پرونده ای برای آلودگی خلیج فارس

صبح ساحل ، اجتماع - پرونده آلودگي خليج فارس به علت ورود فاضلاب هاي شهري به اين اكوسيستم طبيعي بيش از يك دهه قدمت دارد و همواره موجب درگيري هاي رسانه اي ميان مديران دستگاه هاي مسئول در استان هاي هرمزگان و بوشهر شده است، اما بلاخره استاندار هرمزگان در يك پيگيري و اقدام جدي، موافقت طرحي چند منظوره را از وزارت نيرو گرفت كه اين پرونده را حداقل در هرمزگان به سرانجام مي رساند. خليج فارس يکي از مهمترين و استراتژيك ترين آبراهه هاي دريايي جهان است که در امتداد درياي عمان و در ميان ايران و شبه جزيره عربستان قرار دارد و مساحت آن 237 هزار و 473 کيلومتر مربع است و پس از خليج مکزيک و خليج هادسون سومين خليج بزرگ جهان به شمار مي رود.در اين گزارش بنا داريم در ابتدا خلاصه اي از مباحث مطرح شده در چند سال اخير را بياوريم تا اهميت موضوع و شدت درگير بودن دستگاه هاي مسئول در اين قضيه بيشتر مشخص شود.اوج بحران آلودگي خليج فارس وقتي به رسانه ها كشيده شد كه كشند قرمز  دوباره در سواحل بندرعباس پديدار شد و هر روز جان ماهيان و آبزيان را مي گرفت كه خبرگزاري فارس در مهر ماه 89 گزارشي با تيتر " خليج فارس محلي براي پنهان كردن پساب‌هاي شهري" منتشر كرد و در ادامه آورده است: آيا تاكنون با خود فكر كرده‌ايم كه اگر بندرعباس نيز مانند شهرهاي كويري به دريا دسترسي نداشت با فاضلاب شهري خود چه مي‌كرد.مباحث و موضوعاتي در باب مشكلات فاضلاب و پساب‌هاي اين شهر آنقدر در اين سال‌ها بيان و گفته شده كه اين موضوع رنگي كليشه‌اي به خود گرفته و ديگر شايد حتي موضوعي تازه براي افكار عمومي جلوه نكند. از ساير معضلات و مشكلاتي كه به واسطه فاضلاب‌هاي روان در شهري مانند بندرعباس در بخش‌هايي مانند بهداشت و سلامت و ايجاد فضاي نازيبا در ريخت شهري به وجود آورده‌ است بگذريم، موضوعي كه اين روزها بحراني‌تر از هر زماني شده و به گفته برخي از مسئولان سبب دوباره بروز پديد‌ه‌اي مانند كشند قرمز شده است، ورود پساب‌هاي سياه رنگ از طريق چند خور و ساير جوي‌هاي شهر به دريا است. اينكه برخي ها، دريا و آن هم خليج فارس را به عنوان يك فيلتر و تصفيه‌كننده طبيعي دريافته‌اند، موضوعي است كه نه تنها نگراني‌هاي فعالان محيط زيست را برانگيخته بلكه پيش‌بيني مي‌شود در صورت عدم اصلاح روند موجود، اكولوژي خليج فارس كه ميزان جابه‌جايي آب در آن نسبت به درياهاي آزادتر كمتر است را بيشتر از اين مورد تهديد قرار دهد.در همين راستا محمدصديق مرتضوي رئيس پژوهشكده ياد شده مي‌گويد: دور جديد بلوم جلبكي كه فرآيند آن كشند قرمز است در روزهاي اخير در دهانه خورگورسوزان و بندر شهيد باهنر و برخي از قسمت‌هاي شرقي مشاهده شده است. بد نيست بدانيم كه مصرف روزانه آب در شهر بندرعباس معادل 160 هزار متر مكعب طبق اعلام مقامات آبفاي استان هرمزگان است و به گفته يكي از مسئولان محيط زيستي تنها حجم فاضلاب ورودي در دهانه خور گورسوزان به دريا برابر با 500 مترمكعب در ثانيه است.مديرعامل آب و فاضلاب هرمزگان در واكنش به اين گزارش در مهر ماه 89 ادعاي ورود 500 مترمکعب فاضلاب در هر ثانیه به آبهای خلیج فارس مبالغه آمیز خواند.مدیرعامل آب و فاضلاب هرمزگان با اشاره به اینکه فاضلابهای صنعتی و غیرمجاز، پسماند تصفیه خانه بندرعباس را آلوده می کند، گفت: ورود 500 مترمکعب فاضلاب در هر ثانیه به آبهای خلیج فارس مبالغه آمیز است.حسین خادمی اظهارداشت: متاسفانه طی هفته های اخیر دستگاههای که متولی کنترل کشند قرمز هستند با فرافکنی قصد دارند بروز این پدیده را با ورود فاضلاب شهری به خلیج فارس ربط دهند که این مسئله صحت ندارد.پديده كشند قرمز همچنان ادامه داشت و مسئولين با تصويب چند طرح به دنبال راه حلي براي اين مسئله بودند كه در چند اظهار نظر ورود فاضلاب به خليج فارس عامل اصلي كشند قرمز عنوان شد.رئيس موسسه تحقيقات علوم شيلاتي دي ماه 91  طي مصاحبه اي با رسانه ها عامل اصلي پديده كشند قرمز را ورود فاضلاب به خليج فارس دانست و گفت: در حالي که دولت ۲۲ ميليارد تومان براي مبارزه با آفت کشند قرمز تصويب کرده، تاکنون يک ميليارد تومان اختصاص يافته است.رئیس بخش اکولوژی منابع آبی موسسه تحقیقات علوم شیلات کشور نيز در ارديبهشت 92 طي مصاحبه اي با اشاره به نوع آلودگی‌های موجود در منطقه خلیج فارس، آلودگي هاي نفتي را تجزيه پذير و مشكل اصلي خليج فارس را ورود فاضلاب عنوان كرد.دکتر حسین نگارستان با بيان اينكه آلودگی نفتی در منطقه خلیج فارس به سرعت تجزیه می‌شوند اظهار داشت: دلیل این امر وجود باکتری‌های نفت خوار مي باشد و چون خلیج فارس منطقه‌ای است که تاریخچه نفتی طولانی دارد از این رو باکتری‌های نفت خوار بسیاری برای تجزیه این نوع آلودگی‌ها موجود است.وي اظهار داشت: نگرانی اصلی ما بحث نفت نیست بلکه ورود مواد آلاینده از ساحل به خلیج فارس است که متاسفانه میزان آن بسیار زیاد است.نگارستان با اشاره به بحران‌های زیست محیطی ناشی از ورود فاضلاب تصفیه نشده به خلیج فارس، افزود: در سال 88 کشند قرمز را در این منطقه داشتیم که علت اصلی آن فاضلاب های شهری بود که وارد می شد.مدیر عامل آبفای هرمزگان در ارديبهشت ماه 93 طي نشستي خبري به اظهار نظرها انتقاد و تاکید کرد كه فاضلاب؛ عامل اصلی کشند قرمز در خلیج فارس نیست. وی اظهار داشت: چنانچه عامل اصلی کشند قرمز ، فاضلاب شهری باشد ، این توده های بیولوژیکی می بایست در اطراف تصفیه خانه نیز مشاهده شود اما تاکنون این مسئله دیده نشده است.این مقام مسئول با تاکید بر اینکه؛ تاکنون هیچ تحقیق یا مطالعه علمی مدون و مستندی توسط مراکز علمی معتبر دال بر تاثیر عمده پساب فاضلاب تصفیه خانه بندرعباس بر پدیده کشند قرمز انجام نشده است، اظهار کرد: رشد و فراگیر شدن کشند قرمز پدیده شایع آب های سطحی راکد با گستردگی فراوان در مناطق گرمسیری با شوری زیاد است. همچنین با توجه به اینکه ترموفیل بودن(دما دوست بودن) و هالوفیل بودن (نمک دوست بودن) مشخصه بارز غالب کشندهای حاوی پیگمان های قرمز است و این شرایط با شرایط زیستی رده انسان سازگار نیست ، لذا فاضلاب های تصفیه شده نمی توانند عامل اصلی شیوع کشندهای قرمز باشند.ماه گذشته كارشناسان و از جمله رئیس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان در رسانه ها هشداري دوباره بر احتمال پیدایش دوباره کشند قرمز در آبهای ساحلی هرمزگان اعلام و ساحل بندرعباس را در آستانه فاجعه زیست‌محیطی عنوان كرد.مرتضوی ابراز داشت: نتایج پایش و طرحهای تحقیقاتی در محدوده سواحل شرق استان در جاسک و سیریک ، غرب استان بندر لنگه و محدوده آبهای بندرعباس و قشم نشان داد که نوارساحلی بندرعباس و قشم  آلوده است.وی گفت : در صورت کنترل نکردن آلودگیها احتمال رشد دوباره پدیده کشند قرمز وجود دارد .رئیس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان افزود : ورود فاضلاب بندرعباس ، از خور گورسوزان ، محله پشت شهر و سورو به دریا یکی از عوامل آلودگی آبهای ساحلی بندرعباس است .مرتضوی گفت : در پایشهای مستمری که در آبهای بندرعباس و قشم صورت گرفت 10 مورد کشند قرمز در محدوده آبهای ساحلی بندرعباس در سال 91 و 14 مورد رویش جلبکی کشند قرمز در سال 92 دیده شد .مدير كل محيط زيست هرمزگان نيز در ماه گذشته با بيان اينكه تصفيه خانه فاضلاب بندرعباس پيشرفته نيست و نمي تواند  جوابگو باشد از رسانه ها خواست تا مسئله حساس و مهم  ورود فاضلاب بندرعباس را به دریا پیگیری کنند.مجید وفادار مدیرکل محیط زیست هرمزگان عنوان کرد: ورود فاضلاب به دریا یک موضوع بسیار حساس و مهم است که باید به آن رسیدگی شود.مدیرکل حفاظت محیط زیست استان هرمزگان بیان کرد: علیرغم تلاش‌های شرکت آبفا استان، درحال حاضر 70درصد فاضلاب شهری بندرعباس و سایر مناطق که به سیستم فاضلاب متصل نشده یا در مناطق حاشیه‌نشین بوده، در محیط شهری رها و سپس از طریق خوریات به سواحل و دریا منتقل می‌شود.وی افزود: هزینه زیادی برای تصفیه فاضلاب از سوی آبفا شده اما به دلیل ایزوله نبودن لوله‌های انتقال، ورود نمک از آب دریا هم برای تصفیه‌خانه مشکل ایجاد می‌کرد و درحال حاضر به دلیل اینکه شوری آب تصفیه‌شده در تصفیه‌خانه بندرعباس بالا است، نمی‌توان از این آب برای فضای سبز استفاده کرد و روانه دریا می‌شود.اما در نهايت ظهر امروز استاندار هرمزگان در نشست شوراي آب استان خبري مسرت بخش را در اين زمينه اعلام كرد كه مي تواند بر تمام اين مباحث نقطه پايان باشد و پرونده آلودگي خليج فارس از طريق فاضلاب را در هرمزگان به سرانجام رسانيد.استاندار هرمزگان گفت: در جلسه اي روز چهارشنبه 7 خرداد ماه با وزير نيرو و معاونين وي داشتم بر طرح تصفيه خانه فاضلاب بندرعباس تاكيد كرده و موافقت لازم را براي تخصيص اعتبار به اين طرح اخذ نمودم.دكتر جاسم جادري افزود: امروز شرايط دولت براي تخصيص اعتبار عادي نيست و بسيار سخت مي توان براي طرح هاي جديد اعتبار گرفت اما با توجه به اهميت خليج فارس، بحران آب در هرمزگان و چند منظوره بودن اين طرح توانستيم موافقت لازم را از وزارتخانه كسب كنيم.وي خاطر نشان كرد: هم اكنون 210 ليتر در ثانيه از آب شرب براي آبياري فضاي سبز بندرعباس مصرف مي شود كه با توجه به طرح توسعه فضاي سبز اين ميزان به 600 ليتر خواهد رسيد اما با اجراي طرح اين تصفيه خانه فاضلاب شهر بندرعباس اين آب از طريق پساب ها تامين مي شود كه صرفه جويي بسيار خوبي است.وي با بيان اينكه دريا بزرگترين ثروت هرمزگان است ادامه داد: با اجراي اين طرح بايد در عدم ورود فاضلاب به خليج فارس مواظبت بيشتري كرد و ديگر شاهد آلودگي ساحل و دريا نباشيم.استاندار هرمزگان يادآور شد: هزينه هاي تصفيه پساب براي استفاده در فضاي سبز بسيار نازل تر از تصفيه آب دريا است كه از اين منظر نيز طرحي بهينه محسوب مي شود.مديرعامل آب و فاضلاب شهري نيز در اين نشست ضمن قدرداني از پيگيري هاي مجدانه استاندار هرمزگان  اظهارداشت: با اجراي اين طرح مي توانيم آب تصفيه شده با استاندارد هايي كه شهرداري به ما اعلام مي كند را در اختيار آنها براي استفاده در فضاي سبز قرار دهيم.شهردار بندرعباس خاطر نشان كرد: تمامي شهرهاي مدرن دنيا هم اكنون از سيستم فاضلاب خود به منظور آبياري فضاي سبز استفاده مي كنند و سال ها اين طرح دنبال شده بود اما به نتيجه نمي رسيد.عباس اميني زاده آمادگي شهرداري براي اجراي شبكه آبرساني جهت اتصال پساب ورودي از تصفيه خانه فاضلاب به سيستم آبرساني فضاي سبز بندرعباس را اعلام كرد و افزود: با اجراي اين سيستم انتقادها به شهرداري بندرعباس براي استفاده از آب شرب در فضاي سبز نيز به اتمام مي رسد.استاندار هرمزگان در پايان بحران آب را در استان بسيار جدي عنوان كرد و اذعان داشت: بايد با برگزاري جلسات كارشناسي و احصا آمار و اطلاعات دقيق از وضعيت كنوني، پيشنهادات و راهكار هاي مشخص و بهينه در زمينه صرفه جويي و تامين آب در اين شورا ارائه شود.