌ها به‌شمار می‌آید.

وی افزود: اگر این تعریف را بپذیریم، درمی‌یابیم که هیچ هویتی وجود ندارد مگر آنکه بر معرفت بنا شده باشد و دانشگاه، سرچشمه زایش این معرفت است. بنابراین طبیعی است که هویت‌ها از طریق دانشگاه‌ها شکل بگیرند، تولید شوند، تداوم یابند، بالنده شوند و در عین حال روزآمد بمانند و برای نسل‌های گوناگون پاسخگو باشند.

این مقام مسئول با اشاره به نسبت هویت ملی و تمامیت ارضی تصریح کرد: باید تبیین کنیم که چه نسبتی میان این دو برقرار است. در نگاه نخست، در بسیاری از کشورها پیوندی میان تمامیت ارضی و هویت ملی وجود دارد، اما در مورد ایران، این رابطه از عمق و پیچیدگی بیشتری برخوردار است.

وی ادامه داد: ایران با تمدنی نزدیک به هفت هزار سال و سابقه یک نظام دیوان‌سالارانه امپراتوری با قدمتی دست‌کم ۲۶۰۰ سال، دارای جغرافیایی متمایز است. این جغرافیا، به‌عنوان سرزمین چهار فصل و پیونددهنده آب‌های شمال و جنوب، همواره به‌دلیل مزایای طبیعی و ژئوپلیتیک، در معرض تهاجم و تهدید بوده است.

رئیس مرکز جذب اعضای هیأت علمی وزارت علوم خاطرنشان کرد: کمتر کشوری را می‌توان یافت که با ۱۵ کشور همسایه باشد و در عین حال شاهراه ارتباطی شرق و غرب محسوب شود؛ از این‌رو، این سرزمین همواره در معرض حسادت و تعرض دیگران قرار داشته و به همین دلیل، از هویتی متمایز و عمیق برخوردار است.

وی با تأکید بر نقش اسطوره‌ها در شکل‌گیری هویت ایرانی گفت: بخش قابل توجهی از این هویت، ریشه در اسطوره‌های کهن دارد که با انسان‌شناسی، هستی‌شناسی و جهان‌شناسی ایرانی پیوند خورده‌اند. این اسطوره‌ها در ادامه، در فلسفه و سایر علوم نفوذ یافته و به‌ویژه در ادبیات، آثار ممتازی را خلق کرده‌اند.

قبادی افزود: از دوره کلاسیک تا امروز، این روند تداوم داشته و ادبیات ایرانی همواره از غنا و تمایز برخوردار بوده است. یکی از ویژگی‌های مهم عناصر هویتی، قدرت تلفیق و بینانشانه‌ای شدن آن‌هاست؛ به‌گونه‌ای که این بن‌مایه‌ها از ادبیات به هنر و از هنر به حوزه‌هایی مانند قالی، معماری و نقاشی انتقال یافته‌اند.

این مقام مسئول ادامه داد: هویت ایرانی که ریشه در دوران پیشاتاریخی و اسطوره‌ای دارد، در آثار حماسی نیز تجلی یافته است؛ به‌گونه‌ای که این آثار، پیوندی عمیق میان جهان توحیدی و جهان ایرانی برقرار می‌کنند و از سایر حماسه‌ها متمایز هستند.

وی تصریح کرد: در مجموع، عناصر، نشانه‌ها، نمادها و تصاویر ادبی و هنری، همگی به یک زبان واحد، یعنی تمامیت ارضی ایران، اشاره دارند و ایران به مثابه یک ماهیت و یک ارض، بستر بروز این عناصر بنیادین است.

رئیس مرکز جذب اعضای هیأت علمی وزارت علوم درباره نقش فناوری‌های نوین در تقویت تاب‌آوری نیز گفت: به نظر می‌رسد ماندگاری اسطوره‌های ایرانی، ناشی از سیالیت آن‌هاست؛ چراکه این اسطوره‌ها محصول اندیشه‌ای اشراقی و شهودی هستند. همچنین، گفت‌وگومداری و تلاش برای فهم همدلانه دیگری، می‌تواند با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، برای نسل‌های امروز نیز جذاب و قابل انتقال باشد.

وی افزود: این رویکرد به ما کمک می‌کند تا درک کنیم چرا در ایران باستان، عناصری مانند آب و خورشید تا این اندازه مورد احترام بوده‌اند. فناوری‌ها در واقع زبان و ابزار انتقال هستند و می‌توانند این مفاهیم را به شکلی روزآمد و جذاب به نسل‌های جدید منتقل کنند.

قبادی تأکید کرد: به‌ویژه در شرایط بحرانی، اسطوره‌ها نقش مهمی در ایجاد تاب‌آوری ایفا می‌کنند. این سرمایه‌های کهن می‌توانند به افزایش پایداری و تعمیق مقاومت اجتماعی کمک کنند.

رئیس مرکز جذب اعضای هیأت علمی وزارت علوم در پایان خاطرنشان کرد: انتقال این بن‌مایه‌های اسطوره‌ای نیازمند دانش و شناخت دقیق است. در ایران باستان، ابزارهایی مانند خنیاگری، نقالی، موسیقی، شعر، نثر، نامه‌نگاری و دیگر اشکال گفت‌وگو، در کنار معماری و کتیبه‌ها، نقش مهمی در انتقال هویت به نسل‌ها ایفا کرده‌اند و امروز نیز نیازمند مطالعات علمی و مسئله‌شناسی دقیق‌تر در این حوزه هستیم.