آنتن اختلاف

از انتخابات تا پاستور؛ اختلافی که ادامه یافت

اختلاف میان مسعود پزشکیان و صدا و سیما به ماه‌های پیش از آغاز ریاست‌جمهوری او و رقابت‌های انتخابات ریاست‌جمهوری بازمی‌گردد. در آن مقطع نیز انتقادهایی نسبت به نحوه پوشش اخبار، ترکیب کارشناسان و جهت‌گیری برخی برنامه‌های سیاسی رسانه ملی مطرح بود. مدیریت صدا و سیما در سال‌های اخیر عمدتاً در اختیار چهره‌هایی قرار داشته که به جریان سیاسی نزدیک به سعید جلیلی و طیف پایداری نزدیک بوده‌اند؛ موضوعی که در رویکرد بسیاری از برنامه‌های سیاسی و خبری این سازمان نیز بازتاب یافته است.

این وضعیت محدود به دولت پزشکیان نیست. در دوران ریاست‌جمهوری «حسن روحانی» نیز بارها اختلافاتی میان دولت و رسانه ملی بروز پیدا کرد. با این حال، این شکاف پس از استقرار دولت چهاردهم وارد مرحله تازه‌ای شده است. در بسیاری از برنامه‌های سیاسی و اقتصادی، کارشناسان و تحلیلگرانی حضور دارند که دیدگاه‌هایشان با رویکردهای دولت فاصله قابل توجهی دارد و در تحلیل‌های خود عملکرد دولت را در حوزه‌های مختلف به چالش می‌کشند.

یکی از مهم‌ترین محورهای اختلاف میان دو طرف، سیاست خارجی است؛ حوزه‌ای که از ابتدای فعالیت دولت پزشکیان به یکی از اصلی‌ترین میدان‌های مناقشه تبدیل شده است. دولت بر کاهش تنش‌های خارجی، گسترش تعاملات بین‌المللی و استفاده از ظرفیت دیپلماسی برای حل مشکلات کشور تأکید دارد. در مقابل، بخش قابل توجهی از برنامه‌های سیاسی صدا و سیما رویکردی انتقادی نسبت به مذاکرات و تعامل با غرب اتخاذ کرده‌اند.

ماجرای انتقاد رئیس‌جمهور از صدا و سیما

در هفته‌های اخیر نیز این اختلافات بار دیگر به سطح رسانه‌ها کشیده شد. «مسعود پزشکیان» در سخنانی نسبت به برخی اظهارات و برنامه‌های ضد مذاکره انتقاد کرد. او همچنین به بازپخش بخش‌هایی از سخنان رئیس‌جمهور فقید، «شهید سیدابراهیم رئیسی»، درباره مذاکرات با آمریکا اشاره کرد و زمان‌بندی انتشار این محتوا را محل تأمل دانست.

رئیس‌جمهور تأکید کرد در دوره‌ای که کشور در شرایط «نه جنگ و نه صلح» قرار داشت، درباره موضوع مذاکره با شهید رئیسی گفت‌وگو شده و وی نیز بر تلاش برای حل مسائل کشور تأکید داشته است. این اظهارات بار دیگر اختلاف دیدگاه میان دولت و بخشی از جریان رسانه‌ای حاکم بر صدا و سیما را آشکار کرد. واقعیت آن است که ساختار تصمیم‌گیری سیاست خارجی در جمهوری اسلامی ایران به شخص رئیس‌جمهور محدود نمی‌شود. شورای عالی امنیت ملی، نهادهای تصمیم‌گیر و در نهایت رهبری نظام در تعیین سیاست‌های کلان کشور نقش تعیین‌کننده دارند. از همین رو، نسبت دادن تمامی تصمیمات سیاست خارجی به دولت، تصویری کامل از سازوکار تصمیم‌گیری در کشور ارائه نمی‌دهد.

چالش مخاطب؛ مسئله‌ای فراتر از اختلافات سیاسی

در کنار مناقشات سیاسی، صدا و سیما با چالش مهم دیگری نیز روبه‌رو است؛ کاهش مستمر مخاطبان. طی سال‌های گذشته نتایج نظرسنجی‌های رسمی و غیررسمی از افت اعتماد عمومی و کاهش میزان مراجعه مردم به رسانه ملی حکایت داشته‌اند. حذف برخی برنامه‌های پرمخاطب، کنار گذاشتن مجریان شناخته‌شده، محدود شدن تنوع دیدگاه‌ها و رقابت شدید شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های آنلاین از جمله عواملی هستند که در این روند نقش داشته‌اند.

این کاهش مخاطب تنها به حوزه سرگرمی و تولیدات نمایشی محدود نمی‌شود. رسانه ملی در بخش خبر و تحلیل سیاسی نیز با چالش مرجعیت رسانه‌ای مواجه شده است. امروز بخش قابل توجهی از جامعه اخبار خود را از شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها و رسانه‌های اینترنتی دریافت می‌کند. کاهش تنوع دیدگاه‌ها در برنامه‌های سیاسی و غلبه یک روایت مشخص بر بخش مهمی از تولیدات خبری، از عواملی است که جایگاه مرجعیت رسانه‌ای صدا و سیما را تحت تأثیر قرار داده است.

ضرورت بازنگری در رابطه دولت و رسانه ملی

اختلاف میان دولت و صدا و سیما فراتر از یک مناقشه سیاسی روزمره است.

جمهوری اسلامی ایران در سال‌های اخیر با حجم گسترده‌ای از رقابت رسانه‌ای در سطح منطقه و جهان روبه‌رو بوده است. رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور نیز تلاش می‌کنند روایت خود را از تحولات ایران به افکار عمومی ارائه دهند و در بسیاری از موضوعات به مرجع بخشی از مخاطبان تبدیل شده‌اند.

در چنین شرایطی، صدا و سیما همچنان تنها رسانه فراگیر و سراسری کشور محسوب می‌شود و نقش مهمی در شکل‌دهی افکار عمومی دارد. با این حال، حفظ و تقویت این جایگاه مستلزم افزایش اعتماد عمومی، انعکاس دیدگاه‌های متنوع و فاصله گرفتن از رویکردهای جناحی است.

اختلاف میان دولت و صدا و سیما موضوع تازه‌ای نیست و در دولت‌های پیشین نیز سابقه داشته است. رؤسای جمهور مختلف بارها خواستار اختصاص فرصت بیشتر برای تشریح عملکرد دولت و گفت‌وگوی مستقیم با مردم شده‌اند. اکنون نیز ادامه تنش میان دولت و رسانه ملی می‌تواند شکاف‌های سیاسی موجود را عمیق‌تر کند و بر سرمایه اجتماعی هر دو نهاد تأثیر بگذارد.بازنگری در نحوه تعامل میان دولت و رسانه ملی، افزایش تنوع دیدگاه‌ها در برنامه‌های سیاسی و بازگشت به نقش فراگیر رسانه‌ای، می‌تواند بخشی از این اختلافات را کاهش دهد؛ اختلافاتی که از انتخابات آغاز شد و همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های رابطه دولت چهاردهم و رسانه ملی به شمار می‌رود.