ذهن‌خوانی، سراشیبی انزوا

شاید شما هم جزء آن دسته‌ای باشید، که با کنترل کردن ذهن‌شان مشکل دارند. شاید فکر کنید ذهن‌تان بیش از حد پراکنده است، توانایی تمرکز ندارد و مدام از این شاخه به آن شاخه می‌پرد.

اما دانستن این نکته جالب است که این‌طرف آن‌طرف پریدن ذهن یک کارکرد تکاملی است. تا قبل از یک‌جانشینی بشر، ما انسان‌ها برای حفظ بقا و زندگی خود روزانه مجبور بودیم مراقب خیلی چیزها باشیم. همزمان که در حال غذاخوردن بودیم، امکان تبدیل شدن به شکار ، دزدیده شدن غذا، له شدن توسط موجودات بزرگ‌تر و غیره وجود داشته است. پس دور از نظر نیست که ذهن برای کمک به بقا باید همزمان به مسائل مختلفی فکر می‌کرده و جوانب مختلف مسائل گوناگون را در نظر می‌گرفته است. اکنون که از نظر محیطی بشر به ثبات و امنیت نسبی رسیده‌ است شاید این بخش از کارکرد آن دیگر به نظر موثر نرسد، اما همچنان باقی است. ما در لحظه به مسائل گوناگونی فکر می‌کنیم و بدون آنکه کنترلی بر ذهن داشته باشیم مداوما در حال توصیف، تفسیر، پیش‌بینی و گمانه‌زنی درباره‌ی مسائل هستیم. یکی از موضوعاتی که میزان زیادی از درگیری‌های ذهنی را شامل می‌شود، فکر کردن به این است که «دیگران» چگونه فکر می‌کنند.

اکثر ما گمان می‌کنیم، نوع نگاه دیگران به مسائل مطابق با نوع نگاه خودمان است. بنابراین در شرایط مختلف به جای آن‌ها فکر می‌کنیم، در جایگاه آنان تصمیم می‌گیریم و رفتارشان را قضاوت می‌کنیم. تمام این‌ها به معنی «ذهن‌خوانی» است، خطای شناختی که بسیاری از روابط را تیره و تار می‌کند و منجر به منزوی شدن خواهد شد. محققان دریافته‌اند که کودکان تا چهار سالگی فکر می‌کنند تمام مردم مانند آن‌ها می‌اندیشند و قادر نیستند به تفاوت‌های ذهنی و فکری دیگران پی ببرند. با گذشت زمان و بالاتر رفتن سن، افراد می‌توانند به این درک برسند که دیگران دیدگاه‌ها، علایق، نگرش‌ها و نقطه نظر‌های متفاوتی دارند و همه مثل هم فکر نمی‌کنند. اما کسانی که دچار خطای شناختی ذهن‌خوانی هستند، با شواهد اندک و نامعتبری دست به پیش‌گویی درباره‌ی عقاید دیگران می‌زنند. این پیش‌گویی عموما منفی است و حول محور خودشان می‌گذرد.

برای مثال صبح که به سرکار رسیدید، به همکارتان سلام می‌دهید، اما او پاسخی به سلام شما نمی‌دهد، اگر دچار خطای شناختی ذهن‌خوانی باشید، سریعا این به این نتیجه می‌رسید که او از شما متنفر است، سپس شما هم از او متنفر می‌شوید و وارد یک جنگ تمام عیار خواهید شد! در حالی که از این مساله برداشت‌های مختلفی حاصل می‌شود و تا زمانی که مستقیما علت را جویا نشوید هیچ‌کدام از فرضیات ذهن شما صحیح نیستند. نه تنها ذهن‌خوانی، که تمام خطاهای شناختی‌ که تا کنون به برخی از آن‌ها پرداخته‌ایم، می‌توانند زیربنای بسیاری از مشکلات خلقی، اضطراب‌ها و حتی مشکلات حاد روانی شوند. پس بهترین راه این است که خودمان را آرام آرام برای مبارزه با آن‌ها آماده کنیم.

روزنامه صبح ساحل