مرگ همگانی با آنتی‌بیوتیک

علم پزشکی به وضوح هشدار می‌دهد که آنتی‎‌بیوتیک‌ها بمب‌های ساعتی هستند نه آبنبات‌های آرام‌بخش؛ آن‌ها فقط حریف باکتری‌ها می‌شوند و در برابر ویروس‌های سرماخوردگی یا دردهای عصبی دندان، کاملا بی‌خاصیت‌اند. مصرف بی‌دلیل و ناقص این داروها، تنها سلاح‌های دفاعی بشر را در برابر بیماری‌ها نابود می‌کند و باکتری‌ها را به ابر میکروب‌های هوشمند و شکست‌ناپذیری تبدیل می‌سازد که دیگر با هیچ دارویی از پا در نمی‌آیند. این زنگ خطر جدی است و افراد با مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها، نه تنها به بدن خود آسیب می‌زنند بلکه جامعه را به سمت آینده‌ای تاریک و بدون درمان سوق می‌دهند.

مقاومت آنتی‌بیوتیکی

آنتی‎‌بیوتیک‌ها انواعی از داروها هستند که برای درمان عفونت‌های باکتریایی از آن‌ها کمک گرفته می‌شود اما همه عفونت‌های باکتریایی به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند و برخی بیماران بدون مصرف آنتی‌بیوتیک بهبود می‌یابند. با وجود تجویز آنتی‌بیوتیک برای عفونت‌های مختلف، این گروه از داروها بیش از همه برای درمان شرایط جدی مانند سپسیس (عفونت خون) و ذات‌الریه ناشی از عفونت‌ها تجویز می‌شوند. علاوه بر این، پزشک ممکن است برای بیمارانی که خطر ابتلا به عفونت در آن‌ها افزایش یافته، آنتی‌بیوتیک تجویز کند. آنتی‌بیوتیک‌ها در سراسر جهان داروهای بسیار مهمی به شمار می‌روند اما در مناطق در حال توسعه دنیا که بیماری‌های عفونی به شدت بالا است و منجر به مرگ و میر می‌شود، اهمیت بیشتری دارند. در کشورهایی مثل اتیوپی، فروش آنتی‌بیوتیک‌های بدون نسخه در داروخانه‌ها امری رایج به حساب می‌آید. یکی از مشکلات اصلی در رابطه با مصرف بیش از حد و نادرست این دارو، شکل‌گیری باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک است که منجر به کاهش اثربخشی این دسته از داروها خواهد شد. اگرچه آنتی‌بیوتیک‌ها نقش بسیار مهمی در نجات جان انسان‌ها دارند اما مصرف نادرست آن‌ها می‌تواند عوارض جانبی به همراه داشته باشد. حتی مصرف صحیح آنتی‌بیوتیک‌ها نیز می‌تواند عوارض شایعی مانند اسهال و حالت تهوع ایجاد کند.

باکتری‌های بدون مرز

با توجه به گزارش‌های رسمی و هشدارهای مکرر سازمان جهانی بهداشت (WHO) و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، مقاومت میکروبی در برابر داروها به ویژه مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌ها، یکی از 10 تهدید اصلی سلامت عمومی جهان در قرن 21 محسوب می‌شود. از جمله بیماری‌ها و عفونت‌هایی که در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم شده‌اند می‌توان به گونه‌هایی از باکتری‌های استرپتوکوک (Streptococcus) که به عنوان عامل گلودرد چرکین شناخته می‌شود و استافیلوکوک (Staphylococcus) که در بروز عفونت‌های پوستی و بیمارستانی نقش دارد، اشاره کرد. برای مقابله با این بحران بسیاری از کشورها نسبت به فروش بدون نسخه آنتی‌بیوتیک و حتی تجویز آن، سخت‌گیرتر شده‌اند. با این حال باکتری‌های مقاوم به یک کشور خاص منحصر نمی‌شوند و بدون هیچ محدودیتی، می‌‌توانند از یک کشور دورافتاده به سایر مناطق دنیا منتقل شوند. باکتری‌های مقاوم از طریق انسان، حیوانات، مواد غذایی و حتی جریان آب و خاک می‌توانند جابه‌جا شوند.

مرگ با داروی ضد مرگ

بر اساس جامع‌ترین پژوهش‌های بین‌المللی که در مجله معتبر لنست (The Lancet) در سال 2019 منتشر شده، تنها در یک سال مقاومت آنتی‌بیوتیکی به طور مستقیم جان 1.27 میلیون نفر را در سراسر جهان گرفته است. شاید باورش سخت باشد اما این آمار، از مرگ و میر سالانه ناشی از بیماری‌هایی چون ایدز یا مالاریا بیشتر است. چنانچه اقدامی جدی در این زمینه انجام نشود، دانشمندان پیش‌بینی می‌کنند که تا سال 2050، حدود 10 میلیون نفر در اثر مقاومت آنتی‌بیوتیکی جان خود را از دست بدهند. با وجود جهانی بودن بحران مقاومت آنتی‌بیوتیکی، سازمان جهانی بهداشت هشدار می‌دهد که آسیب‌های ناشی از آن کشورهای با درآمد کم و متوسط (در حال توسعه) را بیشتر در معرض آسیب قرار دهد. مردم این کشورها آنتی‌بیوتیک را به راحتی تهیه می‌کنند ضمن اینکه با مشکلات بهداشتی جدی‌تری مواجه هستند. برای مثال، عدم دسترسی به آب پاکیزه و بهداشتی، عدم احداث سیستم فاضلاب اصولی و عدم رعایت پروتکل‌های کنترل عفونت در بیمارستان‌ها، سرعت انتشار باکتری‌های مقاوم را چند برابر می‌کند. دانشمندان بر این باورند که با از دست رفتن کارایی آنتی‌بیوتیک‌ها، دستاوردهای پزشکی مدرن آسیب جدی خواهد دید. اگر اثرگذاری آنتی‌بیوتیک‌ها به طور کامل از بین برود، کارهایی چون عمل سزارین، جراحی‌های ساده، پیوند اعضا، شیمی‌درمانی بیماران مبتلا به سرطان و...، با خطر ابتلا به عفونت‌های جدی و حتی مرگ همراه است.

مصرف تا زمان بهبود

به غیر از مصرف خودسرانه، یکی دیگر از مشکلات ناشی از آنتی‌بیوتیک‎‌ها قطع مصرف داروی تجویز شده بدون نظر پزشک و عدم تکمیل دوره درمان است. چنانچه فرد پس از احساس بهبودی اقدام به قطع آنتی‌بیوتیک کند، احتمال بروز مقاومت آنتی‌بیوتیکی افزایش می‌یابد. به طور کلی، دوزهای اولیه دارو باکتری‌های ضعیف را می‌‌کشند اما باکتری‌های قوی‌تر به دلیل قطع آنتی‌بیوتیک باقی خواهند ماند و ساختار خود را در برابر دارو مقاوم می‌کنند. در چنین شرایطی عفونت شدیدتری ایجاد خواهد شد که با آنتی‌بیوتیک قبلی درمان نمی‌شود. یکی دیگر از نکاتی که درباره داروها به ویژه آنتی‌بیوتیک‌ باید به آن توجه کرد، تاریخ انقضا است. استفاده از آنتی‎‌بیوتیک‌های قدیمی و تاریخ گذشته می‌تواند خطرناک باشد. تاریخ انقضا بی‌دلیل روی دارو درج نشده است و در رابطه با این مسئله باید مثل مواد غذایی مانده برخورد کرد و از مصرف دارو پرهیز شود. داروهای تاریخ گذشته به مرور زمان اثربخشی خود را از دست می‌دهند و مصرف آن‌ها در زمان بیماری کمک چندانی به درمان نخواهد کرد. باید توجه داشت که برخی از داروهای منقضی شده (به ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها)، مستعد رشد باکتری‌ها هستند و حتی گاهی سمی خواهند شد. مصرف داروهای تاریخ گذشته منجر به بیماری‌های شدیدتر و ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی خواهد شد. به طور کلی، پس از سپری شدن تاریخ انقضا باید دارو را دور ریخت. نحوه صحیح معدوم کردن دارو را باید از داروساز پرسید.

سهم پزشکان

به غیر از مردم، پزشکان نیز در پیشگیری از مقاومت آنتی‌بیوتیکی نقش مهمی را ایفا می‌کنند. پزشکان برای پیشگیری از مقاومت آنتی‌بیوتیکی، باید از تجویز آنتی‌بیوتیک برای بیماری‌هایی با منشاء ویروسی (سرماخوردگی، آنفلوآنزا، برونشیت یا برخی گلودردها) بپرهیزند چون آنتی‌بیوتیک روی ویروس‌ها اثری ندارد. تجویز نادرست آنتی‌بیوتیک، نه تنها به درمان منجر نمی‌شود بلکه باکتری‌های مفید و طبیعی موجود در بدن را مورد حمله قرار داده و آن‌ها را به باکتری‌های مقاوم تبدیل خواهد کرد.

اشتراک‌گذاری ممنوع

یکی از مشکلاتی که در رابطه با داروها وجود دارد، اشتراک‌گذاری آن‌ها است و برخی افراد داروهای تجویزی را در اختیار دیگران قرار می‌دهند. انجام این کار هم از نظر سلامتی و هم از نظر قانونی، مشکلاتی را به همراه دارد. نسخه‌ای که برای یک فرد در نظر گرفته می‌شود، برای دیگری مناسب نیست. پزشک دارو را بر اساس وزن، شرایط بدنی، علائم و ...، برای فرد تجویز می‌کند که مصرف آن در فردی با علائم به ظاهر مشابه نادرست است و حتی در برخی موارد می‌تواند خطرناک باشد. برای مثال، شاید یک فرد دچار سرفه معمولی ناشی از سرماخوردگی یا آلرژی باشد اما فرد دیگری در اثر بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) یا نارسایی احتقانی قلب، دچار سرفه شود. علاوه بر این، اگر دوز (مقدار مصرف) دارو برای فردی که با او دارو به اشتراک گذاشته می‌شود مناسب نباشد، عوارض جانبی ناگواری را به همراه دارد.

منبع:

WHO.int

Webmd.com