گندم برکت یا بلا؟

صبح ساحل ، اجتماعی - چندی پیش خبری خواندم مبنی بر کشف یک نان باستانی به قدمت دوران قبل از انقلاب کشاورزی در روزنامه العربیه که شرح گزارش چنین بود:

کشف شدن بقایای یک نان سوخته متعلق به 14 هزار و 500 سال پیش در یک تنور سنگی در شمال اردن نشان داد که بشر هزاران سال پیش از آنکه به کشاورزی روی آورد، به پخت نان پرداخته بود.

رسانه‌های اردن روز دوشنبه 17 ژوئیه 2018 گزارش کردند که تکه‌هایی از یک نان بسیار قدیمی در منطقه‌ای در شرق دریای سرخ پیداشده است. این کشف جدید نشان می‌دهد بشر 4 هزار سال پیش از آنکه به کشاورزی روی آورد، به پخت نان می‌پرداخت.

ماده اولیه این نان مسطح که احتمالاً تخمیر نشده بود از دانه‌هایی مانند جو، گندم و مخلوطی از برگ‌های نیزار ساخته‌شده و در یک تنور سنگی پخته شد.

قدمت این نان، نشان می‌دهد که احتمالاً همزمان با تمدن ناتوفیان در خاورمیانه پخته‌شده است. ناتوفیان از اولین گروه‌های بشری بودند که به یکجانشینی روی آوردند.

در ادامه روزنامه العربیه به نقل از آمایا آرانز اوتایجی، پژوهشگر دانشگاه کپنهاگ درزمینهٔ گیاه‌شناسی باستانی نوشته بود که خانم آمایا آرانز اوتایجی معتقد است: «وجود نانی با این قدمت یک اتفاق فوق‌العاده است.

تاریخ نان به جوامعی که کشاورزی اولیه مانند کاشت دانه‌ها و حبوبات را پدید آوردند، گره‌خورده است. کهن‌ترین نشانه نان به منطقه‌ای ترکیه با عمر 9 هزار و 100 سال دارد».

این پژوهشگر دانمارکی در ادامه افزوده است: «ما اینک باید بررسی کنیم میان پخت نان و برآمدن کشاورزی چه رابطه‌ای وجود دارد. نان می‌تواند انگیزه‌ای بوده باشد که بشر را به کشاورزی ترغیب کرد».

به‌راستی نان در زندگی و تغییر و تحول بشر چه تأثیری داشته است؟ 

بر اساس کتاب یووال نوح هراری تاریخ‌دان و استاد برجسته دانشگاه آکسفورد در کتاب خودش انسان خردمند» به‌تفصیل شرح می‌دهد که بشر بنا به سلسله اتفاق‌هایی مجبور می‌شود رفته‌رفته به کشاورزی روی بیاورد این اتفاق در بازه‌ی چند هزارساله اتفاق افتاده است که نزدیک به 9 تا 12 هزار سال قبل از میلاد به‌صورت جدی بشر به کاشت گندم روی می‌آورد.

بشری که تا پیش‌ازاین به دلیل تغذیه خوب از بهترین میوه‌های فصلی و جنگلی و هم‌چنین مغزهای فراوان تغذیه می‌کرد و گاه و بی گاه به شکار حیوانات وحشی روی می‌آورد و در حد تعادل گوشت می‌خورد، رفته‌رفته مجبور شد تغذیه خود را بسنده به غلاتی که می‌کارد بکند یعنی دریافت ریز مغذی کمتر و محدود برای بدنش. همچنین زمان‌های بسیار طولانی برای کاشت محصولات صرف کرد.

اوقات فراغت بشر بسیار کم شد. تقریبا زندگی فصلی در نقطه‌های پراکنده را نداشت و مجبور به پذیرش یکجانشینی شد. پذیرش همین مسئله انسان را به فصل جدیدی از تاریخ برد. خانه‌سازی و تحمل فصل‌های بسیار گرم یا بسیار سرد منطقه.

بله انسان مجبور شد زندگی آزاد و شاد خود را کنار بگذارد و از پیش از طلوع تا پس از غروب به کاشت و برداشت چند محصول بپردازد و صرفاً از همان‌ها تغذیه کند.

سیستم بدن انسان و ساختار بدنی او با فعالیت های کشاورزی و حتی خانه داری هم سو نبود و بدن انسان متحمل رنج های بسیاری شد. نمونه همین ارتروز ها و خمیدگی های بدن در سن بالا .

وضعیت برای زنان بدتر نیز بود چون وضعیت بیولوژیک زن تا حدودی تغییر کرد. تغذیه محدود به گندم و برنج و گاهی سیب‌زمینی باعث شد که بدن زنان و درنتیجه فرزندان چند درصد کوچک‌تر و تا حدودی ضعیف‌تر شود.

مرگ‌ومیر در زندان به دلیل زایمان‌های سخت بالاتر رفت و به دلیل کارهای طاقت‌فرسای یعنی همزمان هم‌خانه داری و هم کشاورزی و هم تربیت فرزند، وضعیت هورمونی و استخوانی او نیز دچار تغییر شد. سن بلوغ در زنان کاهش یافت. 

این‌همه ماجرا نیست. کاشت غلاتی چون گندم و جو و برنج در اوایل انقلاب کشاورزی کاشت می‌شد یعنی تغذیه بشر محدود به همین‌ها بود و همین رفته‌رفته جوامع کوچک را کنار پدید آورد که بر سر تصرف منابع طبیعی وغیر طلیعی  و همین طور دارایی‌هایی که در این زمینه داشتند باهم می‌جنگیدند  و همدیگر را می‌کشتند. 

بشری که تا چند هزار سال قبل از آن در پی یافتن غذایی به هر کوی و برزنی سفر می‌کرد، بعد از تصرف زمین‌هایش توسط قومی دیگر سریعاً از گرسنگی یا فقر از بین می‌رفت. نمونه بسیاری در طول تاریخ داریم . قحطی ، جنک ، کمبود آب و بیماری عجیب .

معایب کاشت محصولات بسیار بود . ازجمله از بین بردن زیستگاه‌های جانوران؛ یعنی به خاطر کشاورزی انسان ،دوسوم گونه‌های جانوری کره زمین فقط در عرض 2000 سال از بین رفتند .

یکی از مزایایی که می‌شد برای کشاورزی و انقلاب کشاورزی گفت این است که تعداد بشر بیشتر شد؛ یعنی از توده‌های 150 نفری در طی چند قرن به چند هزارنفری رسیدند.

اگرچه مزیت بیشتر شدن به بالا رفتن کیفیت نیست. چون در کنار آن بیماری‌های بشر نیز بیشتر شد. خشونت‌های جامعه آن دو برابر شد و قتل ها و خیانت های زیادی بین آنها رواج پیدا کرد .. ازلحاظ جسمی و حتی وضعیت دندان نیز گونه انسان افت شدیدی کرد.

درواقع بسیاری از مورخان و زیست شناسان اتفاق‌نظر دارند که انسان از انقلاب شناختی یعنی چیزی نزدیک به 150 هزار سال پیش تا 15 هزار سال پیش بدنش به دلیل تغذیه خوب و همینطور رشد مغزی، بهتر شده بود که کشاورزی باعث محدود شدن غذای انسان شد .

حتی انسان شناسان به این نتیجه رسیدن که خوردن غذاهای پخته باعث شد که طول روده انسان کمتر شود و بعضا مشکل گوارشی داشته باشد از این روی زندگی ما انسان ها به غذای پخته وابسته تر شد.

در کل این‌طور برداشت علمی می‌شود که این گندم و غلات بودن که انسان را برده خودکرده‌اند. به کشاورزی، دام‌پروری را نیز اضافه کنید. صنعتی که هم بلای جان بشر و هم تا حدودی برای بشر مفید بود.

گندمی که تا صدها هزار سال فقط در دشت زارهای کمی می‌رویید به‌یک‌باره و در عرض 1000 سال در کل پهنه خاکی زمین پرورش داده شد که این ازلحاظ ژنتیکی یک برد برای گندم محسوب می‌شود.

به‌ هرروی زندگی انسان چند هزار سال است که به سمت کشاورزی و تمدن رفته است و گویی گریز از آن‌یک محال است. امروزی ما به نحوی زندگی می‌کنیم که اگر و فقط اگر یک روز کشاورزی متوقف شود، جمعیت زیادی از انسان‌ها قطعاً از بین می‌روند.

درگذشته‌های پیش از انقلاب کشاورزی آیا چنین بود؟

قوانین ساختاری جامعه انسان امروز  از بدو تولد تا مرگ بر پایه کشاورزی است. امروز جهان بعد از چند هزار سال ، کشاورزی را در حد سرسام‌آوری پرورش داده که و تقریباً نابودی کره زمین را حتمی کرده است. 

پس از پیشرفت‌های اخیر از انقلاب صنعتی به این‌سو کشاورزی گسترده و تنوع محصول وزندگی راحت‌تر، باعث که زادوولد انسان  وهمین طور ، طمع به تصرف منابع طبیعی در انسان را به مرز جنون‌آوری برسد و کره زمین دچار انفجار جمعیت بشود. امروز قحطی و بحران مهاجرت انبوهی از انسان، گریبان خود انسان را گرفته است.

انسان اقلیم‌های زیادی را به ورطه ویرانی کشانده و خود در پی یافتن راه‌حلش درمانده است. اتحاد کردن و فهماندن به 7 میلیارد انسان‌ها که زمین و جایگاهش دیگر همانند گذشته نیست خود یک چالش بزرگ است.

آخرین تحقیقات نشان می‌دهد که ما پیش از انقلاب کشاورزی و نزدیک به چند هزار سال قبل از آن، دارای تمدن و فرهنگ‌های کوچکی بودیم، آشپزی داشتیم و حتی استفاده از آتش و مهار آن را به‌درستی بلد بودیم.

به دلیل تغذیه خوب در بعضی از اقوام  تا 80 سال عمر می‌کردند . درصورتی‌که در اویل انقلاب کشاورزی یعنی 14 هزار سال پیش طول عمر انسان نیز کم شد تا اینکه علم پزشکی به‌صورت جدی وارد چرخه تمدن انسان شد و وضعیت را برایش بهتر کرد  . با همه این مسائل  ، نگاه به گذشته  انسان سؤال‌هایی را به‌صورت جدی مطرح می‌کند. آیا کشاورزی و رویه یکجانشینی انتخاب درست اجداد ما بود؟

آیا کاشت و پرورش گندم بلا بود یا برکت؟

 آیا برگشت به زندگی پیش از کشاورزی ممکن است؟

آیا رمین نجات خواهد یافت ؟