سیگنال قدرت از بندرعباس

جزئیات درگیری ها در تنگه هرمز

طبق منابع داخلی بامداد روز چهارشنبه 6 خرداد ماه، چهار فروند شناور بدون هماهنگی با نیروهای ایرانی قصد عبور از تنگه هرمز را داشتند. نیروهای دریایی سپاه پس از اخطار و بی‌اعتنایی طرف مقابل، شلیک اخطاری انجام داد و شناورها را به عقب نشینی وا داشت. در مقابل، نیروهای آمریکایی به سوی نقاطی از بندرعباس (شرق بندرعباس) شلیک کردند که منابع ایرانی آن را اصابت به زمین سوخته توصیف و تاکید کردند که هیچ خسارت جانی و مالی قابل توجهی وجود نداشته است.سپاه پاسداران نیزدر اطلاعیه‌ای رسمی اعلام کرد که پایگاه هوایی مبدا این تجاوز در ساعت 4:50 بامداد هدف قرار داده و آن را «اخطار جدی» با این تاکید که هرگونه تجاوز بدون پاسخ نخواهد ماند. سنتکام این اقدامات را دفاع از خود و مرتبط با حفاظت از ناوبری و نیروهای آمریکایی دانست و مدعی شد آتش‌بس را نقض نکرده است. هم‌زمان وزارت خزانه‌داری آمریکا « نهاد مدیریت آبراه خلیج‌فارس» را که اخیرا برای مدیریت عبور و مرور تنگه هرمز تاسیس شده، تحریم کرد.چندین مورد تبادل آتش روی دریا در هفته گذشته یکی از پرتنش‌ترین درگیری‌های اخیر از زمان برقراری آتش‌بس محسوب می‌شوند، اما باید توجه داشت که هر دو طرف از گسترش آن اجتناب داشته‌اند. قیمت نفت برنت نیز پس از تحرکات اخیر از مرز 96 دلار عبور کرده که نشان دهنده حساسیت بازارها به این تنش‌های محدود است.

وضعیت فعلی مذاکرات

با وجود این تنش‌ها، مسیر دیپلماتیک متوقف نشده است. گزارش‌های متعدد از جمله الجزیره و رسانه‌های داخلی حاکی از آن است که پیش‌نویس یادداشت تفاهم در حال نهایی شدن است. ایران شرط اصلی خود را آزاد‌سازی کامل و بدون قید و شرط دارایی‌های مسدود شده قرار داده است. طبق گزارش تلگراف، تهران به میانجیگران قطری اعلام کرده است که تنها در صورت آزاد‌سازی 24 میلیارد دلار از این دارایی‌ها_نیمی بلافاصله پس از اعلام تفاهم و نیمی دیگر ظرف 60 روز _ حاضر به امضای توافق صلح است. سفر «محمد باقر قالیباف» همراه با وزیر امور خارجه و رئیس بانک مرکزی، گام مهمی در این زمینه بوده و «سعید آجرلو» از تیم رسانه‌ای نزدیک به هیئت مذاکراتی آن را «موفقیت آمیز» ارزیابی کرده است. بر اساس این گزارش، بخشی از دارایی‌های بلوکه شده به صورت غیرقابل بازگشت در دسترس بانک مرکزی قرار خواهد گرفت. اقدامات ملموس مورد توافق شامل معافیت تحریم‌های نفتی و پتروشیمی، رفع محاصره دریایی و در دسترس قرار گرفتن اموال بلوکه است. ایران تاکید دارد که بدون این گام‌های عملی، اعتمادی برای ورود به مراحل بعدی وجود ندارد.

«علی باقری کنی» معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی، بر لزوم آزادسازی تمام دارایی‌ها بدون شرط تاکید کرده و آن را حق قانونی ملت ایران دانسته است. این موضع منطقی است؛ اقتصاد ایران پس از سال‌ها تحریم و تاثیرات جنگ ، به شدت به این منابع نیاز دارد تا تنفس مالی ایجاد شود، فروش نفت تسهیل گردد و امکان بازسازی فراهم بشود. از طرفی آمریکا آزادسازی را مشروط به بازگشایی تنگه هرمز و تعهدات هسته‌ای کرده است. در حوزه هسته‌ای، ترامپ نرمش نسبی نشان داده و پیشنهادهایی فراتر از نابودی کامل مطرح شده هر چند فاصله تا یک توافق و اعتماد‌سازی هم‌چنان معنادار است. چین نیز از طریق وانگ‌یی اعلام کرده که نقش فعال در کاهش تنش ایفا می‌کند.

ارزیابی چالش‌ها و فرصت‌ها

عوامل مثبت در این موارد را می‌توان اراده ظاهری دو طرف برای جلوگیری از جنگ تمام عیار دانست، زیرا هزینه‌های چنین تقابلی برای ایران همانطور که قبلا هم ذکر شد (آسیب اقتصادی و زیرساختی) و برای (آمریکا افزایش قیمت انرژی، فشار بر ذخایر پدافندی و پیچیدکی‌های منطقه ای) بسیار بالاست.

میانجی‌گری موثر پاکستان، قطر و چین نیز برای کاهش تنش از موارد مثبت دیگری است که حائز اهمیت است. از طرفی تمرکز مشترک بر بازگشایی تنگه هرمز برای تجارت جهانی حیاتی است.از طرفی اما بی‌اعتمادی عمیق تاریخی میان دو طرف وجود دارد. همچنین در ایران برخی جریان‌ها نسبت به هر توافق هشدار می‌دهند، در حالی که نیاز اقتصادی به گشایش آشکار است. در سمت آمریکا نیز لابی‌های منطقه‌ای (مانند اسرائیل) تلاش برایایجاد اختلال دارند و هر تحرکی از سوی اسرائیل یا گروه‌های دیگر می‌تواند فرآیند را به خطر بیندازد.تأثیر تنش‌های هفته‌های گذشته؛ این تبادل آتش‌ها هرچند محدود، می‌تواند اعتماد را تضعیف کند و به دستاویز مخالفان تبدیل شود. تحلیلگرانی مانند دیوید هرست در میدل ایست آی معتقدند ایران با تاب‌آوری خود موازنه قدرت را تغییر داده، اما این به معنای بی‌توجهی به هزینه‌های اقتصادی نیست. ایران با ایستادگی، پیام قدرتمندی ارسال کرده، اما اکنون زمان بهره‌برداری اقتصادی از این موقعیت از طریق دیپلماسی است. اکنون فرصتی طلایی برای پیشبرد دیپلماسی بر پایه منافع ملی است. تنش‌های هفته گذشته در یک قدمی رسیدن به توافق؛ بیشتر به نظر «مدیریت میدان» و ارسال سیگنال قدرت در حین مذاکره می‌رسد تا تلاش برای فروپاشی فرآیند دیپلماتیک. حفظ تنش در سطح کنترل‌شده، همزمان با تمرکز جدی بر آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده، می‌تواند راهبرد عاقلانه‌ای باشد.

برای ایران، دستیابی به این منابع مالی بدون پذیرش تعهدات یک‌طرفه، اولویت راهبردی است. این گشایش نه تنها کمک به ثبات اقتصادی می‌کند، بلکه اهرم بهتری برای مراحل بعدی مذاکرات فراهم می‌آورد.

در مقابل، آمریکا باید بداند که فشار بدون مشوق واقعی، تنها بی‌اعتمادی را تعمیق می‌بخشد. توافق موقت با مکانیسم‌های مرحله‌ای و راستی‌آزمایی شفاف، می‌تواند فرصتی برای کاهش تنش، بازگشایی آبراه‌های حیاتی و تمرکز بر منافع اقتصادی ایجاد کند.

در شرایط کنونی، دیپلماسی همچنان گزینه‌ای منطقی و کم‌هزینه‌تر است. موفقیت آن به خویشتن‌داری طرفین، کارایی میانجی‌ها و اجتناب از تحریکات خارجی بستگی دارد. ایران با تأکید بر حقوق خود بر تنگه هرمز و نیاز مشروع به دارایی‌هایش، می‌تواند در این فرآیند از موقعیت خود دفاع کند بدون آنکه اجازه دهد تنش‌های محدود، مسیر اصلی را منحرف سازد.