کیک اقتصاد کشوری موقت!

کشوری بدون مرز، با تولید ناخالص ۴۱ میلیارد دلاری

مطالعه مشترک فیفا، سازمان تجارت جهانی و مؤسسه آکسفورد اکونومیکس نشان می‌دهد جام جهانی ۲۰۲۶ می‌تواند حدود ۸۰.۱ میلیارد دلار فعالیت اقتصادی و نزدیک به ۴۰.۹ میلیارد دلار ارزش افزوده برای اقتصاد جهانی ایجاد کند. این ارقام صرفاً آمارهای ورزشی نیستند، بلکه در مقیاس اقتصاد کلان قابل مقایسه با تولید ناخالص داخلی بسیاری از کشورها هستند. برای درک ابعاد این رویداد کافی است بدانیم اقتصاد سالانه کشورهایی مانند ایسلند، مالت، ارمنستان و گرجستان از اثر اقتصادی برآوردشده این تورنمنت کوچک‌تر است. گویی یک «کشور موقت» برای چند هفته متولد می‌شود، کشوری که صادراتش تصاویر تلویزیونی است، وارداتش شور و هیجان هواداران، و سرمایه اصلی‌اش توجه میلیاردها بیننده.

مهاجرتی که با پاسپورت فوتبال انجام می‌شود

بیش از ۶.۵ میلیون نفر قرار است در ورزشگاه‌ها و شهرهای میزبان حضور داشته باشند. این جمعیت تقریباً معادل جمعیت یک کشور کوچک است که برای چند هفته میان ۱۶ شهر در سه کشور جابه‌جا می‌شود. هر یک از این مسافران تنها برای تماشای فوتبال سفر نمی‌کند. او اتاق هتل رزرو می‌کند، تاکسی می‌گیرد، در رستوران غذا می‌خورد، سوغاتی می‌خرد و از جاذبه‌های گردشگری بازدید می‌کند.

در زبان اقتصاد، این رفتارها به معنای تزریق مستقیم پول به اقتصاد محلی است. برآوردها نشان می‌دهد هزینه‌کرد مستقیم بازدیدکنندگان می‌تواند به حدود ۱۳.۹ میلیارد دلار برسد. در چنین شرایطی، یک گل دقیقه نود فقط نتیجه مسابقه را تغییر نمی‌دهد، بلکه ممکن است فروش هتل‌ها، درآمد رستوران‌ها و حتی ترافیک فرودگاه‌ها را نیز دگرگون کند.

کارخانه اشتغال با سوخت هیجان

یکی از چشمگیرترین اعداد جام جهانی، ایجاد یا پشتیبانی از حدود ۸۲۴ هزار شغل تمام‌وقت معادل است. این رقم از جمعیت شاغل بسیاری از شهرهای بزرگ جهان بیشتر است و چند برابر تعداد کارکنان برخی از مشهورترین شرکت‌های فناوری دنیا محسوب می‌شود. این اشتغال تنها به ورزشگاه‌ها محدود نیست. از کارکنان هتل‌ها و خطوط هوایی گرفته تا نیروهای امنیتی، برنامه‌نویسان سامانه‌های فروش بلیت، شرکت‌های تبلیغاتی و رسانه‌های دیجیتال، همگی بخشی از زنجیره ارزش جام جهانی هستند. فوتبال در اینجا شبیه نوک کوه یخ است، آنچه دیده می‌شود ۹۰ دقیقه بازی است و آنچه دیده نمی‌شود صدها هزار فرصت شغلی در پشت صحنه.

فیفا، شرکتی که از بسیاری دولت‌ها ثروتمندتر عمل می‌کند

در مرکز این اکوسیستم عظیم، فیفا قرار دارد، نهادی که در چرخه مالی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ انتظار درآمدی نزدیک به ۱۳ میلیارد دلار را دارد. بخش عمده این درآمد از حق پخش تلویزیونی، قراردادهای اسپانسرینگ، فروش بلیت و خدمات ویژه مهمانان تأمین می‌شود. در واقع، فیفا به مدلی اقتصادی دست یافته که بسیاری از دولت‌ها آرزوی آن را دارند، درآمدهای جهانی، هزینه‌های محدودتر و بازاری متشکل از میلیاردها مصرف‌کننده وفادار. اگر جام جهانی یک شرکت بورسی بود، احتمالاً در ردیف بزرگ‌ترین برندهای سرگرمی جهان قرار می‌گرفت.

برندگان و بازندگان پنهان

اما اقتصاد جام جهانی همیشه به اندازه تابلوهای تبلیغاتی ورزشگاه درخشان نیست. تجربه رویدادهای بزرگ ورزشی نشان می‌دهد همه درآمدها به شهرهای میزبان نمی‌رسد. بخش قابل توجهی از منافع مالی در اختیار فیفا، شبکه‌های رسانه‌ای و شرکت‌های چندملیتی قرار می‌گیرد، در حالی که هزینه‌های امنیت، حمل‌ونقل، خدمات شهری و مدیریت جمعیت عمدتاً بر دوش دولت‌ها و شهرداری‌هاست. این همان پارادوکس مشهور اقتصاد ورزش است، کسی که جام را بالا می‌برد، لزوماً کسی نیست که بیشترین سود را می‌برد.

برخی شهرها ممکن است از رونق گردشگری منتفع شوند و برخی دیگر با صورتحساب‌هایی روبه‌رو شوند که مدت‌ها پس از خاموش شدن نور ورزشگاه‌ها باقی می‌ماند.

فوتبال، صنعتی بزرگ‌تر از آنچه تصور می‌شود

جام جهانی ۲۰۲۶ بیش از یک رقابت ورزشی است. این رویداد حدود ۸۰ میلیارد دلار فعالیت اقتصادی ایجاد می‌کند، نزدیک به ۴۱ میلیارد دلار به تولید جهانی می‌افزاید، صدها هزار شغل را فعال می‌کند و میلیاردها دلار درآمد مالیاتی به همراه دارد. در مقیاس اقتصادی، جام جهانی دیگر یک تورنمنت نیست، یک اقتصاد فشرده و موقت است که برای چند هفته شکل می‌گیرد و سپس ناپدید می‌شود. شاید مهم‌ترین درس این رویداد آن باشد که در قرن بیست‌ویکم، ثروت فقط از نفت، کارخانه یا معادن تولید نمی‌شود. گاهی میلیون‌ها نفر به یک توپ خیره می‌شوند و همین نگاه مشترک، اقتصادی بزرگ‌تر از بسیاری از کشورها خلق می‌کند.