سرنوشت کالاهایی که در بنادر خاک می‌خورند

صبح ساحل ، اقتصادی - شهناز حاجی‌قاسمی : رسوب کالا در بنادر کشور به منزله خواب سرمایه و ایستایی مجموعه‌های مختلف است از اینرو بنادر محل ماندن کالا نیست و کالا بیش از یکماه نباید در بنادر رسوب کند که البته در اکثر کشورهای صاحب بندر این مدت حداکثر ۱۵ روز است.  

این را محمدرضا نجفیان کارشناس اقتصادی به پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی میگوید. آنچه اما در عمل مشاهده میشود رسوب حجم زیادی از کالاها در بنادر است. دلایل رسوب کالا زیاد است و مقصران متفاوت.

گفته میشود بسیاری از تجار پس از رسیدن کالا به گمرک تمایلی به ترخیص کالای خود به دلیل نوسانات ارزی و کاهش توان پرداخت عوارض، هزینه‌های ترخیص و توزیع ندارند.

از طرفی بسیاری از تجار به دلیل عدم ثبات اقتصادی و پایین بودن هزینه‌های انبارداری ترجیح می‌دهند کالای خود را در گمرک دپو کنند.

هزینه‌های پایین انبارداری در بنادر ایران موجب عدم تخلیه به‌موقع کالاها می‌شود بطوریکه واردکنندگان به دلیل نگرانی از مقررات مربوط به احتکار با پرداخت هزینه انبارداری بیشتر کالای خود را در انبارهای بیرون از محوطه بندر دپو می‌کنند تا در صورت ثبات اقتصادی و مناسب شدن شرایط بازار کالاهای خود را عرضه کنند.

همچنین مشکلات تأمین ارز و فرایند طولانی دریافت ارز نیمایی و بخشنامه تعهد ارزی دولت از دیگر مشکلاتی است که بر انباشت کانتینر و میلیون‌ها تن کالا در بنادر دامن زد.

بر اساس اظهارات بهزادیان، مدیرکل امور بندری سازمان بنادر بعضی از کالاها مشکل تعهد پرداخت مابه‌التفاوت نرخ ارز دارند چراکه صاحبان این کالاها به هر دلیلی مایل به تعهد دادن نیستند و درنتیجه اجازه ترخیص آن‌ها از سوی بانک‌ها صادر نمی‌شود.

سردرگمی فعالان اقتصادی

از بخشنامه‌های متعدد دولت

تعدد بخشنامه‌های دولت سردرگمی فعالان اقتصادی را به دنبال داشت. بسیاری از کالاها مدت‌ها قبل از نوسانات اقتصادی ثبت سفارش شده بودند اما زمان رسیدن کالاها به مبادی ورودی کشور با بخشنامه‌هایی مواجه شدند که حکایت از ممنوعیت واردات برخی کالاها داشت.

بسیاری از واردکنندگان کالاهای خود را خریداری کرده و ارز موردنیاز را پرداخت کرده بودند اما پس از ورود کالا به کشور به دلیل تغییر قوانین امکان ترخیص کالای آن‌ها وجود نداشت زیرا امکان ثبت سفارش برخی کالاها به دلیل قرار گرفتن در گروه کالاهای ممنوعه وجود ندارد؛ بنابراین مغایرت برخی بخشنامه‌ها با قوانین باعث بلاتکلیفی در ترخیص کالا شده است.

علاوه بر تعدد بخشنامه‌های دولت مشکلات حمل‌ونقل نیز روند تخلیه و بارگیری را دشوار کرد.

بنابر گفته‌های کارشناسان اعتصاب کامیون داران در ماه‌های اخیر و ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل ریلی موجب شد زمان خروج کالا از گمرک با مشکل روبرو شود و عدم تناسب بین واردات و صادرات کانتینر باعث انباشت حجم زیادی کالا گردید.

این رشته سر دراز دارد...

اگرچه برخی مسئولان عمده مشکلات پیش‌آمده را نتیجه نوسانات اقتصادی و تعدد بخشنامه‌ها عنوان می‌کنند اما به گواه کارشناسان بسیاری از مشکلات مربوط به انباشت کالا درگذشته نیز وجود داشته است. 

خبرگزاری «راهبرد معاصر» در گزارشی رفتار گزینشی سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی، مقررات انبارداری، طولانی بودن فرایندهای اداری و قضایی، رها شدن کالا از طرف بخش خصوصی و بی‌تفاوتی دولتی‌ها نسبت به سفارش کالا و ترخیص از گمرک را از مشکلاتی عنوان می‌کند که همواره وجود داشته است و ارتباطی به نوسانات اقتصادی ندارد.

بر اساس این گزارش طبق قانون وظیفه تعیین تکلیف کالاهای متروکه در گمرک بر عهده سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی است و این سازمان نسبت به رسیدگی به کالاها رفتارهای گزینشی دارد که به رسوب کالا دامن زده است.

آن‌ها در حدود سه درصد از کالاها که دارای ارزش بالا و نقد شوندگی مناسب هستند را رسیدگی می‌کنند و سایر کالاها که ارزش زیادی ندارند یا زحمت زیادی دارند را رها می‌کنند.

آن سه‌درصدی هم که تعیین تکلیف می‌شوند نیز تا زمان فروش بلاتکلیف می‌مانند. البته حجم بالای کالاهای قاچاق نیز از دلایل تشدید کم‌توجهی به کالاهای متروکه است.

گاهی اوقات عدم تطابق کالای خریداری‌شده با مشخصات مورد انتظار یا عدم بازرسی صحیح در مبدأ و عدم کسب استانداردهای لازم در بنادر، کلاهبرداری، ورشکستگی و فوت صاحب کالا، اتمام یا لغو پروژه مربوطه باعث رها شدن کالا شده است.

بندر شهید رجایی صدرنشین اتهامات

ندر شهید رجایی به‌عنوان پیشرفته‌ترین و بزرگ‌ترین بندر کانتینری کشور در صدر اتهامات قرار دارد زیرا 80 درصد جابجایی‌های کانتینری کشور در این بندر صورت می‌گیرد و گزارش‌های متعددی از انباشت هزاران کانتینر کالاهای اساسی کشور در این بندر منتشر شده است.

در حال حاضر بندر شهید رجایی محل دپوی حجم انبوهی از کالاهای متروکه است که گاها گفته می‌شود نه‌تنها امیدی برای پیگیری آن‌ها توسط صاحبانشان نیست بلکه برخی از این کانتینرهای متروکه 6 الی 15 سال در بندر شهید رجایی متروکه باقی‌مانده‌اند و هیچ اراده‌ای برای تخلیه این کانتینرها وجود ندارد.

بر اساس گزارش مهرماه خبرگزاری «راهبرد معاصر» تنها در بندر شهید رجایی نزدیک به 250 میلیون دلار کالا بلاتکلیف است و بالغ‌بر 50 میلیارد تومان مطالبات انبارداری معوق وجود دارد. حدود 90 هزار دستگاه کانتینر در این بندر وجود دارد که از این میزان 60 درصد طی 2 ماه گذشته وارد شده‌اند، 15 درصد 2 ماه الی 3 ماه رسوب شده‌اند، 15 درصد از 3 ماه الی 6 ماه رسوب شده‌اند و 10 درصد بیش از 6 ماه در بنادر مانده‌اند.

مسئولان سازمان بنادر و فعالان اقتصادی در حالی یکدیگر را متهم اصلی انباشت کانتینرها می‌کنند که کمبود عرضه برخی کالاها افزایش قیمت بی‌سابقه‌ای را در کشور بوجود آورده است.

متأسفانه شرایط سخت اقتصادی گلوی مردم را می‌فشارد و مشخص نیست مقصران اصلی انباشت کالاها در گمرک چه کسانی هستند.