دهه‌ی هزینه‌ساز

مقایسه متوسط کل هزینه‌های ناخالص غیر خوراکی خانوارها در سنوات گذشته

در یک نمونه آماری که متوسط تعداد افراد خانوار آن 3.15 نفر در نظر گرفته شده است؛ متوسط کل هزینه‌های ناخالص غیر خوراکی یک خانوار شهری در کل سال برای سال 1403 معادل 209 میلیون و 770 هزار و 800 تومان، و در سال 95 معادل 22 میلیون و 297 هزار و 400 تومان بود. در حالی که این رقم در سال 85 تنها برابر 5 میلیون و 486 هزار تومان گزارش شده است. این اعداد به تنهایی نشان دهنده تورمی است که مردم کشور ما در طی این سال‌ها به دوش کشیده‌اند.

گفتنی است؛ متوسط کل هزینه‌ها در سال 1403 معادل ۲۶۹.۳ میلیون تومان اعلام شده است. همچنین بررسی‌ها نشان می‌دهد؛ یک تغییر آماری مهم، در روند سری زمانی درآمدها و هزینه‌های خانوار از سال‌های دهه1390، قابل مشاهده است. از سال 1393 به بعد، درآمدهای خانوار، اعم از شهری و روستایی از هزینه‌های خانوار بیشتر ثبت شده‌اند. این وضعیت تا سال‌ها و در دهه1400 نیز، ادامه پیدا کرده است. به علاوه در سال ۱۴۰۳ درآمد خانوار‌ها به ۳۴۳.۱ میلیون تومان و هزینه‌ها به ۲۶۹.۳ میلیون تومان رسیدند. لذا مازاد درآمد خانوار‌ها در این سال ۷۳.۸ میلیون تومان شد که نسبت به سال قبل از آن ۲۲.۹ میلیون تومان افزایش داشت. نسبت درآمد به هزینه در این سال حدود ۱.۲۷ برابر بوده است.

این بدان معناست که در پایان دوره، هر یک میلیون تومان هزینه با ۱.۲۷ میلیون تومان درآمد پوشش داده شده است. ولی اگر رشد سالانه تورم را به آن اضافه کنیم متوجه یک واگرایی می‌شویم که داده فوق را چندان تایید نمی‌کند. لازم به ذکر است که در سال 1403متوسط هزينه‌خالص ماهانه یک خانوار شهری 22میلیون و 400 هزار تومان بوده است. علی‌رغم آن که درآمد نسبت به سال قبل از آن ۳۰درصد رشد اسمی داشته؛ اما پس از تعدیل با نرخ تورم ۱.۴درصد کاهش واقعی را تجربه کرده است. همچنین داده‌ها بیانگر واگرایی میان درآمد و هزینه خانوار از اوایل دهه۱۳۹۰ است. اگرچه گزارش‌ها درآمد را بالاتر از هزینه نشان می‌دهد؛ اما این موضوع می‌تواند ناشی از ذخیره‌سازی در سایه نااطمینانی‌های اقتصادی باشد.

روند صعودی سهم مسکن از هزینه‌های خانوار

بر اساس نمودار‌های منتشر شده در سالنامه آماری کشور در سال 1403 سهم مسکن 44 درصد اعلام شده است، این در حالی است که سال1402 این بخش حدود ۴۲.۴درصد بوده است. همچنین داده‌های مرکز آمار سهم هزینه مسکن از سبد خانوار در سال 1404 را 55 درصد ذکر کرده است و شاید اکنون این میزان بالغ بر 65 درصد شده باشد. بر همین اساس می‌توان گفت که بررسی آمارهای مربوط به سال‌های اخیر نمایانگر افزایش تدریجی سهم هزینه‌های مسکن از هزینه‌های خانوار است.

بعد از مسکن، سهم هزینه خوراکی‌ها 24 درصد ذکر شده است، در حالی که در سال1402 این بخش ۲۴.۹درصد بوده است. یعنی با افزایش سهم مسکن در سبد هزینه خانوار بخش خوراکی کاهش یافته است.

باید در نظر داشت که از دی ماه سال 1404 به بعد این معادله تغییراتی کرده است و سهم خوراکی‌ها به طرز قابل ملاحظه‌ای افزایش پیدا کرده است. با این حال مسکن نیز این روزها گارد افزایشی به خود گرفته است و سعی دارد عقب‌ماندگی خود را نسبت به سایر دارایی‌ها جبران کند. گفتنی است؛ بررسی داده‌های جهانی نشان می‌دهد بر اساس شاخص «نسبت قیمت مسکن به درآمد»، یک خانوار ایرانی باید معادل ۱۷ سال درآمد خود را برای خرید یک خانه استاندارد کنار بگذارد؛ رقمی که ایران را در رتبه ۸۹ از میان ۱۱۲ کشور قرار می‌دهد. اما فشار فقط به قیمت خرید محدود نمی‌شود؛ شاخص «نسبت اقساط وام به درآمد» هم نشان می‌دهد ایران یکی از سنگین‌ترین فشارهای مالی مسکن را تجربه می‌کند. در این شاخص، ایران با عدد ۳۷۰ درصد در رتبه ۱۰۵ قرار گرفته؛ یعنی حتی با فرض دریافت وام کامل، هزینه بازپرداخت همچنان فراتر از توان بسیاری از خانوارهاست.

خیز بلند تورم در سال‌های اخیر

براساس گزارش‌های موجود از سال ۱۳۹۵ تا امروز، نرخ تورم کالاهای خوراکی، غیرخوراکی و خدمات از ۶.۹ درصد به50.6 درصد رسیده که نشان می‌دهد طی سال‌های گذشته میزان نرخ تورم43.7 درصد بیشتر شده‌ و افزایش بیش از هفت برابری داشته است.

این در حالی است که میانگین تورم در این سال‌ها 34 درصد است. لازم به ذکر است که تورم در دهه 90 و از سال 1400 به بعد به شکل معناداری با هم متفاوت بودند. در سال‌های آغازین دهه ۱۳۹۰، کشور وارد دوران جدیدی شد. تحریم‌های هسته‌ای در این سال‌ها، منجر به رشد انتظارات تورمی و جهش ارزی شد. اما از 1400 به بعد کسری بودجه‌های سرسام‌آور دولت شروع شد و منجر به شتاب گرفتن تورم در کشور شد.

اما اگر صادق باشیم از دی ماه 1404 با شروع طرح کالا برگ و پس از آن وقوع جنگ رمضان، شاهد عصر جدیدی در تورم ایران هستیم و پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال 1405 تورم به شکل افسارگسیخته‌ای رشد کند.