سدهای هرمزگان آب ندارند

صبح ساحل ، اقتصادی - دو دهه کم بارشی و خشکسالی در استانی که کمبود آب را در ذات خود نهفته دارد موجب شده تا در میانه زمستان و همزمان با نزولات جوی در اقصی نقاط کشور زنگ خطر بی آبی در هرمزگان به صدا درآید.

به گزارش هرمز؛تاریخچه سدسازی در ایران باستان به دورانی برمی گردد که در هر منطقه بنا به ضرورت جغرافیایی با ایجاد آب بندها و آبگیرها زمینه عمران و آبادانی را در اطراف رودخانه ها و دریاچه ها فراهم می کردند از این رو آب ذخیره شده در پشت این بندها علاوه بر تامین نیاز آبی جوامع بشری مانع از بروز خسارات و زیان های ناشی از طغیان رودخانه ها در فصل بارش می شد.قدیمی ترین سدها و بندهای کشور در مناطق جنوبی و جنوب غربی بنا شده که به دوران هخامنشیان باز می گردد از این رو استان جنوبی هرمزگان با توجه به ویژگی جغرافیایی و نیاز ساکنان منطقه به تغذیه و آبرسانی دشت ها و مراتع در فصل های خشک سال انواع سازه های آبی را در خود ایجاد کرده است.بارش های سیل آسا و موسمی هندی در اغلب نقاط هرمزگان، سرازیر شدن آب نازل شده از آسمان به سمت دریا همچنین قرار گرفتن جوامع بشری در دل کوهها و تنگراهها موجب شده تا در اغلب نقاط این استان پهناور سازه های مختلف آبخیزداری ایجاد شود.در سال های اخیر به واسطه خشکسالی های پی در پی و بحران کمبود آب در گوشه از این دیار سد و آب بندهای بسیاری به منظور جلوگیری از هدر رفت آب نازل شده از آسمان ساخته شود.

استان هرمزگان با ۷ هزار و ۴۵۱ سازه آبخیزداری و بیش از ۱۱۰ هزار هکتار عملیات بیولوژیک و بیومکانیک ، ظرفیت آبگیری ۴۰۰ میلیون مترمکعب درسال دارد.در حال حاضر بیش از ۵۰ سد بزرگ و کوچک از قبیل سد آبدبه، سد آردان،سد آرنگو بالا، سد آغاسین،سد آغاسین بالا، سد آغاسین پایین،سد بنوبند،سد بونجی،سد بیداندر،سد پراگ،سد پشت سفید،سد تلنگ،سد تنگ بردل،سد تنگ سهران،سد جاسک کهنه،سد جگین،سد جناح۱،سد جناح۴،سد جناح۵،سد چاه انجیر،سد خالصی،سد در کهوران تخت،سد درنگ مدو، سد دهتل،سد دهنگ۱،سد دهنگ۲،سد رابک، سد رزوئیه،سد رویدر، سد زیارت سید سلطان محمد،سد سدنه،سد سرارود، سد سرکوه،سد سرگز احمدی،سد سریدون،سد فارغان،سد فاریاب رودان،سد فتوئیه،سد فرغویه،سد فلافلان،سد فور خورج،سد کاشان احمدی،سد کنارجو،سد کنخ،سد کهورستان،سد کوئیک۱،سد کوئیک۲،سد کوخرد،سد کوشکنار،سد گاوبندی،سد گواجک،سد لاور فین،سد میلون،سد میناب (استقلال) و سد هرنگ در گوشه و کنار هرمزگان احداث شده که نیاز آبی مردم این استان را تامین می کنند.

بحران آبی در سد استقلال

در میان دهها سد کوچک و بزرگی که در این استان پهناور احداث شده سد استقلال میناب به عنوان مهم ترین سازه آبی هرمزگان نیاز آبی بخش اعطمی از این استات پهناور را تامین می کند.این سازه که در بالادست شهرستان میناب قرار دارد مطالعات اجرایی آن از سال ۱۳۵۳ شروع ودر سال ۱۳۶۲ به بهره‌برداری رسید که بالغ بر ۲۷۰میلیون متر مکعب حجم مخزآن می باشد.برداشت های بی رویه  از آب این سد و دشت های اطراف شهرستان میناب موجب بروز چالش جدی زمین و گسترش فروچاله ها در منطقه شده که روزانه اخبار بسیاری از خسارات ناشی از آن رسانه ای می شود.

با گذشت بیش از ۳۰سال برداشت از این سازه با کاهش میزان نزولات جوی هربار برداشت ها به حجم مرده سد می رسد و این موضوع در سال جاری به علت کاهش چشمگیربازندگی ها و تداوم برداشت از ذخیره سد با شدت و قوت خود باقی است.در یک سال اخیر تامین آب شرب شهرستان بندرعباس و بندرخمیر از سد استقلال موجب شده تا طعم و بوی آب نامطبوع شود که علت آن وجود جلبک و لجن کف سد است.هوشنگ ملایی،مدیرعامل شرکت آب منطقه ای هرمزگان با بیان اینکه سد استقلال میناب تنها تا سه ماه دیگر ذخیره آب خواهد داشت، اظهار کرد: کمتر از ۵۰ درصد آب شرب شهر بندرعباس از سد استقلال میناب تامین و بخشی از این نیاز از سدهای شمیل و نیان تامین می شود.ملایی ادامه داد: در ۱۱ماه گذشته از چاه های میناب نیز برای تامین آب شرب بندرعباس هیچ برداشتی صورت نگرفته است.وی تصریح کرد: در حال حاضر از مجموع ۵۴ دشت استان افزون بر ۱٫۴ میلیارد متر مکعب آب از طریق ۲۳ هزار حلقه چاه و حدود ۳۴۰ چشمه و قنات برداشت می شود.

ملایی بیان داشت: حجم بارش حدود ۱۳ میلیارد متر مکعب و نفوذ کمتر از یک میلیارد متر مکعب آن ،نشان از اضافه برداشت ۴۰۰ میلیون متر مکعبی از بیلان آب های زیر زمینی در سطح استان دارد .مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان گفت: ذخیره سد استقلال میناب فقط تا پایان امسال جوابگوی تامین نیاز آبی شهر‌های بندرعباس و بندرخمیر است.

سدهای شمیل و نیان در لیست سیاه قرار گرفت

پس از دو دهه کم بارشی و خشکسالی در استانی که کمبود آب را در ذات خود نهفته دارد با بحران مواجه شده  از این رو  سد های شمیل و نیان  با هدف کمک به بخش کشاورزی میناب و ذخیره آب سد استقلال برای مصرف شرب به شهرهای بندرعباس و بندر خمیر از شش سال پیش وارد مدار شدند که هم اکنون بخش قابل توجهی از نیاز آبی مرکز استان را تامین می کند.با افزایش برداشت ها از سدهای شمیل و نیان این دو سازه آب نیز از سال گذشته که نقش بسزایی در تامین آب شرب مردم بندرعباس داشتند جز پنج سد بحرانی کشور در زمینه ذخیره آبی و برداشت هاقرار گرفتند.بارندگی های اسفندماه سال ۹۵ باعث شد تا به میزان قابل توجهی این سدها آبگیری شود اما نیاز بالای مصرفی شهروندان موجب شده تا هم اکنون در آخرین ماههای سال بحران کم آبی بار دیگر گریبان گیر این استان خشک و کم آب شود.

بزرگترین سد مخزنی هرمزگان فاقد تاسیسات انتقال آب

سد جگین در حد فاصل  ۱۰۷ کیلومتری شـمـال شـرقـی بندر جاسک واقع شده که با مسـاحـت حوضـه آبـریزی حـدود ۳۹۲۰ کـیـلـومـتـر مـربـع بر روی رودخانه جگیـن در محلی موسوم به تنگه دهـنـه مـرنـگ با مـخـتـصات جـغرافیایی ۵۷ درجه و ۵۴ دقـیقه طول شـرقی و ۲۶ درجـه و ۱۰ دقیقه عـرض شـمالـی قرار گرفته است .رودخانه جگین از دامنه جنوبی کوههای بشاگرد سرچشمه گرفته و پـس از عبور از تنـگـه دهنـه مرنـگ و پیوسـتن به سرشاخه عمده دیگری به نام شریفی به دریای عمان منتهی می شود .این سد یکی از بزرگترین سدهای استان هرمزگان است که هفت سال پیش سد جگین جاسک با ظرفیت ۳۰۰میلیون متر مکعب با هدف تامین آب شرب وکشاورزی شهرهای جاسک و بشاگرد به بهره برداری رسید که این سد بدون خط اجرای انتقال و تصفیه خانه است.

یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون مترمکعب از روان آب‌ها هدر می روند

امین قصمی،مدیرعامل آبفا هرمزگان با اشاره به بحران کم آبی در استان، تصریح کرد: میزان ذخیره آب در هرمزگان مناسب نیست و هر سال تعداد مشترکان این شرکت ۱۷ تا ۲۰ درصد افزایش می یابد.وی با بیان اینکه  بیش از ۱۸ سال خشکسالی و کم آبی درهرمزگان موجب خشک شدن ۳۶۵حلقه چاه آب آشامیدنی ، ۱۸ دهنه چشمه و قنات، ۱۰۰ حلقه چاه و کاهش آب ۱۳۵ حلقه چاه بین ۳۰ تا ۷۰ درصد شده است،گفت: میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب روان آب در هرمزگان وجود دارد که تنها برای یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون مترمکعب آن برنامه ریزی شده و یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون مترمکعب نیز هدر می رود.کم آبی مشکلی است که از گذشته های دور با هرمزگان اجین شده و کمبود بارندگی ها طی دو دهه اخیر مذید علت بر کمبود ذخایر سدهای این استان و بحران بی آبی است.اکنون در میانه زمستان و هزمان با بارش باران و برف در اکثر نقاط کشور خبری از بارش ها در هرمزگان نیست و می توان آخرین باران هرمزگان را تنها بارش آذرماه دانست که تنها بخشی از نقاط استان را به صورت متناوب دربرگرفت.