پیشنهادی برای حاکمیت بر آبراهه

نگاهی بر ساز و کارهای تعیین شده

در گام‌ نخست طرح راهبردی حاکمیت بر تنگه هرمز، راهکارهایی را در نظر گرفته تا ایران بتواند عبور و مرور کشتی‌ها و انواع شناور‌ها را مدیریت کند. جهت میسر شدن این هدف مسیر حرکتی شناور‌ها در شمال جزیره‌های لارک و قشم تعیین شده است. تدوین‌کنندگان طرح استدلال حقوقی متناسب با قوانین بین‌الملل در رابطه با این ساز و کار مطرح کرده‌اند. بدین شکل که بر اساس شرایط جنگی، ایران مسیر جنوبی تردد شناور‌ها را مسدود و با گشایش مسیر جدید در شمال جزیره‌‌های لارک و قشم که در محدوده آب‌های داخلی ایران قرار می‌گیرد امکان نظارت بیشتر و اعمال حاکمیت کامل را به دست خواهد آورد. ورود شناور‌ها به آب‌های داخلی امکان نظارت بر کشتی‌ها و وضع عوارض را مانند تردد در خاک ایران فراهم می‌کند.

ساز و کار دوم طرح، گامی مهم برای از بین بردن مداخله نظامی خارجی در تنگه هرمز و خلیج فارس خواهد بود. این ساز و کار به دنبال ایجاد یک ائتلاف امنیتی تنها با حضور ارتش و نیروی‌های نظامی کشور‌های دارای ساحل خواهد بود. اجرای چنین ساز‌ و کاری  به صورت نهادمند و طی یک چارچوب مشخص امنیت خلیج فارس را از حضور نیروی‌های نظامی بیگانه بعد از ۳۰۰ سال اخیر پاکسازی خواهد کرد. خاطره تلخ حضور انگلیسی‌ها و بعد‌ها آمریکا‌یی‌ها هیچگاه برای مردم ایران خوش‌‌آیند نبوده است. این کشورها فقط به دنبال منافع خود بوده‌اند و در حال حاضر هم نشان داده‌اند نه تنها توانایی ایجاد امنیت در منطقه را ندارند بلکه با ایجاد اختلاف میان کشور‌ها  منطقه را به آشوب و جنگ می‌کشانند.

ساز و کار سوم که نتیجه دو ساز و کار قبلی خواهد بود به دنبال تحقق منافع ایران از تنگه هرمز و پاسخی به تحریم‌های ظالمانه غرب علیه ایران است. ایران طی این ساز و کار هر بشکه نفتی که از طریق مسیر تعیین شده(شمال تنگه هرمز) جابه جا شود، ابتدا به قیمت بازار خریداری کرده و سپس بعد از عبور از آب داخلی ایران، با مبلغ ۲۰۰ دلار به همان نفت‌کش می‌فروشد. البته به گفته تدوین‌کنندگان طرح این ساز و کار به دنبال قیمت‌گذاری دستوری بر بازار انرژی جهانی در پاسخ به اقدام آمریکا یعنی تعیین قیمت ۱۱۰ دلار برای هر بشکه نفت نیز خواهد بود. همچنین ایران از این طریق درآمد مناسبی دریافت خواهد کرد که هم واکنشی به تحریم‌های جهانی نشان ‌می‌دهد و هم درآمد مناسبی برای بازسازی تخریب‌های حاصل از جنگ به دست بیاورد.

ساز و کار چهارم در این طرح اهداف والا‌تری برای امتیازگیری در سطح بین‌الملل به ویژه از ایالات متحده مدنظر دارد. این ساز و کار به دنبال اتصال تنگه هرمز به کریدور‌های بین‌المللی است تا جایگاه و نقش تنگه هرمز با محوریت ایران در ترانزیت کالا در اقتصاد جهانی را تقویت کند. دو کریدور ارمنستان(ارمنستان به گرجستان) و عراق(اربیل_سوریه) برای تحقق هدف مورد نظر اهمیت ویژه‌ای دارد. موافقت ایالات متحده برای اجرای نهایی این کریدور‌ها ضروری است که در شرایط فعلی ایران می‌تواند در قبال دادن امتیاز تردد آزاد شناور‌ها در تنگه هرمز از آمریکا دریافت کند.

در مجموع این طرح مرکز پژوهش‌ها تدوین یک برنامه مشخص برای مدیریت و استفاده حداکثری ایران برای تامین منافع خودش از طریق تنگه هرمز است. بسته شدن تنگه هرمز پیش از جنگ تحمیلی اخیر سابقه نداشت و به همین دلیل برنامه‌ای نیز برای تامین منافع ایران طراحی نشده بود. این طرح اولین برنامه‌ریزی هدفمند جهت تامین منافع ایران بوده است که البته همچنان باید ساز و کار‌های آن مورد بحث و بررسی توسط کارشناسان حوزه‌هایی امنیتی، سیاسی و اقتصادی قرار بگیرد. با وجود تلاش‌های آمریکا برای ایجاد یک ائتلاف بین‌المللی علیه ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، همچنان تسلط ایران بر ورود و خروج شناور‌ها به خلیج فارس پابرجا مانده است‌. این تسلط باید طی توافقات بین‌المللی نهادینه شود تا خطر ایجاد هر گونه ائتلاف احتمالی در آینده را کم‌تر کند. برای تحقق این هدف و تامین حداکثری منافع اقتصادی باید ساز و کار‌های عینی‌تری برای به کار گرفتن دیپلماسی جهت امتیازگیری مشخص شود. بدون انجام توافقات بین‌المللی و اولویت قرار نگرفتن دیپلماسی شرایط جنگی همراه با تنش و منازعه امکان تامین منافع اقتصادی را کمتر خواهد کرد. البته در وضعیت کنونی راهی جز مقاومت با اتکا به نیروی‌های مسلح مقتدر ایران وجود ندارد اما در نهایت این قدرت نظامی باید به تامین منافع امنیتی، سیاسی و اقتصادی تبدیل شود.