معادله بزرگ خاورمیانه

شکاف در کابینه اسرائیل

یکی از برجسته‌ترین جنبه‌های تحولات اخیر، انتقادات تند درون اسرائیل از رویکرد نتانیاهو است. «تسارفاتی»، تحلیلگر اسرائیلی، مدعی شده است که ترامپ تحت فشار «ایران» تسلیم شده و اسرائیل را از حمله به بیروت منع کرده است. نفتالی بنت نخست وزیر سابق رژیم، از «از دست رفتن کنترل حاکمیت» سخن گفت و آویگدور لیبرمن، وزیر جنگ سابق نتانیاهو را «عروسک خیمه شب بازی» خواند.

ایتمار بن گویر، وزیر امنیت داخلی، با لحنی صریح‌تر بیان کرد: «زمان آن رسیده که به ترامپ نه بگوییم... ما باید به حزب‌الله حمله بکنیم» این اظهارات را می‌توان ناشی از شکاف عمیق میان تندروهای کابینه نتانیاهو و رویکرد واقع‌گرایانه‌تر در برابر فشارهای واشنگتن دانست.

این انتقادات داخلی برای نتانیاهو چالش‌برانگیز است. او در موقعیتی قرار گرفته که هم باید پایگاه راستگرای خود را راضی نگه دارد و هم از حمایت آمریکا غافل نشود. نتانیاهو پس از گفت و گوی تلفنی با ترامپ اعلام کرد موضع اسرائیل «قاطع »است: اگر حزب‌الله حملات را متوقف نکند، حمله به اهداف در بیروت انجام خواهد شد و عملیات در جنوب لبنان ادامه می‌یابد. این روایت، تلاشی است برای حفظ ظاهری قدرت و بازدارندگی، هر چند تاکنون گزارش‌ها حاکی از توقف حملات اسرائیل به ضاحیه بیروت ناشی از «مداخله آمریکا » هستند.

ترامپ و ترجیح کلیدی در اولویت مذاکره با ایران

تمایز بارز ترامپ در این اتفاقات را می‌توان اولویت دادن به مذاکره با ایران دانست، او تا حد زیادی سعی دارد تا از یک تنش نظامی دوباره جلوگیری کند. گزارش آکسیوس به وضوح نشان می‌دهد که ترامپ روز دوشنبه نقشه‌ی نتانیاهو برای بمباران شدیدتر اهدافی در بیروت (اهداف حزب الله) را متوقف کرد، زیرا جمهوری اسلامی تهدید کرده بود که در صورت ادامه اقدامات اسرائیل در لبنان، مذاکرات با آمریکا را رها خواهد کرد. توقف درگیری‌ها و جلوگیری از حمله به ضاحیه، عملا یکی از شروط اصلی ایران برای ادامه گفت و گوها بوده است. ترامپ پس از تماس با نتانیاهو اعلام کرد: «هیچ نیرویی به بیروت اعزام نخواهد شد» و از طریق کانال‌های دیپلماتیک با حزب‌الله نیز یک توافق توقف درگیری حاصل شده است. او همزمان تاکید کرد که گفت و گوها با جمهوری‌اسلامی «با سرعت بالایی ادامه دارد». ترامپ در اظهاراتی به صورت جداگانه از «سکوت» به عنوان یک راهبرد در برابر ایران سخن گفت: «محاصره مثل یک تکه فولاد است» و افزود می‌تواند هر چقدر که بخواهند صبر کنند، زیرا ایران ثروت هنگفتی را از دست می‌دهد.

این رویکرد ترامپ نشان می‌دهد سیاست‌های فعلی او با کمی مسامحه نسب به ایران در جریان است: او حاضر شد متحد استراتژیک خود یعنی اسرائیل را مهار کند تا مسیر دیپلماتیک با تهران حفظ شود. با این حال سابقه نشان می‌دهد روابط ترامپ و نتانیاهو بسیار پیجیده‌تر از این حرف‌ها است. سال گذشته حمله اسرائیل به تهران در میانه مذاکرات رخ داد و ترامپ واکنش تندی نشان نداد. این سابقه باعث می‌شود برخی تحلیلگران هم‌چنان سناریوی اختلال در روند مذاکرات به دست اسرائیل را محتمل بدانند.

حزب‌الله، پیشنهاد آمریکا و مذاکره با ایران

شبکه الشرق گزارش داد که حزب‌الله پیشنهاد آمریکا را پذیرفته: توقف حملات به اسرائیل در ازای تعهد به حمله نکردن به ضاحیه بیروت. این ادعا اگر درست باشد نشان‌دهنده انعطاف تاکتیکی حزب‌الله تحت فشار است، هرچند منابع ایرانی و لبنانی تاکنون آن را تایید نکرده‌اند. در مقابل، «محمد مخبر» مشاور و دستیار رهبری تاکیده کرده است که: «آتش بس بدون در نظر گرفتن لبنان هیچ موضوعیتی ندارد». «علی اکبر ولایتی» نیز بمباران ضاحیه را «عجله برای پایان تاریخ اسرائیل» خوانده است. این موضع نشان می‌دهد تهران همانطور که در اوایل آتش بس هم گفت، لبنان را خط قرمز خود می‌داند و توافق جامع را بدون تضمین امنیت حزب‌الله و لبنان نمی‌پذیرد.

سناریوهای احتمالی

سناریوی اول: نتانیاهو تلاش می‌کند تا پیش از نهایی شدن توافق میان ایران و آمریکا، دستاوردهای میدانی بیشتری در جنوب لبنان کسب کند. در این حالت فشار ترامپ برای آتش‌بس (که با شرط جمهوری اسلامی برای ادامه روند مذاکرات همخوانی دارد) می‌تواند این تنش ها را متوقف کند.

سناریوی دوم: نتانیاهو یا تندروهای کابینه با ادامه جنگ، در توافق میان ایران و آمریکا اختلال ایجاد می‌کنند. اگر این اتفاق به وقوع بپیوندد به این معنی است که ترامپ در مهار متحد استراتژیک خود سعی کرده این سناریو را خنثی کند، اما کنترل کامل بر اسرائیل دشوار است. بن گویر و همفکران وی سناریوی دوم را (به احتمال بسیار) ترجیح می‌دهند.

به نظر نگارنده در واقعیت احتمالا ترکیبی از هر دو است. ترامپ با حفظ محاصره دریایی ایران را تحت فشار نگه می‌دارد، اما همزمان از تشدید غیرقابل کنترل در لبنان که شرط کلیدی ایران است، جلوگیری می‌کند.

ابعاد گسترده‌تر: ایران، لبنان و ثبات منطقه

برای ایران، لبنان بخشی از «محور مقاومت» است. شرط توقف درگیری‌ها در لبنان، به ویژه به ضاحیه نشان‌دهنده آن است که تهران حاضر نیست حزب‌الله را قربانی این معامله کند. از سوی دیگر، اقتصاد ایران تحت فشار تحریم‌ها قرار دارد و ترامپ با اشاره به هزینه‌های سنگین بر ایران، بر لزوم صبر آمریکا تاکید دارد. وضعیت لبنان را می‌توان در بدترین شرایط خود دانست. جنگ، آوارگی گسترده و تخریب زیرساخت‌ها، کشور را به لبه پرتگاه برده است. هر آتش بسی که حملات را متوقف کند بدون تضمین‌های امنیتی و بازسازی، پایدار نخواهد بود.

از منظر آمریکا اولویت ترامپ جلوگیری از جنگ گسترده جدید پیش از تثبیت موقعیت خود است، هر چند حمایت سنتی از اسرائیل به‌عنوان مانع بزرگی باقی مانده است.

وضعیت فعلی ترکیبی از دیپلماسی پنهان، تهدید نظامی و محاسبات پیچیده است. تمایز ترامپ در اولویت‌بندی مذاکره با ایران و مهار نتانیاهو برای حفظ شرط توقف درگیری‌ها در لبنان، نقطه کلیدی این تحولات است. اگر آتش‌بسی فراگیر حاصل شود، می‌تواند دریچه‌ای به کاهش تنش‌های منطقه‌ای باز کند.

اما اگر جنگ به بیروت کشیده شود، مذاکرات هسته‌ای به بن‌بست خواهد رسید. باید گفت که در نهایت بازیگران اصلی در این منازعات باید بین پیروزی تاکتیکی کوتاه مدت و ثبات بلند مدت یکی را انتخاب کنند. تحولات روز‌ها و ساعت‌های آینده و نتیجه جلسات واشنگتن و پایبندی به شرط ایران، تعیین‌کننده جهت‌گیری‌های نهایی خواهند بود.

روزنامه صبح ساحل