ایران، کابوس میلیون دلاری

پروژه هزینه‌های جنگ در مؤسسه واتسون دانشگاه براون، طی سال‌ها پژوهش دقیق، دریچه‌ای هشداردهنده به روی شمارش واقعی قربانیان گشوده است. از دهه ۱۹۵۰ تا امروز، جنگ‌های مستقیم و نیابتی ایالات متحده، جان بیش از 9 میلیون غیرنظامی را در سراسر جهان گرفته است. اما اگر فقط بازه پس از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ را در نظر بگیریم - یعنی دوران موسوم به «جنگ علیه ترور» - این پروژه تخمین می‌زند که نزدیک به ۹۴۰ هزار انسان بی‌گناه بر اثر حملات هوایی، آتش مستقیم، پیامدهای ناشی از تخریب بیمارستان‌ها و قحطی تحمیلی، از میان رفته‌اند. این آمار، تنها بخشی از کوه یخ است؛ چرا که بسیاری از تلفات در مناطق دورافتاده هرگز ثبت نمی‌شوند.

حال تصور کنید نقطه‌ای را قاب بگیریم که در آن، پیشرفته‌ترین تجهیزات نظامی تاریخ، همه توان خود را بر کشوری با زیرساخت‌های مقاوم اما فرسوده از تحریم‌ها متمرکز کرده‌اند. ایران، در کانون این داستان قرار دارد. وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) اذعان کرده است که در شش روز نخست درگیری مستقیم با ایران، صرفاً برای مهمات مصرف‌شده - از موشک‌های کروز تا بمب‌های نقطه‌زن - بیش از ۱۱ میلیارد دلار هزینه شده است. اما تحلیلگران اقتصادی نظامی این رقم را دست‌کم گرفته شده می‌دانند؛ چراکه هنگام افزودن غرامت ناشی از تلفات نیروهای خودی، نابودی کامل تأسیسات نفتی و پالایشگاهی، پل‌های استراتژیک، بندرها و مراکز لجستیک در خاک ایران، و همچنین پشتیبانی لجستیکی بی‌وقفه از ناوگان‌های هوایی و دریایی در منطقه، این عدد به سرعت به ۱۳ میلیارد دلار در کمتر از یک هفته نزدیک می‌شود.

برای درک سرسام‌آور بودن این ارقام، کافی است نگاهی به سایر جنگ‌های پرهزینه آمریکا بیندازیم. به عنوان مثال، جنگ ویتنام که بیش از یک دهه به طول انجامید، از نظر هزینه روزانه (با احتساب تورم) حدود ۲/۵ میلیارد دلار در روز (در اوج حضور نیروها) برای واشنگتن آب می‌خورد. جنگ عراق (۲۰۰۳-۲۰۱۱) نیز به طور میانگین روزانه حدود ۷۲۰ میلیون دلار خرج برداشت. اما جنگ فرضی و در عین حال واقعی‌ای که اکنون با ایران رقم خورده، با میانگین بیش از دو میلیارد و دویست میلیون دلار در هر شبانه‌روز، نه تنها از همه آن‌ها پیشی گرفته، بلکه به یکی از پرهزینه‌ترین رویارویی‌های نظامی در کل تاریخ معاصر بشر تبدیل شده است. این یعنی هر ساعت از این درگیری، هزینه‌ای معادل بودجه سالانه یک دانشگاه بزرگ آمریکایی را می‌بلعد و هر دقیقه، ثروتی را نابود می‌کند که می‌توانست شبکه آبرسانی صدها روستای آفریقایی را احیا کند.اما شاید مهم‌تر از هزینه مالی، اعتبار از دست رفته در افکار عمومی داخلی آمریکا باشد. مؤسسه نظرسنجی رویترز/ایپسوس، نظرسنجی گسترده‌ای را در میان شهروندان آمریکایی انجام داده است. نتیجه شگفت‌آور بود: ۶۰ درصد از پاسخ‌دهندگان - اعم از دموکرات، جمهوری‌خواه و مستقل - با حمله نظامی به ایران مخالفت کردند. این میزان مخالفت، حتی از دوران اوج اعتراضات به جنگ ویتنام (که البته در آن زمان روش‌های نظرسنجی مدرن رایج نبود) و نیز جنگ عراق که در اوج خود حدود ۵۵ درصد مخالف داشت، فراتر رفته است. تحلیلگران مسائل راهبردی در مؤسسه بروکینگز معتقدند که جنگ ایران، به دلیل شفافیت بی‌سابقه تصاویر ویرانی‌ها در فضای مجازی، و همچنین خستگی مفرط جامعه آمریکایی از دو دهه حضور پرهزینه در افغانستان و عراق، به «منفورترین جنگ در تاریخ آمریکا» تبدیل شده است. این بدان معناست که دولتی که چنین جنگی را آغاز کند، با موجی از اعتراضات خیابانی، استیضاح‌های سیاسی در کنگره، و فرار سرمایه‌های انسانی از ارتش مواجه خواهد شد.

وقتی تصویر بزرگ‌تری از این اعداد و نظرسنجی‌ها می‌سازیم، به نتیجه‌ای ناخوشایند می‌رسیم: جنگ‌های آمریکا در هفتاد و شش سال گذشته، صرف نظر از توجیهات اولیه همچون مقابله با گسترش کمونیسم، دفاع از دموکراسی، یا خنثی‌سازی سلاح‌های کشتار جمعی، الگویی یکسان داشته‌اند: فتح آسان در روزهای نخست، سپس فرو رفتن در مردابی از هزینه‌های فزاینده، فرسایش نیروی انسانی، و در نهایت خروج شرم‌آور. ویتنام، افغانستان، عراق و اکنون ایران حلقه‌های این زنجیره طولانی هستند. اما آنچه جنگ ایران را از سایرین متمایز می‌کند، سرعت باورنکردنی افزایش هزینه‌ها و عمق تنهایی سیاسی واشنگتن در صحنه بین‌المللی است. حتی متحدان سنتی آمریکا در ناتو و خاورمیانه، از مشارکت جدی در این جنگ خودداری کرده‌اند.

سخن آخر آنکه؛ هر موشکی که در شش روز نخست درگیری با ایران منفجر شد، نه تنها یک زیرساخت را نابود کرد، بلکه بخشی از سرمایه اجتماعی و اعتبار اخلاقی آمریکا را نیز با خود برد. میلیون‌ها غیرنظامی از کره تا ویتنام، از افغانستان تا عراق و اکنون در ایران، قربانی محاسبات اشتباه راهبردی کاخ سفید و پنتاگون شده‌اند و جالب آنکه طبق نظرسنجی خود آمریکایی‌ها، اکنون مردم این کشور نیز به این نتیجه رسیده‌اند که هزینه‌ای که می‌پردازند چه با مالیات‌هایشان چه با جان سربازانشان، برای جنگی که منفورترین جنگ تاریخشان نام گرفته، دیگر قابل دفاع نیست. شاید این، مهم‌ترین درس هفتاد و شش سال جنگ آمریکا باشد: «هیچ موشکی نمی‌تواند آبروی از دست رفته یک ملت را بازگرداند».