ابرقدرت‌های کوچک

به گزارش تارنمای «ژورنال-نئو»؛ به باور کارشناسان نخستین هدف این دیدار، قدردانی ایران از پاکستان به خاطر حمایت آن در زمان جنگ بود. برای ایرانیان، پاکستان و هند هر دو شرکای تجاری بالقوه‌ای هستند که در شرایط مختلف بین آن‌ها موازنه برقرار می‌کرد، اما اکنون معادله تغییر کرده است. در اوایل ماه مارس، در جریان درگیری ایالات متحده و ایران، هند از ایران برای یک رزمایش دریایی دعوت و در راه بازگشت، ایالات متحده کشتی ایرانی را بمباران و ملوانان آن را به شهادت رساند. این موضوع فعلاً روابط بین این تهران و دهلی را تیره کرده است. از سوی دیگر، پاکستان به عنوان میانجی معتبر و قابل اعتماد ایفای نقش و شکاف‌های بین بازیگران فرامنطقه‌ای را پر کرده است. هدف دوم می‌تواند نشان دادن حسن نیت ایران برای تحکیم بیشتر نقش پاکستان در دیپلماسی منطقه‌ای و کمک به افزایش جایگاه آن در سیاست جهانی باشد. پاکستان و ایران از شرایط بسیار سخت و پرمخاطره‌ای عبور کرده‌اند، برای نمونه هنگامی که ترامپ تهدید به بمباران ایران می‌کرد، سناتور جمهوری‌خواه آمریکایی، لیندسی گراهام، شروع به زیر سوال بردن نقش پاکستان کرد و اظهار داشت که «نقش پاکستان مشکوک است، زیرا به صورت پنهانی میزبان جت‌های ایرانی در خاک خود است». با این وجود، پاکستان در کنار قطر، در انعقاد تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بین ایالات متحده و ایران موفق شد. پزشکیان با اذعان به تلاش‌های پاکستان اظهار داشت: «امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد به دلیل اعتماد ایران به پاکستان امکان‌پذیر شد».

بازنگری در همکاری اقتصادی دوجانبه

مهم‌ترین بخش این سفر را می‌توان نوعی «تجدید» روابط دوجانبه بین دو کشور دانست که شامل تجارت، ارتباطات، همکاری در حوزه انرژی و ثبات منطقه‌ای می‌شود. با توجه به کاهش تحریم‌های ایران، هم پاکستان و هم ایران به دنبال استفاده از این فرصت‌ها هستند. اگر تحریم‌های آمریکا به طور کامل برداشته و توافق صلح دائمی امضا، این پروژه می‌تواند احیا شود. در همین راستا، ایالات متحده معافیت دو ماهه به ایران در رابطه با صادرات نفت آن داده که می‌تواند واقعاً اوضاع را بهبود بخشد. حجم تجارت فعلی پاکستان و ایران تنها ۳ میلیارد دلار است و اگر اوضاع بهتر شود، این حجم می‌تواند به حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیارد دلار افزایش یابد. در این سفر، پزشکیان را تعدادی از مقامات ایرانی از جمله وزرای تجارت، انرژی و حمل و نقل، همراهی می‌کردند که نشان می‌دهد، هم پاکستان و هم ایران در حال تعیین یک معادله بلندمدت دوجانبه و چندجانبه هستند. همچنین، کریدور اقتصادی چین و پاکستان (سیپک) و ابتکار کمربند و جاده چین نیز بخش حیاتی این مذاکرات بودند.

تشکیل ناتوی مسلمان؟

پزشکیان، پیشنهادی تاریخی برای یک معماری امنیتی جدید منطقه‌ای ارائه داده است. به گفته وی، همه کشورهای مسلمان منطقه باید در یک جبهه متحد گرد هم آیند، هرگونه مداخله خارجی بیشتر را متوقف و مسائل منطقه‌ای را خودشان حل و فصل کنند. این همان پیشنهاد رئیس جمهور روسیه و چین نیز است، هر دو قدرت پیش از این برای یک معماری منطقه‌ای منسجم و با اولویت نهادهای منطقه‌ای تلاش کرده‌اند. پزشکیان به صراحت اظهار داشت: «ما دست دوستی خود را دراز می‌کنیم تا درک مشترکی و یک ساختار امنیتی جدید برای کشورهای منطقه ایجاد کنیم. من معتقدم که مسلمانان باید یک جبهه متحد علیه دشمنان خود تشکیل دهند.» به باور کارشناسان، این ایده اساساً به تشکیل «ناتوی اسلامی» اشاره دارد. البته، مانع اصلی در این زمینه، نگرش کشورهای خلیج فارس است که هنوز میزبان پایگاه‌های آمریکایی در خاک خود هستند. برخی از کشورهای غرب آسیا، مانند امارات متحده عربی نیز به اسرائیل رابطه نزدیک‌تر دارند. در طول ۱۰۸ روز جنگ آمریکا و ایران، امارات به فعال‌ترین بازیگر علیه ایران در منطقه تبدیل شد. پزشکیان با انتقاد از این موضوع، اظهار داشت: «صلح، ثبات، امنیت پایدار، توسعه و رفاه ملت‌ها در منطقه راهبردی غرب آسیا و خلیج فارس تنها از طریق گفتگوهای مستقیم و صادقانه، همکاری‌های درون منطقه‌ای، تعاملات و همکاری‌های مبتنی بر احترام متقابل برای کشورهای منطقه قابل تضمین است». به باور کارشناسان، پایداری و مقاومت ملت ایران که نه تنها نفوذ اسرائیل در منطقه را مهار کرد، بلکه مانع دستیابی ابرقدرت جهان شد، باعث قدرت‌یابی بلوک شرق نیز می‌شود. این پیروزی صرفاً متعلق به ایران نیست؛ بلکه پیروزی شرق و جنوب جهانی است. یعنی، اگر ایالات متحده نمی‌تواند با ایران تحریم‌شده و منزوی مبارزه کند، رویارویی با چین و روسیه فراتر از تصور است. پیروزی ایران نه تنها چشم‌انداز امنیتی منطقه‌ای را تغییر داده، بلکه جهان را نیز مجبور کرد تا به اهمیت استقلال راهبردی پی ببرد. علاوه بر این، توافق صلح، ایران را در موقعیت قوی‌تری نسبت به قبل قرار می‌دهد. به عنوان مثال، در مرود موشک‌های بالستیک، ترامپ گفته است که «اگر دیگران می‌توانند موشک‌های بالستیک را در منطقه داشته باشند، پس چرا ایران نداشته باشد؟» حتی نخست وزیر پاکستان اظهار داشت: «من با تمام توان می‌گویم که این تفاهم‌نامه به موشک‌های بالستیک اشاره نمی‌کند. این موضوع هرگز روی میز مذاکره نبوده، هرگز در دستور کار نبوده و طرف ایرانی هرگز حتی نخواسته در مورد آن بحث کند.» این امر عقب‌نشینی آشکار از خواسته‌های قبلی ترامپ است که شامل توقف کامل برنامه موشک‌های بالستیک ایران می‌شد و نشان می‌دهد که ایران نه تنها در میدان نبرد پیروز شده است، بلکه در میز مذاکره نیز دست بالا را دارد. شرایط ژئوپلیتیکی قرن بیست و یکم، تحول بسیار جالبی را به نمایش می‌گذارد؛ مبنی براینکه کشورهای کوچک اکنون قادر به رویارویی با کشورهای بسیار بزرگتر در حوزه متعارف هستند، موضوعی که قبلاً غیرممکن به نظر می‌رسید. اکنون عملکرد یک کشور در میدان نبرد، جایگاه سیاسی آینده آن را در عرصه بین‌المللی تعریف می‌کند. اگر پاکستان و قطر مسیر فعلی میانجیگری و مشارکت‌های دیپلماتیک خود را ادامه دهند، منطقه می‌تواند وارد دوران جدیدی شود. به باور کارشناسان، فصل جدید پیش‌رو با افزایش تعاملات دیپلماتیک، پیوندهای اقتصادی بیشتر و همکاری‌های امنیتی تعریف می‌شود.

روزنامه صبح ساحل