جولان رانندگان مهاجم در شهرها

صبح ساحل ، حوادث - کمند روستاصدای ترمز شدید و پس از آن ضربه حاصل از برخورد دو خودرو به اندازه کافی شوک آور بود که توجه عابران را به خود جلب کند، اما آن چه موجب تجمع بیش از پیش عابران در محدوده تصادف شده بود، صدای داد و فریاد و جیغ رانندگان و سرنشینان دو خودرو بود که پس از تصادف، به جان هم افتاده بودندو هر یک دیگری را مقصر قلمداد می‌کرد.هنوز اندکی از شروع این کشکمش خیابانی نگذشته بود که راننده عصبانی یکی از خودروها رفت و اندکی بعد با قفل فرمان برگشت و دستش را برای واردکردن ضربه‌ای به طرف مقابل دراز کرد که البته با ممانعت مردم موفق به انجام این کار نشد.تمام این اتفاقات در عرض چند دقیقه رخ داد در حالی که در هر دو خودرو خانواده‌های دو طرف نیز حضور داشتند و به قولی زن و بچه همراهشان بود.نظیر این اتفاقات را چند بار در هفته تجربه می کنیم؟ در روز و در سطح جاده و خیابان چه تعداد از این نوع درگیری‌ها را می بینیم؟چند بار مورد هتاکی و ... قرار گرفته ایم؟دلیل این خشونت چیست؟ چرا این ورد کلام مان شده است که فرهنگ رانندگی و در جامعه پایین است و همین امر موجب بروز درگیری های لفظی و فیزیکی در سطح خیابان های شهرها می شود. این که این مشکل تا چه اندازه می تواند نتیجه وجود اختلالات  روانی در میان اقشار مختلف جامعه باشد یا برعکس تاثیر ترافیک بر روح و روان رانندگان چیست؟ موضوعی است که بیژن اسکندری کارشناس ارشد روانشناسی شخصیت درباره آن می گوید: دهه‌ها تحقیق در روانشناسی ترافیک نشان داده است که رانندگی بد به چیزی فراتر از بی‌دقتی وابسته است. حتی ماهرترین راننده‌ها در معرض فقدان هوشیاری اجتماعی، تعصبات بصری، اعتقادات متناقض و محدودیت‌ ظرفیت شناخت قرار دارند. رانندگان جوان‌تر که درجه بالاتری در ارزیابی‌های شخصیتی هیجان خواهی و تحریک پذیری گرفتند، پشت فرمان رفتار خشن‌تری دارند.مسئله دیگری که بسیار جالب است این است که این راننده‌ها نسبت به جریمه‌ها حساسیت کمتری نشان می‌دهند و این یعنی اقدامات تنبیهی ساده قادر به بازداشتن اغلب راننده‌های ضداجتماعی از رفتارهای پرخطر نیست.به گفته این روانشناس، روانشناسی ترافیک در تعریف، شاخه ای از روانشناسی کاربردی است که موضوع اصلی آن تمرکز و تحقیق در رفتار ترافیکی است. هدف اصلی این شاخه بهبود و بالابردن ایمنی شرکت کنندگان در ترافیک و حفظ پیشرفت‌های ایجاد شده تا حد امکان برای درازمدت است.وی تاکید می‌کند: رفتار رانندگی نشان از فرهنگ عمومی جامعه دارد و رانندگی یکی از مواردی است که شخصیت انسان را در اجتماع آشکار می‌سازد. روابط اجتماعی نوعی رفتار اجتماعی را ایجاد می‌کند که در ذات خود بر آموخته‌های فرد از اجتماع از زمان کودکی به بعد دلالت دارد. مشکلات و عقده‌های روانی، اجتماعی، اقتصادی، تربیتی و فرهنگی روح مخالفت‌جویی و ماجراجویی را تقویت نموده است.  میزان عصبانیت، بی‌صبری، رقابت‌جویی و انتقام‌جویی در رفتارهای پرخاشگرانه و تهاجمی رانندگان بسیار بالاست.اسکندری خاطرنشان می‌کند: در تمامی ساعاتی که افراد چه راننده و چه مسافر و عابر در خیابان‌ها در حال  تردد هستند، با بریدن راه و به زور راه گرفتن مواجهند. رانندگانی که سریع لاین عوض می‌کنند یا راه دیگران را می‌گیرند و یا سپر به سپر رانندگی می‌کنند، سرعت غیرمجاز و اکثراً انحراف به چپ، گردش به چپ، تصمیم‌گیری‌های آنی دارند. ویراژ دادن، لایی کشیدن، سرعت زیاد و رو کم کردن، عدم رعایت فاصله و بوق زدن‌های مکرر از جمله روش‌‌های این قبیل رانندگان است.وی می‌افزاید: در کنار این روش‌ها استفاده از نور بالا برای تنبیه دیگران و رفتارهای ناپسند همراه با فحاشی و هتاکی به دیگران نیز بخش‌هایی از مفهوم رانندگی تهاجمی است که میزان علاقه و احترام فرد را به همنوعان نشان می‌دهد. فردی که بر این باور است که به حقوق فردی او تجاوز شده است، به حقوق دیگران تجاوز می‌کند.این روانشناس تاکید می‌کند: احساس محرومیت نسبی تاثیری منفی در تمام زمینه‌ها و ابعاد می‌گذارد و از تعلق اجتماعی فرد کم کرده و احساس قانون‌گریزی، بی‌تفاوتی یا خصومت نسبت به دیگران و احیای تبعیض در جامعه را در پی دارد. این بی‌اعتنایی به حقوق دیگر شهروندان از سوی شهروندی صورت می‌گیرد که کسی حقوق او را رعایت نکرده است. حق دیگران را می‌خورد و از دیگران طلبکار است.ترافیک؛ مولفه‌ای مهم در زندگی شهریاسکندری می‌گوید: عموما در تعاملات اجتماعی و روابط بین فردی، مسئله ترافیک و رانندگی در شهر به عنوان یکی از مولفه های مهم زندگی شهری مورد توجه است، چرا که مشکل ترافیک و رانندگی‌های تهاجمی و پیامدهای ناشی از آن به ویژه در مناطق شهری، حیات فردی و زندگی اجتماعی همگان را متاثر می‌کند.وی با بیان این که  منش اجتماعی و ویژگی‌های شخصیتی راننده، شرایط حاکم بر حوزه شناختی، احساسی و عاطفی، رفتاری، حسی و حرکتی او می‌تواند بیشترین نقش را در ارتباط با ترافیک و تصادفات رانندگی داشته باشد، خاطرنشان می‌کند: مطابق گزارش های آماری، در اغلب کشورهای جهان علت اصلی تصادفات رانندگی و حوادث جاده‌ای و خیابانی، رانندگی تهاجمی است. رفتار تهاجمی در رانندگی به آن نوع از رانندگی اطلاق می‌شود که راننده متاثر از سلطه احساسات و هیجانات نامتعادل و نا معقول، وسیله نقلیه خود را به طرزی ناامن و خلاف مقررات هدایت می کند.این روانشناس می‌افزاید: به طور کلی هیجان زدگی یا هیجان خواهی یا آزردگی هیجانی در رانندگی متاثر از سه مولفه وجود خصیصه های شخصیتی ناشکیبا، بی قراری و بی دقتی در امور،  قدرت طلبی و زور مداری و بی پروایی خیابانی (جاده‌ای) است. خشونت و پرخاشگری برخی رانندگان حین رانندگی به یکی از معضلات و عوامل استرس‌زای زندگی روزمره تبدیل شده است و چنانچه با این معضل برخورد معقول و نطقی نشود می‌تواند به نزاع‌های خیابانی، تصادفات و حتی مرگ نیز منجر شود.میزان شیوع اختلالات روانی در ایراناما آیا جامعه ایران با شیوع اختلالات روانی مواجه است؟ یک استاد دانشگاه درباره این که میزان ابتلای مردم کشورمان به مشکلات روانی چقدر است، می‌گوید: سلامت روانی به معنای نبود یک اختلال روانی نیست بلکه مجموعه ای از توانمندی‌های افراد در برخورد با مشکلات و مقابله درست با آنها را سلامت روان می‌گویند و چنین فردی دارای سلامت روانی است.در حال حاضر در دنیا بیش از ۴۵۰ میلیون نفر دچار مشکلات روانی هستند و ایران نیز جدا از بقیه کشورها نیست.دکتر مهناز فلاحی یادآور می‌شود: شیوع این بیماری در دنیا رو به افزایش است اما متاسفانه بیماریهای روانی از معدود بیماریهای غیر واگیر است که در تمامی کشورها این بیماران مورد بی‌مهری و بی‌توجهی واقع شده‌اند.وی می‌افزاید:شیوع اختلالات روانی که نیاز به درمان روانپزشکی دارد در کشور ما حدود 15 درصد و 24 درصد مردم ایران حداقل هر سال یک اختلال روانی را تجربه می‌کنند که نیازمند خدمات روانشناسی و مشاوره هستند.این آمار تقریبا با آمار کشورهای دیگر نزدیک است و نشان می‌دهد که اختلالات روانپزشکی در ایران نیز مانند سایر کشورها ابعاد وسیعی و جامعه ای دارد که فرهنگ هم در آن نقش بسزایی دارد.فلاحی می‌گوید: وجود بیکاری، اعتیاد و افزایش طلاق نیز می تواند از جمله عواملی باشد که در افزایش این بیماریها نقش بسزایی دارد. شاید بتوان گفت یکی از بهترین حرکت و خدمتی است که توسط وزیر محترم بهداشت دکتر قاضی‌زاده هاشمی انجام گرفته است و آن افتتاح 1000 تخت روانپزشکی در بیمارستانهای استانها در سطح ایران است. باتوجه به اینکه در حال حاضر حدود 8000 تخت روانپزشکی در ایران وجود دارد که بیشتر آنها (حدودا یک پنجم)در استان تهران است.وی خاطرنشان می‌کند: بسیاری از کارشناسان حوزه اعصاب و روان معتقدند حتی  باید به جای تاسیس بیمارستان‌های تک‌تخصصی روانپزشکی، بخش‌های اعصاب و روان را تاسیس کنیم  و هر بیمارستان عمومی  چند تخت به بیماران دارای مشکلات روانی اختصاص دهد تا از ایزوله کردن این بیماری مانند بسیاری از کشورها جلوگیری شود. مشکلات روانی در افراد جامعه ما مانند سایر کشورها رو به افزایش است و نیاز کشور ما در حال حاضر نزدیک به ۴۰ هزار تخت روانپزشکی است. فلاحی با بیان این که متاسفانه بیماری‌های اعصاب و روان در کشور ما به خوبی شناخته شده نیستند، آگاهی دادن به مردم از وظایف رسانه‌ها می‌داند و می‌گوید: نباید با دادن اطلاعات اشتباه به مردم ایران این فکر را در آنها ایجاد کرد که بیماری روانی در کشور ما در حال افزایش است بلکه باید به آنها این آگاهی را داد که ایجاد افزایش تخت‌های روانپزشکی در کشور ما و حتی ایجاد بخش روانپزشکی در بیمارستانهای عمومی نشان از توجه متولیان بهداشت به بیماری غیر واگیر است که بیماری اعصاب و روان یکی از آنهاست.فلاحی در مورد راهکار پیشگیری از اختلالات روانی می‌گوید: بهترین راه پیشگیری از بروز اختلالات روانی  ارائه آموزش مهارت‌های زندگی در سنین پایین است.افراد باید نسبت به بهداشت روانی آگاهی کافی داشته باشند که این آگاهی از طریق آموزش از سنین پایین به وجود می‌آید.به گفته این روانشناس مهارتهای زندگی شامل مجموعه‌ای از توانایی‌ها هستند كه قدرت سازگاری و رفتار مثبت و كارآمد را افزایش می‌دهند و در نتیجه شخص قادر می‌شود بدون این كه به خود یا دیگران صدمه بزند، مسئولیت‌های مربوط به نقش اجتماعی خود را بپذیرد و با چالش‌ها و مشكلات روزانه زندگی به شكل مؤثر روبه‌رو شود.وی می‌افزاید: یادگیری موفقیت آمیز مهارتهای زندگی، احساس یادگیرنده را در مورد خود و دیگران تحت تأثیر قرار می‌دهد و علاوه بر این كسب این مهارتها نگرش دیگران را نیز در مورد فرد تغییر می‌دهد. به همین خاطر كسب مهارت‌های زندگی هم شخص را تغییر می‌دهد و هم محیط را  و این اصل دو سویه، ارتقای بهداشت روان را شتابی دوچندان می‌بخشد به گونه‌ای که فرد یاد می‌گیرد که چگونه زندگی خود را بیافریند. عوامل موثر بر رانندگی تهاجمیاسکندری در مورد  برخی عواملی که موجب افزایش پدیده رانندگی تهاجمی می‌شود، می‌گوید: یکی از این عوامل، عامل محیطی است که ترافیک سنگین، آب و هوا (گرما، سرما، رطوبت زیاد)، آلودگی صوتی، آلودگی هوا، تنگی وقت و عجله داشتن را شامل می‌شود و عامل دوم عامل روانی است که رانندگی کردن تحت تاثیر خشم، ترس، اضطراب، ناکامی‌ها، خواب آلودگی، درد شدید و داروها را در برمی‌گیرد.به گفته این روانشناس افرادی که حین رانندگی به خشونت دست می زنند به دو دسته تقسیم می شوند،  می افزاید:  یک دشته افرادی که مقصر هستند و از روی غرض و به عمد دست به رفتارهای خشونت آمیز و غیر قانونی می زنند. و دسته دوم افرادی که سهوا حین رانندگی رفتار خشونت آمیز و غیر قانونی از خود بروز می دهند و ما به اشتباه تصور می‌کنیم آنها عمدا به چنین اعمالی دست زده‌اند.وی همچنین به فواید روانشناسی ترافیک اشاره می‌کند و یادآور می‌شود: از جمله فواید روانشناسی ترافیک کاهش تلفات انسانی و غیر انسانی و به کمال رسیدن شخصیت افراد با آموزش مهارتهای فردی است.