هنجارهای اجتماعی رابه فرزندانمان بیاموزیم

صبح ساحل، اجتماعی _ موهایی كه با كمك ژل و تافت در هوا سیخ مانده‌اند، تی‌‌شرت‌های چسبان و كوتاه، مانتوهای تنگ با مدل‌های عجیب و غریب، دستبندها و نوارهایی كه با كامواهای رنگی بافته شده‌اند و... مواردی است كه این روزها در بین جوانان و نوجوانان زیاد به چشم می‌خورد. انگار دستی نامرئی همه را به سمتی سوق می‌دهد تا از سبكی خاص پیروی كنند سبكی كه نامش را «مد» گذاشته‌اند.

همه می‌خواهند چیزی را بپوشند كه مد روز باشد و همواره دنبال این هستند كه از قافله مد عقب نمانند. بزرگ‌ترها، جوان‌ها را سرزنش می‌كنند كه نباید تقلید كنند و دنباله‌رو باشند و جوان‌ها دلشان نمی‌خواهد از هم‌سن و سالانشان چیزی كم داشته باشند و این مساله گاه باعث ایجاد اختلاف بین خانواده‌ها و جوانان می‌شود اما براستی خانواده‌ها در برابر گرایش نوجوانان و جوانانشان به مد چه اقداماتی باید انجام دهند؟ در همین رابطه با دكتر علی خواجه حسینی روان‌شناس به گفت‌وگو پرداختیم.چرا در سطح جامعه هر روز می‌بینیم مدل‌های جدید از لباس‌ها وارد بازار می‌شود و همه می‌خواهند چیزی بپوشند كه مد روز باشد؟انسان ذاتا آراستگی و زیبایی را دوست دارد از طرف دیگر لباس یكی از ابزارهای ارتباط غیركلامی بین افراد است در بسیاری از مواقع ما از روی ظاهر افراد قضاوت می‌كنیم یا در مورد آنها تصمیم می‌گیریم. مدی كه وارد جامعه می‌شود در واقع نمادی است كه درون خودش یك پیام اجتماعی دارد. مد نشان‌دهنده اعتقادات و افكار گروهی است كه مد را وارد كشور می‌كنند! در جامعه ما مهم‌ترین جلوه مد در پوشش و آرایش است چون بیشتر ارتباطات و قضاوت‌های ما از افراد به ظاهر آنها بر می‌گردد.

 گروه‌هایی كه مد را وارد جامعه می‌كنند، چه كسانی هستند؟ 

در جامعه ما بیشتر تقلید از مد رایج است. یعنی ما گروه‌هایی كه خود انگیخته شكل گرفته باشند و برای تبادل افكارشان سبكی را پیش گرفته باشند و به عنوان مد به جامعه معرفی كنند كمتر داریم. بیشتر گروه‌هایی را داریم كه از گروه‌های بیرون از جامعه ما تقلید می‌كنند و این تقلید عموما نادرست است و شناخت درستی از آن گروه‌های بیرون از جامعه و اهدافشان ندارند.هر چقدر جامعه‌ای از نظر فرهنگی و مناسبات حاكم بر روابط اجتماعی به حس‌ تنوع‌طلبی جوانان توجه كند، در تقویت جنبه‌های مثبت مد هم موفق‌تر است و هر چه این حس طبیعی بشر نادیده گرفته شود خواه‌ناخواه جوان به استفاده مفرط از مد رو می‌آورد. البته در جامعه هنجارهایی داریم كه این مدگرایی نباید آن را محو كند. به این معنا كه كاركردها و نقش‌های اجتماعی ما در زندگی روزمره نباید تحت تاثیر مد قرار بگیرد. وقتی این كاركردها تحت‌الشعاع قرار نگیرد می‌توانیم با علم به این كه بشر ذاتا تنوع‌طلب و خواهان جلب توجه است، قبول كنیم افراد سبك‌های تازه پوشش را دوست دارند. تا جایی كه تعارض ایجاد نكند می‌شود با در نظر داشتن این ویژگی‌های بشری از كنار مد با انعطاف بیشتری عبور كرد.

 بسیاری از جوانان كه به دنبال مد هستند نوع پوشش پدر و مادرشان را قبول ندارند حتی گاهی صریحا به پدر و مادرشان می‌گویند شما امروزی نیستید. این وضع را چگونه تحلیل می‌كنید؟باید تفاوت بین نسل‌ها را قبول كنیم و بپذیریم كه پدر و مادر متناسب با مقطع زمانی خودشان لباس می‌پوشند و در واقع تبلور فكر هر فردی در نوع لباس پوشیدن او پنهان است. جوانان در سنی هستند كه تنوع و شادابی را دوست دارند و دلشان می‌خواهد با نسل‌های گذشته تفاوت داشته باشند و این موضوع به روان‌شناسی دوران نوجوانی برمی‌گردد كه می‌خواهند دیده شوند و خودشان را ابراز كنند.

 به نظر شما پدر و مادر باید خودشان را عوض كنند؟نه هرگز، همه ما چه جوان‌ها و چه پدر و مادرها باید یاد بگیریم در صدد تغییر یكدیگر نباشیم و همدیگر را همان‌طور كه هستیم بپذیریم.یعنی پدر ومادر در رابطه با پوشش نامناسب جوانشان هم باید سكوت كنند؟ببینید پدر و مادر وظایفی دارند. آنها باید به فرزندشان هنجارها و عرف‌های اجتماعی را بیاموزند مثلا باید به او یاد بدهند كه هر لباسی را نباید هر جا پوشید همان‌طور كه مثلا لباسی كه برای مراسم عروسی مناسب است را هیچ‌كس در مجلس عزا به تن نمی‌كند یا در مدرسه نمی‌توان هر لباسی را پوشید چون قوانین و چارچوب‌های خاصی دارد. پدر و مادر باید بپذیرند این گرایش به تغییر لباس تا حدودی طبیعی و اقتضای دوران جوانی است، اما آنجا كه نوع پوشش هنجارها و قوانین را می‌شكند والدین باید مقابله كنند. متاسفانه این روزها والدین بیش از اندازه تابع فرزندانشان هستند و در واقع بچه‌ها به والدین تسلط دارند، این درست نیست والدین باید بتوانند با فرزندشان به زبان خودش صحبت كنند یعنی نه سختگیری كنند و نه تابع باشند.

 اگر مقابله كنند جوان سركش‌تر نمی‌شود؟منظور از مقابله تحكم و اجبار نیست هر چیزی كه رنگ و بوی اجبار بگیرد فرد را سركش‌تر می‌كند. بنابراین معمولا وقتی خصوصیت رفتاری فردی كه در آن مقطع از زندگیش از مد تبعیت می‌كند را درك كنیم، مثلا درك كنیم كه نوجوان بر حسب روان‌شناسی نوجوانی خواهان پیوند اجتماعی و اثبات هویت خودش است، خواهان این است كه جدی تلقی شود و ممكن است از مد به عنوان یكی از این ابزارها استفاده كند در جایی كه او با استفاده از مد به خودش ضربه می‌زند باید با برقراری پیوند یعنی رفتاری كه خاص آن مقطع نوجوانی است نه با نگاه از بالا وارد ارتباط با فرد شویم و آرام‌آرام پیامدهای منفی این سبك را برای او تشریح كنیم، شیوه‌هایی را به او معرفی كنیم كه برای جلب توجه به شیوه‌های ما متوسل شود.

 جوانی كه بیمارگونه از مد پیروی می‌كند در ارتباطاتش چه تغییری می‌كند؟نوجوانی كه برای داشتن فلان لباس عرصه را بر خانواده تنگ می‌كند، برای اثبات خودش هیچ تلاشی نمی‌كند و این باعث شده دیگر نتواند ارتباطات سابقش را ادامه دهد و سازگاری تحصیلی، شغلی و رفتاریش را از دست داده است. چراكه مد اشتغال ذهنی زیادی برای این فرد ایجاد كرده است. در واقع فرد در نقش‌آفرینی اجتماعی دچار مشكل می‌شود. اینجا تقلید افراطی نمود پیدا می‌كند.

 والدین از چه شیوه‌هایی می‌توانند برای تغییر رفتار جوانشان استفاده كنند؟

باید تغییرات رفتاری در فرد ایجاد كنیم و به او شناخت بدهیم تا با تكیه بر توانایی‌هایش بتواند با مد همراه باشد. مثلا جوان آراستگی را دوست دارد می‌توانیم او را به این سمت هدایت كنیم به شرطی كه قوانین و الزامات اجتماعی نادیده گرفته نشود. می‌توانیم تنوع لباس‌ها را با رنگ‌های شاد و متنوع بر اساس فرهنگمان داشته باشیم تا او به سمت لباس‌هایی با فرهنگ متفاوت نرود. باید به جای منع و برخوردكردن، جنبه‌های فرهنگ ملی را تقویت كنیم البته غنی‌تركردن برنامه‌های تفریحی و سوق‌دادن افراد به سمتی كه بتوانند توانایی‌های ورزشی و علمی خودشان را نشان دهند می‌تواند در حذف جنبه‌های منفی مد موثر باشد.