حاج‌محمد دانشمند؛ پدری که نامش در رگ‌های سورو جاری ست

شهرها تنها با ساختمان‌ها و خیابان‌ها ساخته نمی‌شوند؛ آنچه به یک شهر روح می‌بخشد، انسان‌هایی هستند که زندگی خود را وقف آسایش مردم می‌کنند. در میان نام‌های ماندگار سورو، حاج‌محمد دانشمند جایگاهی ویژه دارد؛ مردی که بسیاری از مردم او را نه فقط یک خدمتگزار، بلکه «پدر سورو» می‌دانند.

مرحوم حاج محمد دانشمند، بنیان‌گذار آموزش‌وپرورش نوین در هرمزگان، نهم مهرماه ۱۲۸۶ در محله سورو بندرعباس متولد شد و در سال ۱۳۵۴، در ۶۸ سالگی، دار فانی را وداع گفت. او از چهره‌های اثرگذار تاریخ فرهنگی استان به شمار می‌رود که با نگاهی روشن‌فکرانه، آموزش را مهم‌ترین راه پیشرفت جامعه می‌دانست.

دانشمند در سال ۱۳۲۲ منزل شخصی خود را به یک مدرسه شش‌کلاسه پسرانه تبدیل کرد و اندکی بعد، نخستین مدرسه دخترانه سورو را نیز راه‌اندازی کرد؛ اقدامی که در آن زمان بسیار جسورانه و پیشرو بود. او اعتقاد داشت که باسواد شدن دختران، پایه و اساس پیشرفت خانواده و جامعه است و در یادداشت‌های خود تأکید کرده بود: «اگر مادر سواد نداشته باشد، اساس آن خانواده فلج است.»

فعالیت‌های او تنها به تأسیس مدرسه محدود نشد. وی برای معلمان و کارکنان آموزشی حقوق تعیین کرد، از استادان و معلمان توانمند بهره گرفت، کارگاه نساجی در مدارس ایجاد کرد تا دانش‌آموزان در کنار تحصیل، مهارت نیز بیاموزند و امکاناتی همچون لباس فرم، تغذیه رایگان و خدمات بهداشتی را برای دانش‌آموزان فراهم ساخت. همچنین با احداث دبیرستان، مسیر ادامه تحصیل نوجوانان منطقه را هموار کرد.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های شخصیتی محمد دانشمند، مبارزه با جهل، خرافات و باورهای نادرست بود. او در نوشته‌های خود صراحتاً خرافاتی مانند نحسی عدد سیزده را رد کرده و آن‌ها را عامل عقب‌ماندگی جامعه می‌دانست. در دوران جوانی نیز همراه با گروهی از همفکرانش، تشکلی با نام «اهل سلیکت» تشکیل داد تا مردم را نسبت به خرافات آگاه کند و اندیشه علمی را گسترش دهد.

اشاعه علم و دانش تا پایان عمر بزرگ‌ترین دغدغه او بود. آخرین آرزوی این خیر فرهنگی، ساخت دانشگاهی در بندرعباس بود؛ آرزویی که نشان می‌دهد نگاه او تنها به آموزش ابتدایی محدود نبود و آینده علمی هرمزگان را در توسعه آموزش عالی می‌دید.

به پاس خدمات ارزشمند این چهره ماندگار، سال گذشته شهرداری منطقه یک بندرعباس سردیس حاج محمد دانشمند را در میان مفاخر هرمزگان در سطح شهر نصب کرد تا یاد و نام این پیشگام تعلیم و تربیت برای نسل‌های آینده زنده بماند.

بنیان‌گذاران مدارس نوینِ ایران

سال‌هایی نه‌چندان دور، تأمین آب آشامیدنی برای مردم سورو با دشواری‌های فراوانی همراه بود. مردم برای تهیه آب ناچار بودند مسیرهای طولانی را طی کنند و رنج کم‌آبی، زندگی روزمره آنان را تحت تأثیر قرار داده بود. در آن روزگار، بیماری‌های ناشی از آب آلوده نیز سلامت مردم را تهدید می‌کرد و رنج مضاعفی بر زندگی آنان تحمیل می‌شد.

در چنین شرایطی، حاج‌محمد دانشمند با نگاهی مسئولانه و قلبی سرشار از مهر، قدم در راه خدمت گذاشت. او با صرف هزینه شخصی و تلاش بی‌وقفه، در مسیر انتقال آب و بهبود شرایط زندگی مردم نقش‌آفرینی کرد؛ اقدامی که نه‌تنها زندگی بسیاری از خانواده‌ها را متحول ساخت، بلکه امید و آرامش را به سورو بازگرداند.

بسیاری از سالمندان شهر هنوز از روزهایی یاد می‌کنند که بیماری «نارو» یا «پیوک» به دلیل مصرف آب ناسالم، سلامت مردم را تهدید می‌کرد. بیماری‌ای دردناک که رنج فراوانی برای مبتلایان به همراه داشت. اما با توسعه دسترسی به آب سالم و تصفیه‌شده، این بیماری به تدریج از منطقه رخت بربست و سلامت به مردم بازگشت.

خدمات حاج‌محمد دانشمند تنها به حوزه آب محدود نشد. او باور داشت که توسعه واقعی از مسیر آگاهی و آموزش می‌گذرد. به همین دلیل، در مسیر ارتقای دانش و مبارزه با بی‌سوادی نیز نقش مؤثری ایفا کرد و همواره مردم را به یادگیری، پیشرفت و آبادانی تشویق می‌کرد.

شخصیت مردمی، اخلاق نیکو و نگاه انسانی او باعث شد که لقب «پدر» از سوی مردم به وی داده شود؛ لقبی که نه از جایگاه اداری، بلکه از دل‌های مردم برخاست. او هرگز به دنبال شهرت و نام نبود و خدمات خود را برای رضای خدا و رفاه مردم انجام می‌داد.

امروز، سال‌ها پس از آن خدمات ارزشمند، نام حاج‌محمد دانشمند همچنان در حافظه جمعی مردم سورو زنده است. نسل‌های جدید شاید روزهای سخت کم‌آبی و بیماری را به یاد نداشته باشند، اما روایت پدران و مادرانشان، تصویری روشن از مردی را ترسیم می‌کند که با تلاش، ایثار و ازخودگذشتگی، مسیر زندگی یک شهر را تغییر داد.

بی‌تردید، بزرگداشت چنین شخصیت‌هایی تنها ادای احترام به گذشته نیست، بلکه سرمایه‌ای برای آینده است. معرفی الگوهای خدمت و مسئولیت‌پذیری می‌تواند نسل جوان را به نقش‌آفرینی در توسعه شهر و جامعه تشویق کند.

امروز سورو بیش از هر زمان دیگری به وحدت، همدلی و قدردانی از خادمان خود نیاز دارد. یادآوری خدمات انسان‌هایی چون حاج‌محمد دانشمند، می‌تواند چراغ راهی برای آینده باشد؛ آینده‌ای که در آن توسعه، مهربانی و مسئولیت‌پذیری در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.

زنده‌یاد حاج‌محمد دانشمند اگرچه دیگر در میان مردم سورو حضور ندارد، اما نام و یاد او همچنان در کوچه‌ها، خانه‌ها و خاطرات مردم این دیار جریان دارد؛ مردی که آب را به خانه‌ها آورد، دانش را گسترش داد و عشق به خدمت را در دل یک شهر کاشت.