سه مساله‌ای که نمی‌توانیم تغییر دهیم

بسیاری از ما روزهای خود را با حجم زیادی از ترس، احساس ناامیدی، استیصال و اضطراب می‌گذرانیم. جدا از شرایط اضطراب‌آوری که در آن زیست می‌کنیم، بخشی از این هیجانات ناخوشایند، به اصرار ما در مورد فکر کردن به مسائل و موضوعاتی بازمی‌گردد که توان کنترل آن‌ها را یا نداریم، یا کنترل ما بر آن‌ها بسیار محدود است.

در موقعیت‌هایی که زمینه‌ی زندگی بسیار پیش‌بینی ناپذیر است، انگار که بر لبه‌ی پرتگاه راه می‌رویم، شرایط ترسناک است و ما دوست داریم اتفاقات آینده را پیش‌بینی کرده و برای آن برنامه‌ریزی کنیم، درست شبیه زمینه‌ی زندگی ما در ایران که ثبات اقتصادی و امنیت تقریبا غیرممکن شده است. در این شرایط انسان شروع می‌کند به فکر کردن به آینده؛ اتفاق‌هایی که ممکن است بیافتد، راهکارهایی که باید در نظر داشته باشد، اتفاق‌هایی که نباید رخ بدهد و اگر اتفاق بیافتد چه فاجعه‌ای درست می‌شود و غیره. تمام این‌ها تفکراتی هستند که مشغولیت به آن‌ها می‌تواند مقدار بسیار زیادی از انرژی روانی انسان را کاهش داده و او را دچار اضطراب، وحشت و افسردگی کند.

البته این درست است که آینده نگر بودن باید جزئی از ویژگی‌های انسان باشد، اما آینده‌نگری واقع بینانه شکل مختصری از فکر کردن به تصمیمات و عواقب آن‌ها را شامل می‌شود، نه مدام در تصور آینده بودن . موضوع دیگری که قادر به کنترل و تغییر آن نیستیم، اما مانند باتلاقی اکثر افراد را در کام خود می‌کشاند، گذشته است. کدام یک از ما با فکر کردن به آنچه در گذشته رخ داده حسرت نمی‌خورد؟ و کدام یک از ما توانایی بازگشت به گذشته و اصلاح تصمیمات و عملکرد خود را دارد؟ هیچ کدام! این که هرازگاهی به پشت سر نگاه کنیم و درس‌هایی را که از اشتباهات خود فرا گرفته‌ایم مرور کنیم، یک ویژگی کارآمد محسوب می‌شود.

اما افتادن در دام «چه می‌شد اگرها...» انسان را مایوس و درمانده می‌کند. ما به این فکر می‌کنیم که چقدر بد عمل کرده‌ایم اما هیچ فرصت جبرانی وجود ندارد، چرا که شرایط مورد نظر ما در گذشته بود و حالا غیرقابل دسترسی است. بنابراین، اتفاقات گذشته موضوعی است که باید ناتوانی خود را در تغییر آن پذیرفته و سعی کنیم آن را هرچقدر که تلخ است بپذیریم، قبل از اینکه هیجانات منفی آن عملکرد فعلی ما را هم با شکست مواجه کند. مساله‌ی غیرقابل کنترل دیگر، به اطرافیان باز می‌گردد. اکثر مواقع ما به شکل وسواس‌گونه‌ای میل داریم بفهمیم دیگران در مورد ما چطور فکر می‌کنند، در غیاب ما پشت سرمان چه حرفایی می‌زنند و واقعا چه احساسی به ما دارند.

در بیشتر موارد تلاش می‌کنیم ذهن‌خوانی کنیم و به همین دلیل دچار قضاوت نادرست در مورد دیگران خواهیم شد، موضوعی که سرنوشت روابط ما را به بن بست می‌رساند. روانشناسان همیشه توصیه کرده‌اند، به جای تمرکز بر موضوعات غیرقابل تغییر و کنترل نشدنی، سعی کنیم آن‌ها را بپذیریم و فکر کردن به آن‌ها را پایان دهیم. به جای گیر کردن در دام تصور خیالات محال، روی زوایا ومحورهایی از زندگی تمرکز کنیم، که توان تغییر دادن آن‌ها یا کنترلشان ممکن است. 

روزنامه صبح ساحل