توهم مثبتی که از خود در سر داریم

اکثر مواقع از نوع رانندگی دیگران شکایت می‌کنیم و معتقدیم که خودمان تمام قوانین را رعایت می‌کنیم. گمان می‌بریم همکاران‌مان در محیط‌ کاری از زیر کارها در می‌روند و این ما هستیم که وظایف و مسئولیت‌ها را به گردن می‌گیریم.

در موارد بسیاری با چنین تعبیرهایی روبه‌رو هستیم، همه‌ی ما گمان می‌کنیم از نظر مهارتی، اخلاقی، کارکردی و هوشی از متوسط مردم بالاتر هستیم. تحقیقات زاکرمن و جاست در سال 2001 و بسیاری از تحقیقات قبل و بعد از این ایده حمایت می‌کنند که ما انسان‌ها، خود را از عموم مردم بهتر ارزیابی می‌کنیم.

تحقیقاتی که در مورد زندانی‌هایی که با جرم‌هایی مانند قتل، تجاوز و خشونت‌های شدید محکوم شده‌بودند، انجام شده نشان می‌دهد که اکثر ان‌ها خود را از اکثر مردم مهربان‌تر، صادق‌تر و قابل اعتمادتر دانسته‌اند. همچنین دانشجویانی که در دانشگاه به پرسشنامه محققان پاسخ دادند، این امر را ثابت کردند و تمام آن‌ها خود را محبوب‌تر از باقی دانشجویان می‌دانستند. اقتصاددانان از این امر با نام اثر مالکیت و روانشناسان از آن با عنوان اثر بیش اعتمادی یاد می‌کنند.

این اثر با اعتماد ذهنی فرد به قضاوت‌های خود و اصمینان به صحت آن‌ها شناخته می‌شود و در سه حیطه مشخص می‌شود، ارزیابی بالاتر توانایی‌های خود، خود برتر انگاری یا قائل شدن جایگاه بالا برای خود در مقایسه با عموم مردم و اصرار بر صحت بی چون و چرای اعتقاد‌ها و عقاید خود. کیث پین در کتاب نردبان شکسته می‌نویسد:« حقیقت این است که تمام ما در اعماق قلبم‌مان خود را در اغلب کارها بالاتر از اکثر مردم می‌دانیم». این سوگیری شناختی می‌تواند تاثیرات و پیامدهای مثبت و منفی بسیاری داشته باشد. برای مثال این امر به شکل مستقیم بر اعتماد به نفس ما و رقابت‌جویی ما تاثیر می‌گذارد و آن‌ها را تقویت می‌کند.

اما همزمان می‌تواند منجر به تصادفات شدید رانندگی، شکست در کسب و کار و شکست در روابط شود. ما خیلی زود می‌توانیم خطاهای دیگران، سوگیری‌های شناختی آن‌ها و ابعاد منفی رفتارشان را شناسایی و عنوان کنیم، اما نوبت به خودمان که می‌رسد، بدون اینکه عامدانه این کار را انجام دهیم، به شکل ناخوداگاهی قادر به دیدن نقاط منفی، ضعف‌ها و خطاهای خودمان نیستیم. همین سوگیری شناختی باعث می‌شود نسبت به بسیاری از مسائل آسیب‌پذیر باشیم و حتی نسبت به خودمان دچار نابینایی باشیم. اما با شناسایی این خطای شناختی، آگاه بودن به آن و مد نظر داشتن‌اش می‌توانیم در موقعیت‌هایی که ممکن است باعث آسیب به خودمان یا دیگری شود، آن را کنترل کنیم.

روزنامه صبح ساحل