بندرعباس شهری نامهربان با زنان

صبح ساحل ، اجتماعی - قریب به دو سال از سکونتم در شهر بندرعباس می‌گذرد، از روزهای اول ورودم به شهر یکی از چیزهایی که به چشم می‌آمد و برایم آزاردهنده می‌نمود؛ نحوه برخورد جامعه با زنان و دختران بود که با محل زندگی قبلی‌ام تفاوت اساسی داشت.نگاه‌های بی‌مورد، آزارهای کلامی و مزاحمت‌های خیابانی که در مقایسه با شهرهایی دیگری که تجربه زیستن در آن‌ها را داشته‌ام، تعدد بیشتری داشته تا جایی که به جرات می‌توانم بگویم 90 درصد موارد آزارهای خیابانی که در زندگی‌ام اتفاق افتاده، در طول این دو سال سکونتم در بندرعباس بوده است! این روایت من است به‌عنوان یک زن با پوشش معمولی و در چهارچوب عرف جامعه که به زندگی و فعالیت در عرصه اجتماع مشغول است.

اما سایر ساکنان این شهر و حتی مسافرانی که رهگذران چندروزه شهر هستند هم روایت‌های مشابهی دارند که نمایانگر آمار بالای خشونت‌های کلامی و خیابانی علیه زنان در این شهر بندری است.دوستی که برای سفر به شهر آمده و چند روزی مهمان بندرعباس است، در اولین ساعات حضورش به این موضوع اشاره می‌کند و ماجرا را این‌گونه برایم بازگو می‌کند: «شهرتان با زنان نامهربان است! در اولین ساعات ورودم سنگینی نگاه‌ها و برخوردها را حس کردم و این نشانه خوبی نیست»

البته که مسئله آزارهای کلامی و خیابانی، آسیبی است که مختص یک شهر و جغرافیای خاص نیست و کم‌وبیش در همه جای جهان شاهد آن هستیم. در این مجال می‌خواهم دلایل وقوع آن در این جغرافیای خاص را بررسی کنم.

شهر بندرعباس از مهم‌ترین شاهراه اقتصادی کشور محسوب می‌شود، ازاین‌رو بیش و پیش از هر چیز ماهیتی اقتصادی دارد و میزبان مهاجرانی است که برای مقاصد اقتصادی؛ ‌چند روز، چند ماه یا چند سال را در این شهر سپری می‌کنند. این حضور موقت به طبع باعث شده به این شهر بندری احساس تعلق‌خاطر نداشته باشند و شاید به این دلیل است که مفهوم شهروندی به معنای دقیق کلمه منعقد نمی‌شود و گویا این شهر محل عبور است.تأکید بر مهاجرپذیر بودن و عدم تعلق‌خاطر مهاجرین و انعقاد مفهوم شهروندی، ‌ازاین‌رو حائز اهمیت است که شاید بتوان رابطه معناداری میان این مقوله و بالا بودن آمار خشونت‌های خیابانی یافت.

این‌یک فرض است که در کنار دلایل دیگر قابل‌پیگیری و بررسی است اما فرض بعدی در رابطه با دلایل بالقوه وقوع آزار خیابانی می‌تواند این موضوع باشد که؛ بازهم به دلیل ماهیت اقتصادی شهر و ازآنجاکه در فرهنگ قالب اجتماع،‌ معمولاً مردان نان‌آور خانه محسوب می‌شوند. ما شاهد آمار بالای حضور مردان و پسران مجرد در شهر هستیم که فقط و فقط برای اشتغال، بدون خانواده، به اینجا نقل‌مکان کرده‌اند و اصطلاحاً زندگی مجردی را تجربه می‌کنند. تنها بودن، فشار کار بدون حضور خانواده و گمنام بودنی که ماهیت زندگی در کلان‌شهرهاست می‌تواند دلایل بالقوه وقوع این خرده جرائم باشد.همچنین پدیده حاشیه‌نشینی که مولود کلان‌شهرهای اقتصادی است موجب پدیدار شدن محلات پرآسیبی در اطراف شهر شده که ساکنان این محلات برای امرارمعاش حضور فعالی بخصوص در خیابان‌های شهردارند. چراکه غالباً به دست‌فروشی یا مشاغل نیمه متعارف و نامتعارف در عرصه عمومی شهر اشتغال دارند. افرادی که به دلایل اجتماعی و اقتصادی، خارج از دایره شهروندی قرارگرفته و طبیعتاً احتمال اینکه رفتاری خارج از چهارچوب شهرنشینی از خود بروز دهند دور از ذهن نیست؛ بنابراین پدیده حاشیه‌نشینی هم به‌عنوان یکی از متغیرهای بالقوه می‌بایست موردبررسی قرار گیرد.یافتن دلایل یک مشکل،‌ پدیده یا آسیب، لازمه حرکت به‌سوی حل مشکل است. 

در این پدیده خاص هم بررسی دقیق و جامعه‌شناختی علل وقوع آن، مسیرهای منتج به راه‌حل را روشن می‌سازد. امید است این نوشتار که برشی کوتاه از وضعیت اجتماعی شهر بندرعباس است، گشایشی بر پژوهش‌های میدانی و جامعه‌شناسانه در راستای کاهش این آسیب باشد.