حراج سرمایه اجتماعی در جایگاه‌های سوخت

وضعیت فعلی پمپ‌بنزین‌ها، از «مشکل فنی» عبور کرده و به یک «بحران حکمرانی» تبدیل شده است. ما در شرایطی هستیم که ارکان قوه مجریه بر شعار «دولت پای کار مردم» تأکید دارند؛ اما به نظر می‌رسد در هرمزگان، حلقه‌ مفقوده‌ای به نام «نظارت» و «تدبیر» وجود دارد که تعادل عرصه خدمت‌رسانی را برهم زده است.‌ صاحب نظران حوزه اقتصاد معتقدند که «کمبود» همیشه محصول قحطی یا نبود کالا نیست، بلکه گاهی محصول «توزیع بد» است. این که مدیران می‌گویند «بنزین هست، اما کارت آزاد نیست»، یعنی سیستم توزیع ما از واقعیت‌های کف خیابان عقب مانده است. طی هفته‌های اخیر، صفحات روزنامه «صبح ساحل» و دیگر رسانه‌های محلی، بیش از آنکه ویترین پتانسیل‌های اقتصادی «دروازه طلایی ایران» برای دوران پساجنگ تحمیلی سوم و امیدآفرینی برای دوران صلح پس از مذاکرات باشند، به آینه‌ تمام‌نمای بحرانی فرساینده تبدیل شده‌اند؛ بحرانی که ما در روزنامه صبح ساحل به عنوان رسانه مردم خلیج‌فارس، آن را «مصیبت بنزینی» نامیده‌ایم. از جایگاه‌های سوخت در قلب بندرعباس تا بلوار خلیج‌فارس در شهر مصیبت‌دیده میناب، تصاویر یکسان است: صف‌های کیلومتری، کوچه‌های مسدود شده، کسب‌وکارهای فلج شده و مردمی که ساعت‌های طلایی عمر خود را برای دریافت چند لیتر بنزین آزاد، زیر آفتاب‌سوزان هرمزگان دود می‌کنند. اما آنچه این مصیبت را به یک «تراژدی مدیریتی» تبدیل کرده، نه فقط شلوغی پمپ‌بنزین‌ها، بلکه «دیوار بلند سکوت» و عدم پاسخگویی مسئولانی است که در برابر گزارش‌های مستند و مطالبات مکرر رسانه‌ها، مهر سکوت بر لب زده‌اند. روزنامه «صبحساحل» در هفته‌های اخیر بارها با انتشار گزارش‌های میدانی و ویدئویی، صدای نجیب مردم مرکز استان هرمزگان را به گوش مسئولان رسانده است؛ اما دریغ از یک پاسخ روشن، یک عذرخواهی صمیمانه یا یک طرح عملیاتی که بوی بهبود از اوضاع بدهد. گویی در نظام تصمیم‌گیری استان، لایه بزرگی از «بی‌تفاوتی» میان میز مدیران و خیابان‌های پر از صف، فاصله انداخته است. این بی‌توجهی به مطالبات منعکس شده در رسانه‌ها، نه تنها گرهی از مشکل باز نمی‌کند، بلکه «سرمایه اجتماعی» نظام حکمرانی را در صف‌های بنزین به حراج می‌گذارد.رئیس‌جمهوری محترم و ارکان دولت چهاردهم، بارها بر هماهنگی چهار ضلع «میدان، دیپلماسی، دولت و خیابان» تأکید کرده‌اند. اما امروز در هرمزگان، شاهد یک عدم توازن خطرناک و ناترازی بین عرضه و تقاضا در بازار بنزین با نرخ آزاد[ اصطلاحا کارت سوخت جایگاه] هستیم. به نظر می‌رسد برای مهار «میدان» (مبارزه با قاچاق سوخت)، فشار اصلی به جای قاچاقچیان حرفه‌ای، مستقیماً بر دوش «خیابان» (مردم عادی و بازاریان) افتاده است. وقتی «دولت» در سطح استان، مطالبات «خیابان» را که از مجرای رسانه‌ها فریاد زده می‌شود نشنیده می‌گیرد، عملاً ضلع اصلی حکمرانی یعنی «رضایت عمومی» را حذف کرده است. برای عبور از این بن‌بست و شکستن این سکوت ناکارآمد، مجموعه‌ استانداری و حکمرانی استان با برنامه محور کردن شرکت پخش فرآورده‌های نفتی، باید چهار گام عملیاتی را به فوریت در دستور کار قرار دهد:

گذار از نظارت سنتی به حکمرانی هوشمند

برخی شهروندان مستأصل برای نظارت بیشتر حتی در گزارش‌های میدانی و گفتگو با خبرنگاران صبح ساحل پیشنهاد استقرار مأمور در جایگاه‌ها را مطرح کرده‌اند که بیشتر فضا را پلیسی و امنیتی می‌کند، کارشناسان اما معتقدند که راه حل عملیاتی و موثرتر، «حکمرانی داده» در توزیع بنزین آزاد است. شرکت پخش فرآورده‌های نفتی باید به جای محدود کردن فله‌ای کارت‌های آزاد که به ضرر شهروندان قانون‌مدار به ویژه مسافران و گردشگران استان هرمزگان است، از سیستم‌های «پلاک‌خوان هوشمند» و الگوریتم‌های شناسایی سوخت‌گیری مکرر استفاده کند. فناوری باید متخلف را هدف قرار دهد، نه اینکه، بی‌تدبیری متولیان امر، کل «خیابان» را به صف بکشد و جریان خدمات‌رسانی را قفل کند.

ایجاد صف‌های کیلومتری، خود محرک «بحران روان‌شناسانه قحطی» است. وقتی کارت بنزین آزاد فقط در چند جایگاه محدود عرضه می‌شود، تجمع و تنش اجتناب‌ناپذیر است. استانداری از طریق ساماندهی وضع موجود و برنامه‌محور کردن شرکت پخش فرآورده‌های نفتی منطقه هرمزگان، باید با توزیع گسترده‌تر و نظارت سیستمی بر کارت‌های آزاد در تمام جایگاه‌ها، فشار ترافیکی را از قلب شهرها بردارد. «امنیت سوخت» یعنی در دسترس بودن آن، نه محدود کردن آن به چند نقطه بحرانی.

واقعی‌سازی پیوند «میدان» و معیشت

اگر بخشی از این صف‌ها محصول قاچاق سوخت است، راه حل نهایی آن در انسداد باک‌ها نیست. حکمرانی استان باید راهکارهای «دیپلماسی اقتصادی مرزی» را تقویت کند. تعریف تعاونی‌های قانونی سوخت برای مرزنشینان و ایجاد گذرگاه‌های رسمی فروش، باعث می‌شود انرژی «میدان» صرف معیشت قانونی شود و بار تقاضای کاذب از پمپ‌بنزین‌های شهری برداشته شود.

شفافیت و گفتگو با «خیابان»

در شرایطی که دشمنان به دنبال بهره‌برداری از هرگونه نارضایتی اجتماعی در شرایط جنگی کنونی حاکم بر کشور هستند، سکوت یا پاسخ‌های کلیشه‌ای مدیران، بنزین بر آتش شایعات است. مجموعه حکمرانی استان باید به صورت روزانه و شفاف، وضعیت ذخایر منابع انرژی و علت محدودیت‌ها را با مردم در میان بگذارد. مردم اگر احساس کنند دولت برای «آسایش» آن‌ها در حال جنگ با «رانت» است، همراهی می‌کنند؛ اما اگر حس کنند قربانی بی‌تدبیری شده‌اند، اعتمادشان سلب می‌شود.

سخن پایانی

آقای استاندار و اعضای محترم شورای تأمین!

«مصیبت بنزینی» هرمزگان، آزمون هماهنگی شما با تاکیدات مقام معظم رهبری، راهبرد ملی رئیس‌جمهور و دیگر ارکان حکمرانی کلان کشور است. نگذارید شکاف میان تصمیمات اداری و واقعیت‌های «خیابان»، بیش از این عمیق شود. هرمزگان [ به صورت خاص تر کلانشهر بندرعباس] به عنوان پیشانی اقتصادی کشور و اصلی ترین مرکز تولیدکننده بنزین[ پالایشگاه نفت ستاره خلیج فارس در منطقه صنعتی غرب بندرعباس]، نباید درگیر ابتدایی‌ترین مسائل توزیعی باشد. سکان حل بحران در دست شماست: تدبیر عملیاتی، نظارت هوشمند و بازگرداندن کرامت انسانی و عزت شهروندان در صف‌های بنزین.