گریز چین از تنگنای آبراهه

همچنین، یکی از مهمترین اهداف ایالات متحده از کنترل تنگه هرمز تسلط بر مسیرهای تامین امنیت انرژی چین به عنوان رقیب اصلی آن در نظم نوین جهانی است. زیرا پکن نزدیک به ۴۰ درصد از انرژی خود را از این تنگه تامین می‌کند. اکنون نیز این پرسش مطرح می‌شود که آیا بسته شدن تنگه هرمز می‌تواند در کوتاه‌مدت یا میان مدت، تاثیر عمیقی بر اقتصاد چین داشته باشد. حتی بسیاری در ایالات متحده انتظار داشتند که پکن با دخالت در این موضوع، خواستار رفع انسداد از سوی ایران شود که اینگونه نشد. واکنش‌های چین با اصل تاریخی‌عدم مداخله این کشور سازگار است و این امر فرصت‌هایی را برای تقویت ادعای رهبری جهانی آن ارائه می‌دهد. رویکرد چین، نقش آن را به عنوان یک عنصر متعادل‌کننده در میان بازیگران منطقه‌ای، با ترکیب وابستگی اقتصادی، عمل‌گرایی دیپلماتیک و توازن قدرت بلندمدت، بازتاب می‌دهد.

سیاست خاورمیانه‌ای چین در دوران پس از جنگ سرد، متمرکز بر تعامل اقتصاد است. پکن که در دهه ۱۹۹۰ روابط تجاری خود را با ایران برای تنوع‌بخشی به وابستگی انرژی خود تقویت کرد، پس از سال ۲۰۱۳ نیز این منطقه را تحت طرح کمربند و جاده (BRI) به یک کریدور راهبردی تبدیل کرد. در این زمینه، ایران به عنوان یک تأمین‌کننده نفت و نیز عامل تعادل در برابر ایالات متحده برای چین اهمیت پیدا کرده است. با این حال، چین ترجیح داده با اجتناب از اتحادهای نظامی، انعطاف‌پذیری دیپلماتیک خود را حفظ کند. بنابراین، پکن بجای مداخله در این درگیری سعی در اتخاذ سیاست‌های انرژی برای مقابله با پیامدهای انسداد تنگه هرمز گرفت که این امر توانست راهبرد غرب برای ایجاد اختلاف بین پکن و تهران را خنثی کند.

راهبرد پکن

تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی پیرامون تنگه هرمز، چین را به دلیل وابستگی زیاد به این آبراه حیاتی، در مقابل یک چالش راهبردی بسیار حساس قرار می‌دهد، زیرا حدود ۴۰ درصد از واردات نفت چین از طریق این تنگه انجام می‌شود و آن را به شریان اصلی امنیت انرژی چین تبدیل می‌کند. از همین روی، هرگونه اختلال در ناوبری یا احتمال بسته شدن تنگه، پیامدهای مستقیمی برای اقتصاد چین از کمبود عرضه گرفته تا افزایش هزینه‌های تولید خواهد داشت که با توجه به جایگاه صنعتی چین، می‌تواند بر زنجیره‌های تأمین جهانی تأثیر بگذارد.

البته بستن تنگه هرمز لزوماً به معنای توقف عرضه به چین نیست و این کشور سیاست‌های پیچیده‌ای را برای مقابله با تحریم‌ها تدوین کرده که مبتنی بر جداسازی شرکت‌های مرتبط با سیستم مالی جهانی از شرکت‌های دیگر است. به این معنا که شرکت‌های بزرگ نفتی چینی که در بازارهای جهانی فعال هستند، رسماً از تحریم‌های غرب پیروی می‌کنند تا از خطرات مالی یا حقوقی در امان بمانند.

دولت چین به این شرکت‌ها دستور داده است که مستقیماً از کشورهای تحت تحریم از جمله ایران، روسیه و ونزوئلا، نفت خریداری نکنند. از سوی دیگر، چین به شرکت‌ها و پالایشگاه‌های مستقل از بازارهای غربی اجازه داده تا نفت تحریم شده را بدون قرار گرفتن در معرض فشار مستقیم خریداری کند. در مجموع، این امر نشان‌دهنده مهارت پکن در مدیریت موازنه‌های بین‌المللی است.

انتقال نفت از یک کشتی به کشتی دیگر در دریا یکی از مهمترین ابزارهای فریب است، زیرا نفت پس از انتقال مجدد با نام‌های مختلفی مانند نفت مالزی وارد چین می‌شود. برای نمونه، داده‌های رسمی چین واردات نفت از ایران را نشان نمی‌دهد، اما بیش از ۹۰ درصد صادرات نفت ایران به این کشور است. بنابراین، بستن تنگه هرمز و حتی محاصره بنادر ایران این سازوکارها را متوقف نخواهد کرد، بلکه احتمالا به گسترش بیشتر آن‌ها منجر شود و به این ترتیب ادامه صادرات نفت به چین از طریق غیرمستقیم تضمین شود. بستن تنگه هرمز احتمالا در نگاه اول تهدیدی مستقیم برای چین به نظر برسد، اما در عمل تأثیر واقعی آن در کوتاه‌مدت بسیار محدود خواهد بود.

براساس برخی داده‌ها؛ چین روزانه حدود ۱.۴ میلیون بشکه نفت از ایران وارد می‌کند، اما همزمان براساس برآوردها ذخایر عظیمی حدود ۱.۴ میلیارد بشکه دارد که توانایی تأمین امنیت انرژی آن را برای ماه‌ها تقویت می‌کند. بنابراین، این ذخایر یک عنصر امنیتی راهبردی هستند و به چین اجازه می‌دهند تا با هرگونه اختلال موقت در تأمین انرژی مقابله کند.

کاهش قیمت سوخت

برای درک تأثیر موفق سیاست‌های دولت می‌توان به کاهش قیمت سوخت در این کشور اشاره کرد. قیمت سوخت در چین اولین کاهش خود را در ۲۱ آوریل و از زمان آغاز جنگ ایران ثبت کرد.

کمیسیون توسعه و اصلاحات ملی اعلام کرد که کاهش قیمت بنزین، گازوئیل و مشتقات مختلف نفتی آغاز شده است. قیمت نفت پس از دستیابی ایالات متحده و ایران به آتش‌بس موقت در اوایل این ماه، از بالاترین رکورد خود عقب‌نشینی کرده است. به باور تحلیلگران سیتی‌گروپ، اختلال یک ماه دیگر در تنگه هرمز می‌تواند قیمت نفت را در سه ماهه دوم سال ۲۰۲۶ به ۱۱۰ دلار در هر بشکه برساند.

قیمت سوخت در چین تابع مکانیسمی است که هر شش ماه یکبار تنظیم می‌شود و به تغییرات قیمت هر بشکه نفت در سطح جهانی بستگی دارد. اگر قیمت نفت بیش از ۵۰ یوان در هر تن (۶.۹۲ دلار) تغییر کند و به مدت ۱۰ روز کاری در این سطح باقی بماند، قیمت فرآورده‌های نفتی مانند بنزین و گازوئیل تعدیل می‌شود.

همچنین، باید توجه داشت که چین چهارمین صادرکننده بزرگ سوخت در آسیا، از طریق سیستم سهمیه‌بندی، محدودیت‌هایی را بر صادرات سوخت خود اعمال کرد.

این محدودیت‌ها پس از وقوع جنگ ایران اعمال شد، زیرا پالایشگاه‌های نفت در آسیا و خاورمیانه به دلیل دشواری تأمین نفت خام، تولید خود را کاهش دادند و کمبود عرضه در بازارهای سوخت را تشدید کردند. طبق گزارش ورتکسا، کاهش صادرات در ماه آوریل در مقایسه با ماه مارس عمیق‌تر بوده است، به طوری که کل محموله‌های دیزل، سوخت جت و بنزین به مقاصدی غیر از هنگ کنگ در دو هفته نخست ماه جاری به ۳۲۰ هزار تن متریک رسیده که معادل تنها یک ششم سطح سال گذشته است. این اقدامات نیز در تنظیم بازار داخلی موثر بوده است.

روزنامه صبح ساحل