پرونده‌ای برای تمام فصول

 صبح ساحل ، اجتماعی -   آخرین باری که برای چکاپ یا به عبارت دیگر مطمئن‌شدن از وضعیت سلامتی‌تان نزد پزشک رفتید، چه زمانی بود؟ اصلا شما تا زمانی که بیمار نشوید برای بررسی وضعیت سلامتتان به پزشک مراجعه می‌کنید؟اگر جوابتان منفی است و شما هم از آن دسته افرادی هستید که تصور می‌کنید در سن بیماری قرار ندارید و بیماری حالا حالاها به سراغتان نمی‌آید، باید بدانید سخت در اشتباه هستید. واقعیت این است که بیماری پیر و جوان نمی‌شناسد و انسان در هر سنی مستعد ابتلا به بیماری‌ به ویژه بیماری‌های خاص آن سنین است.عدم تحرک، تغذیه نامناسب و استرس‌ها زمینه‌ساز بسیاری از بیماری‌ها خواهد شد که این عوامل نشات گرفته از زندگی ماشینی است و که علاوه بر اصلاح سبک زندگی و سرلوحه قرار دادن رفتارهای مناسب از جمله فعالیت‌های بدنی، تحرک و تغذیه مناسب از جمله افزایش مصرف زیاد سبزیجات و میوه و کم کردن مصرف چربی و کربوهیدارت‌ها مثل برنج، شیرینی، سیب‌زمینی و... و همچنین دوری از استرس‌، با خود مراقبتی می‌توان اصلاح کرد.بسیاری از بیماری‌ها قبل از اینکه علائم خود را در بدن به صورت واضح نشان بدهند تا بیمار از وجود آنها آگاه شود، مدتی در بدن به صورت نهفته و بدون علامت فعالیت می‌کنند و هنگامی پرده از حضور خود کنار می‌زنند که درمان کامل آنها مشکل است. امروزه به کمک رشد دانش و تجهیزات پزشکی می‌توان قبل از اینکه خیلی دیر شود بعضی از بیماری‌ها را شناسایی کرد؛ به عنوان مثال تشخیص کم‌کاری غده تیروئید در یک نوزاد و درمان به موقع آن از عقب‌ماندگی ذهنی کودک جلوگیری می‌کند.بنابراین شاید اولین قدم برای حفظ سلامت این باشد‌ که هر از گاهی جسم خود را به دقت مشاهده و چکاپ، عوامل خطر ( ریسک فاکتورها) بیمارها را شناسایی و قبل از اینکه موجب بیماری شوند نسبت به کنترل آنها اقدام کنیم و به عبارت دیگر سلامتی خود و کودکانمان را قربانی بی‌توجهی، مشغله‌های ‌کاری و گرفتاری‌های روزمره نکنیم.

علائم بیماری‌ها را در کودکان چگونه بشناسیم؟

گزارش « با خودمراقبتی، یک برنده باشید» را با اصول مراقبت و چکاپ کودکان شروع می‌کنیم. تربیت یک کودک سالم و تندرست از جمله مسائل مهمی است که باید از سوی پدرها و مادرها مورد توجه قرار بگیرد، این مهم به ویژه در پنج سال نخست زندگی کودک که دوره انسان‌سازی است، از اهمیت قابل توجهی برخوردار است؛ زیرا در همین دوران است که کودک از لحاظ رشد مغزی به حداکثر می‌رسد.

نباید از این نکته مهم غافل شد که کودک امروز، آینده‌ساز فرداست و اگر مراقب رشد و سلامتی وی نباشیم، برای همیشه یک کودک بیمار خواهیم داشت.

دکتر «محمدرضا بلورساز» فوق تخصص بیماریهای عفونی کودکان و رییس انجمن عفونی کودکان ایران و دبیر انجمن کودکان ایران درباره " اصول و مراقبت‌های پیشگیرانه در نوزادان و کودکان" اولین اصل در این حوزه را تقویت سیستم ایمنی بدن کودک به منظور جلوگیری از ابتلا به بیماریها عنوان می‌کند و به ایسنا می‌گوید: در راس تقویت سیستم ایمنی، واکسیناسیون یا ایمن‌ساختن جسم کودک در برابر میکروبها و ویروسها قرار دارد که معمولا مطابق برنامه‌های زمانبندی انجام می‌شود.

برخورداری از یک تغذیه خوب، کافی و با کیفیت مناسب به منظور پیشگیری از ضعف سیستم ایمنی بدن هم در کودکان و هم افراد بزرگسال، نکته دیگریست که رئیس انجمن فوق تخصصی عفونی کودکان بیان می‌کند، البته برنامه غذایی باید طوری باشد که براساس آن قند، پروتئین، ویتامین، مواد معدنی و سایر مواد مغذی به میزان لازم به بدن برسد تا کودک به چاقی و یا سوءتغذیه مبتلا نشود.این متخصص کودکان "استرس و اضطراب" را به عنوان عامل موثر دوم در تضعیف سیستم ایمنی بدن معرفی می‌کند و توصیه می‌کند: حذف علل تنش و استرس‌زا علاوه بر افزایش سیستم ایمنی بدن کودکان می‌شود، در بزرگسالی نیز موجب افزایش بهداشت روان می‌شود.بلورساز در پاسخ به اینکه "علائم بیماری‌های عفونی در کودکان را باید چگونه بشناسیم؟" می‌افزاید: بیماریهای عفونی به دو دسته ویروسی و میکروبی تقسیم‌بندی می‌شوند. بیماریهای ویروسی اغلب با علائمی مانند حالت تهوع، سرفه، عطسه، آبریزش بینی، اسهال، تنگی نفس، خس خس سینه و تب همراه هستند.این فوق تخصص عفونی کودکان ادامه می‌دهد: علائم بیماری‌های عفونی با منشاء میکروبی نیز شامل مواردی چون تب بالا و نفخ توام با سرفه، دل‌درد، سردرد و استفراغ می‌شود. اما باید گفت که در مجموع تشخیص این بیماریها مشکل است.وی با بیان این توصیه که حداقل سالی یکبار کودک از نظر قد و وزن، بینایی و شنوایی تحت بررسی قرار گیرد، ادامه می‌دهد: در صورتی که پزشک معالج در بررسیهای خود به مورد خاصی برخورد کند قطعا برای آغاز درمان، آزمایشهای تکمیلی دیگری را درخواست خواهد کرد .

بهترین زمان تشخیص کم‌شنوایی در کودکان

کم‌شنوایی در زمره شایعترین اختلالات مادرزادی است که بدون علائم ظاهری بروز می‌کند و تشخیص به موقع آن در هوش و قدرت یادگیری کودک، بسیار موثر است. در کشورمان با اجرای طرح غربالگری، کلیه نوزادان در بیمارستان‌ها در 72 ساعت اول تولد مورد آزمون شنوایی سنجی قرار می‌گیرند.دکتر بلورساز در این باره نیز می‌گوید: تست سنجش شنوایی باید از بدو تولد انجام شود. وقتی نوزاد متولد می شود، تستی برای سنجش شنوایی انجام می‌شود. از حدود شش ماهگی به بعد هم تست‌های ویژه‌ای وجود دارد که والدین می‌توانند آنها را برای نوزادشان انجام دهند.

وی همچنین در پاسخ به این پرسش که کودک باید چه علامتهایی داشته باشد که مشکوک به وجود مشکلات شنوایی باشد؟ می‌گوید: تشخیص مشکلات شنوایی بویژه در دوره نوزادی بسیار مشکل و تنها از طریق تست‌های سنجش امکان پذیر است اما پدرها و مادرها می‌توانند با زیرنظر گرفتن رفتار کودک خود از مشکلات احتمالی باخبر شوند. به عنوان مثال اگر کودک مدام نزدیک تلویزیون بنشیند و یا صدای آن را بلند کند، اگر هنگامی که از او سوال می‌کنند جواب ندهد یا سر کلاس درس، به خوبی متوجه نکات آموزشی نشود و سوالات معلمش را درک نکند، می‌تواند به وجود یک مشکل شنوایی مشکوک باشد.دبیر انجمن پزشکان کودکان ایران در پاسخ به این پرسش که " آیا عفونت گوش می‌تواند به ناشنوایی کودکان منجر شود؟ " تاکید می‌کند: مسلما اگر عفونت گوش درمان نشود، صدمات جبران ناپذیری چون ناشنوایی را به دنبال خواهد داشت؛ در واقع امکان اینکه عفونت گوش در درازمدت بر روی شنوایی کودک تاثیر بگذارد وجود دارد.

چگونه سلامت بینایی کودکان را بسنجیم؟

حتما این پرسش در ذهن همه والدین جوان شکل می‌گیرد که کودک چه زمان نیازمند اولین معاینه چشم است؟آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا در این باره توصیه می‌کند: نوزادان تازه متولدشده باید توسط پزشک اطفال در زایشگاه برای بررسی سلامت عمومی چشم مورد معاینه قرار گیرند؛ نکته‌ای که دبیر انجمن پزشکان کودکان ایران بر آن تاکید دارد و همچنین می‌گوید روشهای نوین امکان ارزیابی بینایی را در نوزادان و کودکان کم‌سن مقدور ساخته است. در صورت وجود سابقه خانوادگی ابتلا به تنبلی چشم(آمبلوپی)، لوچی (استرابیسم) و آب مروارید(کاتاراکت) یا دیگر بیماریهای جدی چشمی معاینه چشم‌ها در دوران نوزادی توصیه می‌شود.

دکتر بلورساز درباره لزوم بینایی‌سنجی در کودکان نیز می‌گوید: بینایی‌سنجی کودکان از یک سالگی به بعد امکانپذیر است. البته بسیاری از پزشکان معاینه‌های چشم پزشکی را به عنوان بخشی از معاینه‌های معمول کودکان انجام می‌دهند و در صورت نیاز، کودک را به چشم پزشک معرفی می‌کنند.به گفته وی نشانه‌های بیانگر مشکلات بینایی در کودکان عبارتند از: حساسیت شدید به نور، مالیدن مداوم چشمها، قدرت تمرکز پایین، ضعف توان ردیابی اشیاء، حرکات غیرعادی چشمها ( پس از شش ماهگی)، قرمزی مزمن چشم ها، اشک آمدن‌های مکرر و سفیدی مردمک.این متخصص کودکان درباره اینکه والدین در صورت مشاهده چه علائمی می‌توانند از وجود مشکل بینایی در چشم فرزندشان آگاه شوند، می‌گوید: معمولا پدر و مادر مشکل را سریع می‌فهمند. به عنوان مثال شاید کودکی که غالبا برای تماشای تلویزیون به آن بسیار نزدیک می‌شود و یا سرش را بیش از اندازه به سمت کتاب خم می‌کند، دید خوبی نداشته باشد.

چگونه آسم و آلرژی کودکان را از عفونت‌های سینه تشخیص دهیم؟

آمارها نشان می‌دهد که طی چند دهه اخیر موارد ابتلا به آسم و آلرژی در کودکان افزایش داشته است؛ بیماری‌هایی که آلرژن‌ها، عامل اصلی ابتلا به آنها هستند.

دکتر بلور‌ساز اجتناب از عوامل تحریک‌کننده نظیر پرهیز از بیرون بردن کودک مبتلا به آسم در روزهایی که هوا آلوده است، پرهیز از نگهداری حیوانات خانگی در منزل و استعمال‌نکردن دخانیات در محیط‌های بسته را مهمترین عامل در جلوگیری از بروز حمله‌های آسمی برشمرده و تصریح می‌کند: خانواده‌ها باید بدانند چه عواملی باعث بروز حملات آسمی در کودکانشان می‌شود تا کودک خود را از آن مصون دارند.

تشخیص اشتباه آسم در کودکان مسئله‌ایست که باعث می‌شود درمان آن دیرتر از زمان معمول انجام شود. عموما آسم در کودکان با خس خس سینه، عفونت تنفسی و سرفه های مکرر اشتباه گرفته می‌شود در حالی که علائم بیماری آسم، مداوم است و به کرات تکرار می‌شود در حالیکه عفونت تنفسی گذراست و پس از مدتی رفع می‌شود و به درمان مقاومت نشان نمی‌دهد.وی همچنین توصیه می‌کند پدرها و مادرها با معلمان و مسئولان مدرسه نیز باید در این باره صحبت و به آنها سفارش کنند مراقب فرزندشان باشند تا به محض اینکه مشکلی پیش آمد، بتوانند به پدر و مادر اطلاع بدهند و یا اینکه بدانند چگونه باید از اسپری‌ها و داروهای مخصوصی که معمولا باید همراه بچه‌ها باشد در مواقع لازم استفاده کنند.

پوکی استخوان

پوکی استخوان (استئوپروز) بیماری است که در آن تراکم و قدرت استخوانهای بدن کاهش یافته و به دنبال آن احتمال شکستگی استخوان‌ها افزایش می‌یابد.

براساس آمارها، از میان هر دو زن بالای 65 سال، یکی دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان می‌شود؛ شکستگی‌هایی که بیشتر در ستون مهره‌ها، لگن و مچ دست رخ می‌دهد.پوکی استخوان معمولاٌ به تدریج پیشرفت می‌کند و هیچ علامتی از خود بروز نمی‌دهد، اما با سنجش تراکم استخوانها می‌توان با این بیماری خاموش مقابله کرد؛ نکته‌ای که دکتر خداکریم نیز به آن اشاره دارد و می‌افزاید: انجام تست سنجش تراکم استخوان (دانسیتومتری استخوان) برای هر خانم بالای 65 سال توصیه می‌شود.

به گفته وی، انجام تست دانسیتومتری استخوان در زنان زیر 65 سال تنها در صورتی توصیه می‌شود که یکی از شرایط زیر را داشته باشد:

تخمدان‌ها را خارج کرده‌ باشند، یک سال از یائسگی آنها گذشته باشد، داروهای کورتونی مصرف می‌کنند و یا بی‌دلیل دچار شکستگی مهره شوند. به عبارت دیگر انجام این تست برای زنانیی که هیچ یک از این شرایط را ندارند ضروری نیست و تنها هزینه دارد.

چربی و قند خونمان را از چه زمانی مرتب چک کنیم؟

اندازه‌گیری میزان قند، چربی و کلسترول چک کردن مرتب کلسترول خون می‌تواند در پیشگیری از بیماری قلبی، انواع سکته و مشکلات قلبی عروقی دیگر کمک کند. علاوه بر این، داشتن فشار خون مناسب خطر ابتلا به بیماری کلیوی را کم می‌کند.

دکتر خداکریم چک قند خون را برای هر فرد بالای 45 سال سالم، هر سه سال یکبار توصیه و در عین حال تاکید می‌کند: در افراد چاق و مبتلا به بیماری مزمن، زمان انجام این آزمایش به دستور پزشک معالج است. انجام چک چربی خون و کلسترول هم برای هر فرد بالای 20 سال هر پنج سال یکبار توصیه می‌شود اما در افراد چاق و بیماران به دستور و تجویز پزشک معالج است .این متخصص داخلی درباره زمان چک فشار خون نیز با بیان اینکه چک فشار خون محدوده زمانی ندارد، می‌افزاید: چک فشار خون جزو معایناتی است که در هر مرتبه‌ای که فرد به پزشک مراجعه می‌کند توسط پزشک انجام می‌شود ولی کلیه افرادی که سابقه فشار خون و بیماری مزمنی چون دیابت دارند، باید فشار خونشان حداقل هر سه ماه یکبار توسط پزشک چک شود.

مراقبت چشم‌ها را فراموش نکنید

اگرچه معاینه چشم‌ها محدودیت سنی ندارد اما توصیه می‌شود پس از 45 سالگی حتما سالی یک‌بار به چشم‌پزشک مراجعه کنید. پزشکان با انجام یک تست بینایی نزدیک و دور و گرفتن فشار چشم، شما را از ضعف بینایی‌تان آگاه و در صورت لزوم برای شما عینک یا دارو تجویز می‌کنند. نکته حائز اهمیت این است که در صورت بی‌توجهی به این موضوع شما ممکن است به مرور زمان و با گذشت سن دچار ضعف بینایی، کم‌بینی، نابینایی یا مشکلاتی مانند آب مروارید و گلوکوم (آب سیاه) شوید.

شنوایی‌سنجی را فراموش نکنیم

از 50 سالگی به بعد باید هر دو سال یک‌بار و پس از 65 سالگی هر سال یک‌بار به مراکز شنوایی‌سنجی مراجعه کنید. پزشک متخصص با گرفتن یک نوار شنوایی میزان قدرت شنوایی شما را بر حسب امواج متعدد صدا می‌سنجد و در صورت نیاز برایتان سمعک تجویز می‌کند.

چگونه سرطان کولون را ردیابی کنیم؟

مثل هر عضو دیگری در بدن که ممکن است شکار سرطان شود، امکان دارد روده بزرگ هم قربانی سرطان شود و کار دستتان بدهد.اما قبل از اینکه در دام این بیماری بیفتید، می‌توانید اقدام به تشخیص زودهنگام و درمان آن کنید.یکی از شیوه‌های تشخیص سرطان روده بزرگ (سرطان کولون) را دکتر خداکریم «تست OB » بیان می‌کند و می‌افزاید: یکی دیگر از چکاپ‌هایی که انجام آن برای هر فرد بالای 50 سال (چه زن و چه مرد) توصیه می‌شود، آزمایش سالانه مدفوع از نظر بررسی خون مخفی در مدفوع (OB)است که توسط پزشکان فوق تخصص گوارش و متخصصان داخلی تجویز می‌شود.البته سرطان کولون به روش کولونوسکوپی و سیستوسکوپی نیز قابل تشخیص است که انجام سیستوسکوپی هر پنج سال یکبار و کولونسکوپی هر 10 سال یکبار برای بررسی روده بزرگ توصیه می‌شود.

هشدارها و آلارم‌های بدن در بیماری

این متخصص داخلی رژیم غذایی متعادل، پرهیز از غذاهای آماده و پرچرب، کنترل وزن، تحرک بدنی مناسب و ورزش، عدم استعمال دخانیات و مشروبات الکلی، واکسیناسیون و دوری از استرس را می‌توان شاه‌کلیدهای سلامتی بیان کرد.اغلب بیماریها، خود را با یک علامت کوچک نشان می‌دهند که ما به آن بی‌توجه هستیم اما آشنایی با این هشدارها و توجه به آنها باعث می‌شود از ابتلا به بیماری پیشگیری کنیم و یا آنکه در سطوح اولیه بیماری تشخیص و درمان شود.دکتر خداکریم در پایان با بیان اینکه بدن به صورت طبیعی با واکنش‌هایی ظاهری نسب به بروز بیماری هشدارهایی ساطع می‌کند، درد ، تب طول کشیده غیرقابل توجیه، کاهش وزن واضح به ویژه بیش از 10 درصد در طول یک ماه، ‌ترشحات غیرطبیعی از پستانها، ‌لمس توده در پستان‌ها، ‌زیر بغل، گردن و کشاله ران و هر نقطه از بدن، ترشحات غیرطبیعی از واژن، هر نوع لکه بینی در زنان یائسه، عادت ماهانه نامنظم، خونریزی‌های غیرطبیعی از هر نقطه از بدن، خونریزی‌های زیرپوستی بی‌علت، لکه‌های پوستی غیرقابل توجیه و دفع ادرار در طول شب را برخی از علائم و هشدارهای بدن بیان می‌کند که ما را به سمت پزشک رهنمون می‌کنند و هریک پیامی دارند؛ به عنوان مثال رژیم غذایی پرچرب باعث افزایش ریسک ابتلا به سرطان‌های پستان، روده و آندومتر رحم در زنان می‌شود و یا اینکه پریود نامنظم علامت مهمی است که گاهی اوقات سرطان پستان خود را با این علامت نشان می‌دهد. در مقابل، فعالیت بدنی و ورزش ریسک سرطان پستان و روده بزرگ را کاهش می‌د‌هد.در پایان بار دیگر تاکید می‌شود که این علائم و هشدارها محدوده سنی ندارند و در هر فرد و سنی قابل مشاهده‌اند و با مشاهده آنها باید به پزشک مراجعه کرد.