آیا ما بهترین شهروند هستیم؟

صبح ساحل-صدف محمودی: چند وقتی ست که شهرداری بندرعباس چندین بیلبورد در نقاط مختلف شهر نصب‌ كرده، پیام این بیلبوردها بسیار کوتاه اما فونتشان درشت است: شما بهترین شهروند هستید. در نگاه اول وقتی شهروندی از کنار این بیلبوردها می‌گذرد ممکن است احساس غرور و افتخار به او دست دهد و یا لبخندی از این تعریف و تمجید شهرداری روی لب‌هایش بنشیند. شهروندان خوب یکی از مهم‌ترین دل‌مشغولی‌ها در بسیاری از کشورهای دنیاست. مطالعات و پژوهش‌های انجام‌شده در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه نشان می‌دهد که مسئولان تعلیم و تربیت در این کشورها با عزمی راسخ و با تدوین برنامه‌های آموزشی متنوع، تربیت شهروند مناسب را در صدر اقدامات و فعالیت‌های خود قرار داده‌اند.

تمامی جوامع معاصر دارای این نگرانی و دل‌مشغولی عمیق هستند که چگونه نوجوانان و جوانان خود را برای زندگی شهری و شهروندی آماده کنند و راه و رسم مشارکت در مسائل اجتماعی را به آن‌ها بیاموزند. حالا به‌راستی اگر نیک بنگریم ما بهترین شهروند هستیم؟ یا اصلاً می‌دانیم که یک شهروند خوب چه ویژگی دارد؟به نقل از مهر دی توماس که مطالعه تربیت شهروندی را انجام داده است ویژگی‌های شهروندان مؤثر و کارآمد برای قرن بیست‌و یک را این‌گونه بیان نموده است: به همکاری مداوم با یکدیگر می‌پردازند؛ اصول عدالت اجتماعی را برای هدایت و راهنمایی اعمال خود تدوین می‌کنند؛ به روش انتقادی و سیستماتیک فکر می‌کنند؛ تفاوت‌های فرهنگی را درک می‌کنند و از آن‌ها می‌آموزند؛ مسائل و مشکلات جهانی را بررسی و ارزیابی می‌کنند؛ اختلافات را بدون خشونت حل می‌کنند؛ سبک زندگی خود را برای محافظت از محیط‌زیست تغییر می‌دهند؛ حقوق بشر را می‌شناسند و از آن حمایت می‌کنند؛ شهامت ساختن آینده‌ای خوب رادارند و در این راه تلاش می‌کنند؛ در امور سیاسی دموکراتیک مشارکت می‌کنند.مهارت‌ها و ویژگی‌های ارائه‌شده، جملگی مهارت‌هایی هستند که شهروند قرن بیست‌ویک را برای داشتن زندگی مؤثر، ملزم به یادگیری و به کار بردن هر یک از آن‌ها در عمل می‌کند. به‌طوری‌که یک شهروند موفق، مطلوب و کارآمد قرن بیست‌ویک شهروندی است که دارای انواع مهارت‌ها، ویژگی‌های و توانایی‌ها باشد و به عبارتی یک شهروند حرفه‌ای  باشد؛ یعنی شهروندی که بتواند حقوق و مسئولیت‌های شغلی و حرفه‌ای خود را درک نماید، در گفتمان‌ها و انجمن‌های اجتماعی مشارکت کند، درصدد ارتقای دانش، مهارت‌ها و نگرش‌های خود باشد، توانایی نقد و ارزیابی اطلاعاتی که دریافت می‌کند را داشته باشد و همچنین کارآفرین، مولد، خلاق و تولیدکننده باشد.

بنابراین می‌توان گفت در عصر جهانی‌شدن که «شهروندی» ازیک‌طرف به معنای داشتن حس مسئولیت برای جامعه بومی خود و از طرف دیگر درک زمینه اجتماعی- فرهنگی وسیع‌تر دهکده جهانی است، «ارتباط»، «اطلاع» و «آموزش» سه ابزار اصلی است که به کمک آن‌ها می‌توان طرز فکر و طرز رفتاری را کسب نمود که برای زندگی و کار در جهانی که به صورتی فزاینده متنوع و چند فرهنگی است ولی به نظر می‌رسد تکثر و همبستگی گروهی در آن کمتر تحمل می‌شود، ضروری است. اگر جامعه به شهروندان مفید و مؤثر نیاز دارد، پس باید مطمئن شود که این شهروندان از طریق فرصت‌هایی برای اکتساب مهارت‌ها، توانایی‌ها و اطلاعات ضروری تربیت می‌شوند.

پس با این تعاریف پیشنهاد ما به شهرداری بندرعباس آموزش شهروندی در قالب همین تبلیغات محیطی یا روش‌های دیگر است. به‌جای بیلبورد کردن جمله‌ای بدین شکل می‌تواند جملات آموزشی و روش‌های شهروند خوب بودن را یادمان دهد!