بعضی ها می خواهند رد گم کنند

صبح ساحل ، اقتصادی -  اکبر ترکان مشاور رئیس‌جمهور و دبیر شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری، صنعتی و ویژه اقتصادی میهمان برنامه دست‌خط بود که گزیده  گفت‌وگوی وی به‌شرح زیر است.مجری: معمولا از موضوعات روز شروع می‌کنیم، آقای ترکان به‌غیر از مشاور رئیس جمهور و دبیر شورای هماهنگی مناطق تجاری، دیگر چه سِمت‌هایی در اختیار دارید؟  سمت دیگری ندارم و مسئولیتم همین است. مجری: در واقع یکجا هستید، چون قبلا دبیری شورای عالی ایرانیان کلاً جمع شد. ابتدای کار دولت آقای رئیس جمهور هنوز معاون اجرایی نصب نکرده بودند (جناب آقای شریعتمداری) به‌مدت 2 ماه اداراتی که مربوط به معاون اجرایی بود، فرمودند که من سرپرستی کنم، شورای عالی ایرانیان یکی از آنها بود، سازمان فضایی یکی از آنها بود، دبیرخانۀ غیرمتعهدها یکی از آنها بود و معاونت امور بین الملل رئیس جمهور هم یکی از آنها بود. مجری: که آنها همه زیرمجموعه آقای شریعتمداری حساب می‌شوند؟  بعضی از آنها منحل شدند مانند معاونت امور بین الملل، دبیرخانه و  شورای عالی ایرانیان رفت وزارت خارجه، سازمان فضایی هم تعیین تکلیف شد بین وزارت ارتباطات، وزارت علوم و وزارت دفاع. مجری: الان چند منطقه آزاد تجاری داریم و چند منطقه ویژه؟  منطقه آزاد تجاری فعال که قانون آن را تاسیس کرده است، 7 منطقه داریم، 4 منطقه در سواحل جنوبی است و یکی در ساحل دریای خزر و 2 منطقه هم در شمال غرب کشور است. منطقه ویژه روی کاغذ تصویب شده و مصوب است و به تصویب مجلس رسیده است، 64 منطقه است، ولی آن مناطقی که فعال شده است و کار می ‌کنند 28 منطقه است. مجری: الان تفاوت منطقه آزاد تجاری با منطقه ویژه چیست؟  مناطق آزاد 5 مزیت قانونی دارند و مناطق ویژه 3 مزیت دارد، مزیت قانونی معافیت مالی است، معافیت گمرکی است، معافیت ویزا، معافیت قانون پول و بانک است و معافیت قانون کار است، ولی مناطق ویژه معافیت از مالیات را ندارند و معافیت از ویزا را هم ندارند. مجری: لایحه ­ای که به مجلس داده بودید به کجا رسید؟ ظاهراً برگشت داده شد و الان مجدداً دولت دارد روی آن کار می ­کند.  آنها لوایح جدا جدا بودند که در مجلس قبل به مجلس تقدیم شده بود، مثلا جاسک یک لایحه بود، اردبیل یک لایحه بود، وقتی مجلس قبل تمام شد، پایان مجلس یک نامه می‌­نویسند برای مجلس جدید به دولت که می‌گویند کدام از اینها را می­‌خواهید در دستور باشد؟ بنابراین وقتی نوشتند یک نامه نوشتند، دولت هم خواست هر 7 منطقه مجدداً در دستور کار قرار گیرد که الان در دستور کار مجلس  است. مجری: یعنی الان برگشت داده شد همان 7 منطقه است یا بیشتر می‌­شود؟  در واقع برگشت نشده است از دولت سئوال کردند، دولت تأکید کرده است به اینکه می‌­خواهد این لوایح مورد بررسی قرار گیرد. مجری: پس هنوز داخل صحن نرفته است؟  یک بار در صحن آمده در دولت قبل که یکی از آن مناطق بوده، الان هر 7 منطقه دارد با هم می‌­آید، کمیسیون اقتصادی که بررسی کرده است، اصرار دارد محدوده­‌های این مناطق به تصویب دولت برسد و تقدیم مجلس شود، دولت در لایحه خودش گفته بوده محدوده را بعداً دولت تصویب می‌کند، حالا دولت دارد بررسی محدوده مناطق را می‌کند که دوباره به آن لایحه پیشنهاد جدیدش را اضافه کند. مجری: الان یک خبری شنیده شد که این لایحه که دوباره دارد می رود برای مجلس، احتمالاً منطقه آزادش بشود 8، 9 منطقه و منطقه ویژه‌اش هم بشود 40 منطقه، درست است؟  در لایحه دولت قرار نیست مناطق ویژه اضافه شود ولی نمایندگان مجلس پیشنهاداتی دارند که اینها را دادند به کمیسیون اقتصاد، کمیسیون باید تصمیم بگیرد که اینها را به مجلس در صحن بدهد یا ندهد.مجری: نظر شما و دولت چیست؟ دوستان ما معتقد هستند که ما 4 شرط لازم داریم تا یک منطقه ویژه‌ای موفق شود، شرط اول این است که آب باشد، شرط دوم این است که از نظر محیط زیست، این فعالیت سازگار باشد، شرط سوم این است که زیرساخت‌های لازم را داشته باشد، شرط چهارم این است که یک سازمان مسئول توانمند متصدی آنجا شود، اگر این 4 تا نباشد، مانند آنهایی می­‌شود که قبلاً تصویب شده است، قانون هم دارد و روی کاغذ همه چیز درست است ولی دایر نیست؛ مجری: مثلا مانند کجا؟  این 64 منطقه که عرض کردیم، 28 منطقه دایر است و بقیه آنها از این جنس هستند. مجری: میزان صادرات در این مناطق چقدر است و همچنین میزان واردات؟ چون یک انتقادی که وارد است، مناطق آزاد و مناطق ویژه برای این گذاشته‌اند که یک سکویی برای صادرات ما بشوند ولی الان دروازه‌ای شده‌اند برای واردات، این نقد را قبول دارید؟  آن چیزی که در دنیا است، همینطوری است، ولی آنکه در ایران درست شده است به منظور توسعه مناطق مرزی، اینها دایر شدند، واقعیتش اینطوری است، چون وقتی این مناطق دایر شدند زیرساخت­های لازم را نداشتند؛ واردات مناطق آزاد را ابتدا بگویم، ما 3 نوع واردات به مناطق آزاد داریم، یکی مواد اولیه برای کارخانجات موجود در منطقه، در خود منطقه، دوم کالایی است که می­‌آید در منطقه مصرف می‌شود، سوم کالای همراه مسافر است که کالایی است که می‌آید در منطقه، بازدیدکنندگان از منطقه آزاد، هر فردی می‌تواند طبق قانون، 80 دلار کالای همراه مسافر با خودش بیاورد، جمع کالای همراه مسافری که از 7 منطقه آزاد وارد کشور می‌شود، 400 میلیون دلار در سال است، جمع سه دسته واردات روی همدیگر یعنی مواد اولیه به علاوه مصرف منطقه، به اضافه کالای همراه مسافر، از سال 92 تا 94، یک میلیارد 400  میلیون دلار بوده، با 10، 20 میلیون دلار بالا و پایین در این 3 سال. صادرات مناطق آزاد سال گذشته در جمع 7 منطقه 620 میلیون دلار کالایی داشته است که صادره از کالاهای تولید منطقه آزاد است، باز صادرات منطقه آزاد هم 4 نوع صادرات است که حالا اینها را دسته دسته می‌گویم، این 620 میلیون دلار، کالای تولید منطقه آزاد است یا ری ­اِکسپورت یعنی صادرات مجدد، مثلا فرض کنید یک کارخانه‌ای در منطقه آزاد کیش یا در منطقه آزاد اروند است، کالایی را به خارج صادر می کند، این می‌شود صادرات کالای تولیدی منطقه آزاد، یک چیزی هم است به نام صادرات مجدد، جمع اینها 620 میلیون دلار بوده، امسال برای ما هدفگذاری کردند، ستاد اقتصاد مقاومتی برای ما هدف گذاشته است، که 30 درصد ما باید رشد بدهیم، یعنی 30 درصد رشد تقریباً بشویم 810 میلیون دلار. امروز که با بچه های مناطق جلسه داشتیم ما 28 درصد این را تا الان محقق کردیم. مجری: فکر می کردید این 30 درصد محقق شود که الان تقریباً رسیدید؟ اکبرابقدم اولش آسانتر است، چون منحنی رسیدن به یک چیز مانند یک مُجانب می ماند، به بالا که می رسد آنجا دیگر سخت‌تر می شود مجری: پس حرکت اول آسانتر است؟  بله، چون فاصله خیلی زیادتر داریم که برویم جلو، ولی باید انشاءالله این مسیر را طی کنیم. مناطق آزاد یک دسته صادرات دیگری هم دارند که در این آمار نیست، مانند صادرات کالای تولید منطقه به سرزمین اصلی، مثلا منطقه آزاد اروند، 350میلیون دلار کالایی تولید می‌کند که می‌آید به سرزمین اصلی و این در آمار صادرات ما نیست، یعنی در معیارهای امسال وضع شده، نیست، ما پیشنهاد دادیم از سال دیگر این را هم ببینیم؛ یک معیار دیگری هم داریم صادرات سرزمین اصلی از مناطق آزاد به خارج است که مثلاً در منطقه آزاد اروند، یک میلیارد و دویست میلیون دلار پارسال بوده، امسال می‌رسیم به حدود 1 میلیارد دلار، یک بخشی هم داریم که این اهمیت دارد مانند منطقه آزاد ماکو، یک میلیارد و 700 میلیون دلار، صادرات کالای سرزمین اصلی بوده از ماکو، چون مرز بازرگان آنجاست، مرز بازرگان مهم‌ترین کریدور حمل و نقل جاده‌ای ماست. مجری: پس اینکه بعضاً گفته می‌شود مناطق آزاد یکی از علل افزایش قاچاق کالا شده است را قبول ندارید؟  نه من هیچ وقت قبول نداشتم من عرضم این است کسانی که می‌خواهند رَد گم کنند این را شلوغ کردند، ارقام منطقه آزاد که مشخص است! چیز مخفی‌ای نیست، گمرک در مبادی ورودی و خروجی ما ثبت می‌کند، اعدادش هم اینهاست، اگر کسی می‌گوید چیز دیگری است، بیاییم آمارهای گمرک ایران را نگاه کنیم. مجری: آقای نعمت زاده یک وقتی چیزی گفته بود.  ستاد مبارزه با قاچاق برای اینکه بگوید من خیلی کارم مهم است، آن اوایل گفتند 25 میلیارد دلار قاچاق وارد کشور می‌شود، اصل این مبنای صحیحی ندارد، محاسباتشان مبنا ندارد، بعد گفتند نه 20 تا بوده و حالا آرام آرام می گویند 15 تا است! اینها چه کردند که کم شده است؟! این برآورد اولیه اشتباه بوده است، مگر می‌شود در کشور کسی وقتی می‌گوید 25 میلیارد دلار قاچاق در کشور ماست، 25 میلیارد دلار یک شهید رجایی می‌خواهد، اصلاً می شود؟! مجری: ستاد زیر نظر خود ریاست جمهوری است.  من کاری به اشخاص ندارم. مجری: بالاخره نشان می‌دهد شاید یک ناهماهنگی وجود داشته باشد.  هر کسی گفته، این عدد معیار کارشناسی ندارد؛ یک کسی گفته بود عدد بلد نیستی، 25 میلیارد دلار قاچاق یعنی یک (اسکله) شهید رجایی قاچاق! آخر می‌شود کسی با کوله‌بری و با روش‌های بازارچه مرزی و ملوانی و ته لِنجی که است، یک شهید رجایی کالا وارد کند؟! مجری: می‌گویند با کانتینر وارد می کنند.  اتفاقاً آن درست است، با کانتینر قاچاق می‌آید ولی نه از کوله‌بری و ته‌لنجی و از این حرفها. مجری: با کانتینر چگونه می‌آید؟  آنجا پیدا کنید پرتقال فروش را! اینجا بله من قبول دارم کالا با کانتینر قاچاق می‌شود، 10 منطقه آزاد است، نه بازارچه مرزی است، نه ملوانی است و نه کوله‌بری، می­‌گویم پیدا کنید پرتقال فروش را! مجری: حیطه شما نیست ولی به عنوان یک آدم متخصص کاربلد و کهنه کار از کجا می‌آید؟  من نظرم این است که از دالان‌های اصلی می‌آید. مجری: یعنی جاهای که ما باید نظارت کنیم و نمی‌کنیم؟  نه حالا نظارت همه می‌کنند ولی بالاخره می‌آید دیگر. کانتینر با قاطر می‌آید؟ مجری:­ وقتی نظارت می‌کنیم چگونه با کانتینر می‌آید؟  کانتینر به کوله‌بری می‌آید؟ کانتینر ته‌لنجی می‌آید؟ کانتینر می‌تواند از کیش قاچاق شود بیاید در ساحل؟ پس این یک جای دیگری است. مجری: این یک جای دیگر را یک مقدار باز کنید.  آخه برای من سخت است، باید افراد باشند از خودشان دفاع کنند. مجری: از کسی نامی نبریم.  می‌گویم از دالان‌های اصلی می‌آید، از مرزهای رسمی می‌آید. مجری: کاری نمی‌توان کرد؟ چون دنیا بالاخره تجربه‌اش را کرده است!  آدمهایی که کارشان را درست انجام نمی‌دهند، این جنس را رد می‌کنند. مجری: بحث شما با آقای نعمت‌زاده هم همین بود؟  نه، آقای نعمت‌زاده یک فرمایشاتی کردند من عرض کردم که بی هوا حرف می زنند. مجری: در مورد قاچاق و این موضوعات؟  بله. مجری: بعداً پیش خودتان دلخوری نکردند؟  معلوم است ایشان از عرض بنده ناراحت شدند ولی خیلی صبوری نشان دادند. مجری: آن شب فکر می‌کنم یک مقدار عصبانی شدید؟  آن فیلم را پخش کردند من هم تماشا می‌کردم، دیدم رفیق ما آقای نعمت‌زاده که به اندازۀ من اطلاع دارد، چرا این حرف را می‌زند؟! مجری: سر این مطلب از ریاست جمهوری به شما تذکر دادند؟  نه. مجری: چون ما شنیدیم به هر دو طرف تذکر دادند!  به من که ندادند. مجری: بعد عکس العمل آقای نعمت‌زاده با شما چه بود؟ چون خیلی با آقای نعمت‌زاده رفیق هستیم، ما سالهای زیادی است با هم کار می‌کنیم، از دوره‌ای که من صنایع دفاع بودم با آقای نعمت زاده کار می‌کنم تا به امروز. مجری: یک چیز دیگری هم گفته بودید در مورد آقای نعمت‌زاده که خیلی چیزها در مورد شما وجود دارد که من نمی‌خواهم بگویم، نمی‌خواهید بگویید؟ [جواب نمی دهد]  مشاور آقای رئیس جمهور از هماهنگی تیم اقتصادی دولت رضایت دارد؟ در طراحی کار بله، الان همۀ اعضای تیم اقتصادی دولت که توفیق داشتند چندی پیش خدمت مقام معظم رهبری برسند، یک گزارشی داده بودند که همه روی آن اتفاق داشتند، گزارشی خدمت آقا داده شد از وضعیت اقتصاد کشور در سطح عالی، در آن گزارش همه اعضای دولت اتفاق نظر داشتند اعضای دولت نه، اعضای کارگروه اقتصادی مجری: شما هم جزء کارگروه هستید؟  من هم آنجا کمکی از دستم برآید انجام می‌دهم. مجری: گفتید در طراحی رضایت دارید ولی در عمل نقدهایی به آنها دارید؟  بالاخره اعضای دولت وقتی موضوعاتی که همه دولت روی آن توافق کردند و می‌روند به پای اجرا، آن وقت با هم، هم سنگ نیستند، مانند فوتبال است، چگونه است که تک‌تک بازیکنان ما عالی هستند ولی وقتی تیم درست می‌شود خراب می‌شود، این نشان می‌دهد کار تیمی ما خوب نیست، چطور در کشتی و وزنه برداری می‌درخشیم؟! این نشان می‌دهد کار تیمی را باید بهتر کنیم. مجری: در این 4سال از هم‌افزایی برای کار تیمیِ اقتصادی راضی بودید؟  من از ابتدای اول تا الان چون در گوشه و کنار انقلاب بودم، به نظرم ما همۀ ادوار این عدم کار تیمیِ خوب را داشتیم، این دوره یک ویژگی بیشتر دارد، این دوره روسای قوا از طریق رسانه‌ها با هم گفت‌وگو می‌کنند مجری: نه این قبلاً هم گفته شده بود؛ این خیلی بد است که  بله، خب باید چه کنیم؟ مجری: اینکه شما می‌گویید روسای قوا از طریق رسانه‌ها با هم گفت‌وگو می کنند هفته پیش سه نفرشان دفتر آقای روحانی جلسه داشتند، یعنی چند وقت یکبار کنار هم می‌نشینند، پس صحبت کنند!  قربون صدقه همدیگر می‌روند؛ من اینطوری می بینم مجری: شما که آدم کم تجربه‌ای نیستید، شما آدم پرتجربه‌ای هستید، یعنی دارید عمیق صحبت می‌کنید نه سطحی!  من واقعا نگاه می کنم می‌بینم بعضی از بزرگان کشور آن جلسه که با هم می‌نشینند، با هم مهربان و صمیمی و قربون و صدقه هم می روند، آنجا باید خیلی بهتر با هم صحبت کنند. مجری: بحث کنند، دعوا کنند. حضور بانک‌های خارجی در مناطق آزاد فکر کنم به یک مرحله ای رسید و بعد بانک مرکزی مخالفت کرد، درست است؟  بله. سرمایه مورد نیاز برای تاسیس بانک در منطقه آزاد 25 میلیون یورو بود، برای چنین چیزی با هماهنگی آقای سیف خوشبختانه اول این دوره، 16 سرمایه‌گذار پیدا شدند که بیایند اینجا بانک آف شور درست کنند، بانک آف شور بانکی است که همۀ عملیاتش ارزی است و ما امیدوار بودیم این کار انجام شود، بعد آقای سیف نظرشان این شد که این سرمایه را افزایش بدهیم که بانکهای قوی‌تری درست شوند و وقتی برده بودند شورای پول و اعتبار، آنجا گفته بودند 250 میلیون دلار و آرام آرم رسیدند به اینکه 150 میلیون یورو باشد، خلاصه شد 100 میلیون یورو، آن 16 سرمایه‌گذار رفتند. مجری: به دلیل افزایش قیمت؟  آره دیگر، نداشتند که، آنها به اندازه 25 تا آمادگی سرمایه‌گذاری بودند. مجری: با چه تحلیلی این کار را کردند و افزایش دادند؟  فکر کردند بانک‌ها با سرمایه بیشتر حتماً قویتر هستند. مجری: در برنامه ششم تصویب شد که مناطق آزاد برود زیرمجموعه وزارت اقتصاد؟ بله. مجریی: شما مخالف بودید؟ بله مجری: نظرتان این بود که برود زیرمجموعه وزارت راه؟  من می‌گویم جنس وزارت اقتصاد، مالیات و گمرک گرفتن است، جنس منطقه آزاد مالیات ندادن و گمرک ندادن است، مگر کالا بخواهد بیاید داخل سرزمین اصلی، بنابراین نباید آنجا برود ولی حالا تصویب کردند. مجری: یعنی اجرایی می‌شود؟  حالا می‌تواند اجرایی شود. مجری: می‌تواند هم نشود؟  بالاخره این حقوقدانان بعضی اوقات یک طوری راهکار پیدا می‌کنند، می‌تواند هم نشود مجری: نشود به قانون هم لطمه وارد نشود؟  دیگر اگر بگوییم الان در مجلس اصلاحش می‌کنند [می‌خندد]