دود چراغ روزنامه نگاری

صبح ساحل ، اجتماعی - یکی از کارهای نیمه تمام من در همه این سال ها ، ورزش دادن به مغزم بود، ولی هر وقت خواستم بکارش بگیرم در بزنگاه ها منصرف می شدم و به او استراحت می دادم. به همین خاطر هم تقریبا هیچ کدام از خبرهایی که می نوشتم « تیتر» نداشت.فقط یک بار همت کردم و تیتر زدم که آن هم ربطی به مغز من نداشت. از دوستان مشاوره گرفتم و حاصل این همفکری تیتر بولتنی شد با عنوان « خودکشی؛ فرار از زندگی یا فریاد بر زندگی».شنیدم که فریدون وردی نژاد ( مدیرعامل وقت ایرنا) بولتن را به یکی از دوستانش داده تا بخواند و تایید کند. دو روز بعد مرا خواستند و گفتند « آقای رضاییان با شما کار دارد».بولتن روی میزش بود. دور تیتر آن خط کشیده بود. خیلی از آن تعریف کرد. آنقدر که رویم نشد بگویم « کار خودم نیست... سوء تفاهم شده است!». خواست به روزنامه ایران بروم ولی شرایطش را نداشتم. البته به خودم هم اطمینان نداشتم؛ اما تقدیر این بود که با همین سوء تفاهم در روزنامه ای دیگر زیر نظر رضاییان کار کنم.در بخش صفحه بندی آن روزنامه بود که فهمیدم رضاییان دود چراغ خورده و یک حرفه ای تمام عیاراست. در بحرانی ترین شرایط ، تجربه اش گره گشا بود. با عکس ها، کلمات و رنگ ها به سادگی بازی می کرد. وقتی آمد و رفت هایش را در صفحه بندی می دیدم آرزو می کردم روزی برسد که خودش از ثمره تجربه اش استفاده کند. به نظر می رسد اکنون آن روز رسیده است.« تیتر نویسی» نخستین کتاب رضاییان و نخستین تالیف با این موضوع در ایران است. او این کتاب را در 13 فصل و در 181 صفحه نوشته و دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه ها هم آن را منتشر کرده است.تئوری ها در این کتاب با مثال هایی از تیترهای صفحه نخست روزنامه های ایران، انتخاب و جام جم جان گرفته اند، تیترهایی که همگی در دوران مسئولیت او دراین روزنامه ها منتشر شده اند.شاخه ها و تقسیمات تیتر دراین اثر گسترده است. نویسنده ، روزنامه نگاری را شامل شش فرم پایه، سه فرم مکمل و یک فرم عمومی می داند که هر فرم هم تیتر خاص خود را طلب می کند.سوای تقسیم بندی های تیتر، زبان تیتر و ساختار آن و ویژگی هایش در متون مختلف تلاش شده به این پرسش پاسخ داده شود که تیتر ما تا چه اندازه می تواند به متن وفادار باشد.نام های پرطمطراق برای تیتر ها وقتی که در کنار نمونه ها و مثال ها قرار می گیرند بهتر در ذهن می نیشنند؛ مثلا :

- تیتر تحلیلی نتیجه گرا: کسی برای کلینتون کف نزد

- تیتر تحلیلی شخصیت محور: سرطان، میتران را از الیزه دور کرد

تیترها در سبک های مختلف روزنامه نگاری همچون آزادی گرا، عینی، تشریحی، عمقی، تحقیقی، انتقاد گرا، اعتراض گرا و متعهد هویت خاص خود را دارند.موسیقی تیتر ، رابطه آن با شعر، تیتر نویسی فرمی، نقش و کارکرد تیتر در صفحه آرایی از بخش های دیگر این کتاب است.گسترش رسانه های اینترنتی به نگارش فصلی مجزا در این کتاب منجر شده و طی آن تفاوت تیتر های چاپی و اینترنتی تشریح شده است.در رسانه های چاپی، عکس ها زمینه سازی می کنند؛ اندازه فونت بر مخاطب تاثیر دارد و میان تیتر ها بر خواننده تاثیر مضاعف وارد می کنند اما تیتر های اینترنتی در محل های مختلف قابل انتشار اند، می توانند در سایت های دیگر هم ظاهر شوند، تاثیرشان به اندازه فونت وابسته نیست و مخاطب هم می تواند آن را تغییر دهد.مثال های بروز، یکی ازنقاط قوت کتاب است همچون قتل در خیابان سعادت آباد و یا اختلاس سه هزار میلیاردی ؛ اما اگر قرار است این کتاب به سرنوشت بسیاری از کتاب های خاک خورده در علوم ارتباطات و روزنامه نگاری منجر نشود باید در چاپ های بعدی به فراخور تحولات جامعه، مثال هایش هم تغییر کند.هرچند که این اثر با خیل کتاب های این حوزه که نویسندگانش حرفه روزنامه نگاری را فقط از لابلای کتاب ها و نه در تحریریه روزنامه ها آموخته اند، تفاوت ماهوی دارد اما به نظر می رسد با توجه به تجربه نویسنده در تحریریه های روزنامه ها، مثال های و نمونه هایش برای انواع تیترها اندک است. تکمیل متن با مثال های بیشتر از رسانه های معتبر دنیا و نشریات پرمخاطب و تاثیرگذار ایران می تواند فاصله این کتاب را با خیل کتاب های روزنامه نگاری بیشتر کند.