منظور از(لا اکراه فِی الدّینِ) چیست؟

صبح ساحل، اجتماعی _ جایگاه قرآن در تبیین موضوعات، یک جایگاه کلی است؛ یعنی الفاظ آن به گونه ایست که مصادیق فراوانی دارد ویک مفسر براساس داشته های علمی در مورد تفسیر قدرت تحلیل آیات قرآن را طبق شرایط زمانی ومکانی دارد.

بعضی از آیات قرآن به آیات محکم وبعضی دیگر به آیات متشابه معروفند. آیات محکم به آیاتی می گویندکه ذاتا معنای آن روشن است و صراحت دارد.

مثل«اقیموا الصلاه» یعنی « نماز برپا دارید» و همگی می دانیم که اقامه کردن به جا آوردن نماز، همین نمازهایی است که بر ما واجب است.

ولی آیات متشابه به آیاتی گفته می شود که نیاز به تفسیر دارند و بدون تفسیر وتحلیل پیرامون آن نمی توان معنای آن را فهمید.

یکی از این آیات متشابه، آیه معروف« لااکراه فی الدین»(1) یعنی«هیچ اجباری در پذیرش دین نیست» و سئوالات زیادی دراین زمینه وجود دارد.

یکی از سئوالات وبهتر بگوییم شبهات این است که خداوند خود فرموده هیچ اجباری در قبول کردن دین نیست، درنتیجه دین یک امر لازم و ضروری نمی باشد.

 درپاسخ به این شبهه می گوییم: 1-منظور از عدم اجبار در دین، ابتدایی نیست، بلکه در ادامه آیه آمده است که راه درست از راه انحرافی روشن شده است و این نشان می دهد که اراده خداوند از آیه مذکور این است که من راه درست را از راه انحرافی به شما انسان ها نشان دادم، حالا در پذیرش وعدم پذیرش دین خود تصمیم بگیرید و دراین زمینه اجباری نیست، بلکه اختیار دارید هرکدام را انتخاب کنید؛ اما دینداران، سعادتمند شده و بی دینان، گرفتار عذاب الهی خواهند شد.

-2 این که خداوند برای کارهای خوب، پاداش و برای کارهای بد، عذاب قرار داه است، معلوم می شودکه با اجبار سازگاری ندارد؛ یعنی اگر انسان ها در انجام کار خوب یا بد مجبور بودند، دیگر ثواب وعذاب معنایی نداشت و مثل فرشتگان یک موجود بی اختیار می شدند.

پس معلوم است که خداوند به انسان اختیار و به او دستوراتی داده است تا با انجام دادن آنها به سعادت ودرصورت انجام ندادن به شقاوت برسد و درنتیجه این خود انسان است که در انجام کارها مختار می باشد.

-3 وقتی دین با دلایل روشن ومعجزات آشکار برای بشریت هدیه داده شده است، دیگر نیازی به اجبار و تحمیل نیست، زیرا اجبار به چیزهایی تعلق دارد که مبتنی بر منطقی استوار ودلیلی محکم نباشد ودین اسلام برپایه استدلالات منطقی استوار است.

-4 دین، ریشه قلمی و درونی دارد ونمی تواند با اجبار سازگاری داشته باشد، زیرا با اجبار می توان جسم رابه سمت خود‌آورد وتسلیم کرد نه قلب و اعتقاد انسان را.

بنابراین معلوم شد که اولاً: منظور از عدم اجبار در دین بعد از روشن شدن راه راست از راه انحرافی است و ثانیاً: اساسا دین با اجبار سازگاری ندارد و دین اجباری برای انسانی که اختیار دارد بی معنا می باشد.

بنابراین سخن پروردگار سخنی جامع است که می خواهد بفرماید: دین، سراسر رضایت، عبودیت و اعتقاد قلبی است و اساساً با اجبار سازگاری ندارد.

پاورقی:

-1 بقره،256