تقابل غول‌های اقلیمی در آسمان هرمزگان

النینو؛ معمارِ غیرمنتظره‌ی آب‌وهوای هرمزگان

پدیده «النینو» تنها یک اصطلاح هواشناسی نیست؛ بلکه یک پدیده اقیانوسی-جوی عظیم است که قوانین بازی را در جو زمین تغییر می‌دهد. وقتی از «دورپیوند» صحبت می‌کنیم، در واقع از زنجیره‌ای سخن می‌گوییم که در آن، تغییر دمای سطح آب اقیانوس آرام، مانند دومینویی به دورترین نقاط جهان، از جمله خاورمیانه و ایران می‌رسد.

مرضیه سی‌سی‌پور در این باره می‌گوید: «النینو با تغییر گردش عمومی جو و جابه‌جایی الگوهای همرفتی، تعادل بارشی مناطق جنوبی ایران را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. استان هرمزگان به دلیل مجاورت با پهنه‌های آبی، به شدت تحت تأثیر این تغییرات غیرمستقیم قرار دارد.»

بر اساس پیش‌بینی مراکز معتبر جهانی همچون NOAA و ECMWF، امسال شاهد شکل‌گیری یک النینوی قوی خواهیم بود. خبری که برای استان‌های جنوبی ایران به معنای افزایش احتمال سیلاب‌های پاییزی و زمستانی است؛ رویدادی که در سال‌های فاز خنثی یا لانینا، کمتر تجربه می‌شود.

تابستان ۱۴۰۵؛ عقب‌نشینی مونسون از ارتفاعات بشاگرد

بررسی‌های کارشناسی اداره کل هواشناسی هرمزگان نشان می‌دهد که تابستان ۱۴۰۵ حال و هوای متفاوتی خواهد داشت. تمرکز اصلی بر تضعیف سامانه‌های مونسونی است که نقش شریان حیاتی را در برخی مناطق استان ایفا می‌کنند.

در حالی که سال ۱۴۰۱ به عنوان پربارش‌ترین تابستان تاریخ معاصر هرمزگان در یادها مانده، پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که امسال، فعالیت این سامانه‌ها کاهش محسوسی خواهد داشت.

سی‌سی‌پور با اشاره به اهمیت این سامانه‌ها توضیح می‌دهد: «در مناطقی مانند بشاگرد، بارش‌های مونسونی حدود ۳۷ درصد از کل نیاز آبی سالانه را تأمین می‌کنند. این سهم در حاجی‌آباد ۹ درصد، بستک ۱۲.۷ درصد و رودان ۲.۵ درصد است. تضعیف مونسون نه تنها بارش‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه بر الگوی بادهای مرطوب جنوب‌شرقی یا همان «بادکوش» محلی تأثیر گذاشته و به‌ویژه در سواحل جاسک، شاهد تغییراتی در وضعیت جوی و دریایی خواهیم بود.»

پاییز طلایی؛ وقتی النینو ورق را برمی‌گرداند

اما آیا کاهش بارش‌های تابستانه به معنای پاییز خشک است؟ پاسخ کارشناسان هواشناسی به این سؤال هوشمندانه است. در مواردی مشاهده شده که تضعیف مونسون با آغاز به‌موقع بارش‌های پاییزه هم‌زمان بوده است. طبق آخرین پیش‌بینی‌ها، انتظار می‌رود که بارش‌های پاییزه کشور امسال بدون تأخیر آغاز شود. در هرمزگان که به‌طور نرمال ۳۰ درصد بارش‌ها در پاییز رخ می‌دهد، النینو می‌تواند کاتالیزوری برای وقوع بارش‌های مطلوب و گاهی سیلابی از همان ماه‌های ابتدایی فصل باشد.

هشداری به سبک علم؛ پیش‌بینی همواره در سایه تردید است

با تمام این پیش‌بینی‌های جذاب، مرضیه سی‌سی‌پور یک نکته کلیدی را یادآور می‌شود: «جو زمین یک سیستم بسیار پیچیده است.

النینو تنها یکی از قطعات پازل بزرگ اقلیم ایران محسوب می‌شود. تقابل این پدیده با سایر دورپیوندهای جوی می‌تواند اثرات آن را تقویت، تعدیل یا حتی به کلی خنثی کند.»

این یعنی در حالی که سناریوهای اقلیمی، نویدبخش فصلی پربارش هستند، اما نباید از پیچیدگی‌های جوی غافل شد. گزارش‌های هواشناسی در این سطح نه تنها ابزاری برای آگاهی‌بخشی به کشاورزان و مدیریت بحران است، بلکه فرصتی است تا با نگاهی علمی، خود را برای مدیریت منابع آبی استان در سال پیش‌رو آماده کنیم.

هرمزگان در سال ۱۴۰۵، بار دیگر در میانه میدان تقابل پدیده‌هایی قرار دارد که از هزاران کیلومتر آن‌سوتر، برای سرنوشت قطرات باران بر خاک تشنه این استان، تصمیم می‌گیرند.

آیا النینو می‌تواند رکورد جدیدی از بارش را در جنوب ثبت کند؟ پاسخ این سوال را باید در ماه‌های پیش رو و در رصدخانه‌های هواشناسی جست‌وجو کرد.