«وَندالیسم» پدیده‌ای که مبلمان شهری را تهدید می‌کند

صبح ساحل ، اجتماعی - صدف محمودی//  وندالیسم یا تخریب گرایی پدیده‌ای است که در نقاط بسیاری از شهر بندرعباس قابل‌مشاهده است، مجسمه‌هایی که مردم روی آن‌ها نقاشی می‌کشند، چراغ‌ها و لامپ‌هایی که می‌شکنند، کابل‌هایی که دزدیده می‌شوند، گل‌هایی که کنده می‌شوند، سرویس بهداشتی‌هایی که رکیک‌ترین الفاظ در آن‌ها نوشته می‌شود و همه از نمونه‌های وندالیسم هستند که در شهر بندرعباس به‌وفور دیده می‌شود. در این گزارش به بررسی این پدیده و عوامل به وجود آورنده‌ی آن می‌پردازیم.

در تعاریف وندالیسم آمده است که وندالیسم (vandalism) برگرفته از واژه وندال (vandal) است. وندال نام قومی ‌از اقوام ژرمن - اسلاو بوده که در قرن پنجم میلادی در سرزمینی در میان دو رودخانه اودر و ویستول زندگی می‌کردند. آنان مردمی خشن و جنگ‌طلب بودند که مکرراً به سرزمین‌های اطراف حمله کرده و پس از تخریب مناطق تصرف‌شده به تاراج اموال مردم می‌پرداختند.

ویژگی تهاجمی ‌و خرابکارانه قوم وندال سبب گردیده تا رفتارهای خشونت‌بار عمدی که به‌منظور تخریب اموال عمومی ‌و دشمنی با علم و صنعت و آثار تمدن صورت می‌گیرد تحت عنوان وندالیسم مطرح شود. در اغلب تعاریف ارائه‌شده در باب مفهوم وندالیسم در مباحث انحرافات و آسیب‌های اجتماعی، محققین از آن به‌عنوان رفتار معطوف به تخریب و خرابکاری اموال، تأسیسات و متعلقات عمومی نام‌برده‌اند.

دکتر محمود رئوفی جامعه‌شناس عوامل مختلف این پدیده را این‌گونه عنوان می‌کند که در ادامه می‌خوانید:

معادل دقیقی برای این واژه نمی‌توان در نظر گرفت اما معادل‌هایی مانند تخریب اجتماعی یا ویرانگری اجتماعی را می‌توان هم‌معنی وندالیسم دانست. در بروز این پدیده مجموعه‌ای از عوامل روان‌شناختی، سیاسی، فرهنگی و حتی دینی موثراند. از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به پایین بودن حس تعلق اجتماعی اشاره کرد.تعلق اجتماعی، هویت جمعی یا مای جمعی عبارت است از این‌که مردم یک منطقه تمام دارایی‌های مادی و معنوی و داشته‌های اجتماعی را متعلق به خود بدانند. همان‌طور که از وسایل شخصی مانند ماشین، موبایل و خانه حفاظت می‌کنند تا مبادا خراشی رویشان بیفتد باید این حس تعلق را نسبت به کوچه، خیابان و فضای سبز نیز داشته باشند که متأسفانه این حس تعلق در کشور پایین و در شهری مثل بندرعباس پایین‌تر است.ازآنجایی‌که روی این موضوع به‌اندازه کافی کار نشده، افراد این حس را ندارند که خیابان و کوچه متعلق به خودشان است پس درنتیجه نوعی تقابل بین فرد و اجتماع به وجود می‌آید، حس می‌کنند این اموال متعلق به آن‌ها نیست پس‌دست به تخریب می‌زنند چون تصور می‌کنند متعلق به دیگری هست.

پدیده ناکامی از دیگر عوامل وندالیسم است. ناکامی منجر به خشم می‌شود. ناکامی زمانی ایجاد می‌شود که احساس کنیم افرادی دارای امکانات و سرمایه‌هایی هستند که حقشان نبوده است. این رفتار بیشتر در جوانان و نوجوانان رخ می‌دهد حس می‌کنند لیاقت داشتن چیزهای زیادی را داشته‌اند اما به دست نیاورده‌اند که آن مسائل را در مقوله‌های سیاسی و در قالب اعتراضات مدنی نمی‌تواند بیان کنند پس‌دست به چنین کاری می‌زنند. مثلاً چند سال پیش در شهر بندرعباس چهارشنبه‌سوری اجرا نشد و تعدادی از جوانان تمام لامپ‌های پارک دولت و غدیر را از بین بردند.

طبقات فقیر و مهاجرین نیز به چنین اقداماتی روی می‌آورند. البته فقر ریشه در ناکامی دارد، تأمین نابودن زندگی باعث می‌شود که افراد فقیر در چارچوب‌های غیرقانونی خواسته‌هایشان را دنبال کنند، در فقر احساس تبعیض هست، برای مثال در اعتراضات اخیر در ایران مردم از مشکلات ناراحت نبودند، جنگ و تحریم‌ها را تحمل کردند اما تبعیض با شهرهای دیگر، طبقات و افراد دیگر، مردم را به خیابان‌ها کشاند.پایین بودن فرهنگ شهروندی در شهر بندرعباس هم در این امر بی‌تأثیر نیست.نهادهای دولتی، رسانه‌های ارتباطی، خانواده و همه و همه در این موضوع نقش دارند. بحث آموزش شهروندی را باید جدی بگیریم در شهرهایی مثل تهران و اصفهان تابلوهایی با شعارهای فرهنگی در سراسر شهر وجود دارد، حفاظت از محیط‌زیست و شهر از طریق بسته‌های تبلیغاتی و فیلم کوتاه آموزشی و ازاین‌دست کارها انجام می‌شود که در شهر بندرعباس چنین فعالیت‌هایی را نمی‌بینیم.

پیش‌تر در بسیاری از پارک‌ها و بلوار ساحلی مناطق زیبایی برای انجام چنین اقداماتی وجود داشت که اکنون تبدیل به فضایی برای قلیان، چای و توزیع مواد مخدر شده‌اند و فضا را نامناسب کردند.البته بسیاری از این موارد نیاز به آموزش نیز دارد که وظیفه شهرداری است، مهم است که مدام شهر را بازسازی کنند و آن را ارتقا دهد چراکه در نیمه دوم سال بندرعباس میزبان مسافران بی‌شماری است. تصویر اولیه که از شهر به‌عنوان توریست در ذهن افراد ایجاد می‌شود بسیار مهم است پنج سال دیگر اگر همان توریست وارد شهر بندرعباس شود وشهر پیشرفت چشمگیر پیدا کند،باز همان تصویر اولیه در ذهنش تداعی خواهد شد.

در ذهن طبقات سنتی این مسئله خیلی مهم نیست، به‌عبارت‌دیگر تنها محتوا مهم است، ظاهر مهم نیست یعنی وقتی کیفیت نان پایین است، شرکت واحد ضعیف عمل می‌کند، سیستم بوروکراسی ضعیف است مدیران استان قوی نیستند چه اهمیتی دارد فلان مجسمه تخریب شود؟ در جامعه‌ای که حداقل نیازی‌های افراد برطرف نمی‌شود، افراد امنیت شغلی و امید به آینده ندارند نباید پرسید چرا مردم به کتابخانه نمی‌روند؟ پس برای ریشه‌کنی وندالسیم مجموعه عوامل فرهنگی، اقتصادی، سیاسی مهم هستند و باید به همه آن‌ها به‌طور یکسان توجه کرد.