روایتی از تولد بندرعباس پس از سقوط پرتغالی‌ها

تاریخ شکل‌گیری شهر بندرعباس به سال ۱۶۲۲ میلادی و دوران حکومت صفویان بازمی‌گردد؛ زمانی که نیروهای ایرانی به فرماندهی سردار نامدار صفوی، امامقلی خان، موفق شدند پرتغالی‌ها را از جزایر هرمز، قشم و بندر گمبرون بیرون کنند.

پس از این پیروزی، شاه عباس اول تصمیم گرفت مرکز تجارت دریایی جنوب ایران را از جزیره هرمز به بندر گمبرون منتقل کند. این تصمیم نقطه عطفی در تاریخ منطقه محسوب می‌شود؛ زیرا گمبرون که تا آن زمان دهکده‌ای کوچک در ساحل خلیج فارس بود، به سرعت به کانون تجارت و بازرگانی ایران تبدیل شد.

به دستور شاه عباس، نام این بندر به «بندرعباس» تغییر یافت؛ نامی که از آن زمان تاکنون بر این شهر باقی مانده است. با انتقال فعالیت‌های اقتصادی و تجاری به این منطقه، بندرعباس در مدت کوتاهی رشد چشمگیری را تجربه کرد و به یکی از مهم‌ترین بنادر بین‌المللی ایران تبدیل شد.

در دوره صفویه، شرکت‌های بزرگ تجاری اروپایی از جمله کمپانی هند شرقی هلند و کمپانی هند شرقی بریتانیا در بندرعباس دفاتر تجاری تأسیس کردند. حضور این شرکت‌ها نقش مهمی در رونق اقتصادی و گسترش مناسبات بازرگانی شهر داشت.

یکی از یادگارهای آن دوران، بنای تاریخی کلاه‌فرنگی است که به تجارتخانه هلندی‌ها نسبت داده می‌شود و همچنان در نزدیکی ساحل بندرعباس قرار دارد. این بنا، بخشی از هویت تاریخی و تجاری شهر را به نمایش می‌گذارد.هسته اولیه بندرعباس در آن دوران از محدوده خور گورسوزان تا محله قلعه‌شاهی شکل گرفت. در این محدوده، خانه‌های مسکونی، مساجد، حمام‌ها، بازارها، تجارتخانه‌ها و مغازه‌های متعدد احداث شد و به تدریج ساختار شهری بندرعباس شکل گرفت.همچنین در اطراف این شهر دو روستای مهم و پرجمعیت قرار داشتند که شامل سورو در غرب و مغ‌ناخا یا نخل ناخدا در شرق بندرعباس می‌شدند. این مناطق بعدها در روند توسعه شهری، به بخشی از بافت کنونی بندرعباس تبدیل شدند.برخی متون تاریخی از هسته مرکزی شهر بندرعباس با عنوان «بندل» یاد کرده‌اند. علاوه بر این، روستای نابن یا نایبند نیز در منابع تاریخی آن دوره ذکر شده است. این روستا به دلیل برخورداری از چاه‌های آب شیرین، نقش مهمی در تأمین آب شرب بخشی از جمعیت بندرعباس در عصر صفوی ایفا می‌کرد.

امروزه بندرعباس به عنوان بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران در جنوب کشور، میراث‌دار تاریخی است که بیش از چهار قرن پیش با آزادسازی سواحل خلیج فارس و انتقال مرکز تجارت دریایی ایران به این منطقه آغاز شد؛ تاریخی که گمبرون کوچک را به شهری بزرگ و اثرگذار در عرصه تجارت و اقتصاد کشور تبدیل کرد.