جايگزين شدن کارت انرژي به جاي يارانه نقدي

صبح ساحل ، اقتصادی - «دولت حذف يارانه پُردرآمد‌ها را شروع کرده است. براي بودجه سال 94 نيز اين سياست گسترده‌تر انجام مي‌شود اما با دقت و احتياط چراکه مردم براي ما بسيار محترم هستند و آرامش جامعه براي ما حائز اهميت است.» اين آخرين اظهارات يارانه‌اي محمد باقر نوبخت، سخنگوي دولت يازدهم است.به گزارش جنوب ايران، «دولت حذف يارانه پُردرآمد‌ها را شروع کرده است. براي بودجه سال 94 نيز اين سياست گسترده‌تر انجام مي‌شود اما با دقت و احتياط چراکه مردم براي ما بسيار محترم هستند و آرامش جامعه براي ما حائز اهميت است.» اين آخرين اظهارات يارانه‌اي محمد باقر نوبخت، سخنگوي دولت يازدهم است. اظهارتي که نشان مي‌دهد هر چند دولتي‌ها به دليل نزديک شدن انتخابات مجلس، تمايلي به حذف يارانه پردرامد‌ها ندارند اما در هر حال به دليل کسري بودجه و فشارهاي مجلس مجبور به اقدام در خصوص حذف يارانه بگيرهاي پردرآمد هستند.با اين حال اما بحث و جدل‌ها درخصوص چگونگي تخصيص يارانه به بخش توليد و نحوه پرداخت يارانه نقدي ادامه دارد.در اين ميان، به نظر مي‌رسد يکي از برنامه‌هاي جدي دولت حذف پرداخت نقدي يارانه و جايگزين کردن آن با شيوه‌هاي بهتر و کارآمد‌تر است. يکي از اين شيوه‌ها ارائه «کارت اعتباري انرژي» است. طرحي که آن را شرکت ملي نفت ايران در ابتداي سال جاري ارائه کرد اما پس از رونمايي از آن در هياهوي خبر‌ها گم شد.اوايل ارديبهشت ماه امسال بود که خبر رسيد همزمان با اجراي فاز دوم قانون هدفمندي يارانه‌ها، شرکت ملي نفت طرح جديدي را کليد زده است که به موجب آن قرار است يارانه نقدي بخش توليد و مردم را حذف کنند و يارانه پرداختي معمول در قالب کارت‌ اعتباري انرژي شارژ و ماهانه صرف پرداخت قبض حامل‌هاي انرژي شود.در واقع در طرح کارت اعتباري انرژي که شرکت ملي نفت ايران ارايه کرده بود، اينگونه عمل مي‌شد که در گام اول به توليد و در گام بعدي به هر خانوار ايراني يک کارت اعتباري انرژي ارايه شود و افراد بتوانند از طريق اين کارت هزينه‌هاي قبض‌هاي آب، برق و گاز و هزينه بنزين و گازوييل و گاز مايع مصرفي ماهانه خود را بپردازند.در اين روش قرار بر اين بود که سهميه هر ايراني از حامل‌هاي انرژي (مطابق با قيمت‌هاي آزاد انرژي) به‌صورت ريالي محاسبه شده و در دوره‌هاي تعيين شده (ماهانه، فصلي يا سالانه) مانند يارانه فعلي به کارت انرژي سرپرست خانوار واريز ‌شود. با اين تفاوت که موجودي اين کارت به‌صورت نقدي قابل برداشت نيست و سرپرست خانوار فقط براي پرداخت هزينه‌هاي انرژي به‌صورت قبض يا ديسينسر جايگاه سوختگيري مي‌تواند از آن استفاده کند.همچنين بر اساس گزارش‌ها، اين کارت‌ها قرار بود بر اساس الگوي مصرف خانوار‌ها شارژ شوند و چنانچه خانواده‌اي مازاد بر الگوي تعيين‌شده مصرف کند، بايد مازاد هزينه‌ها را به‌صورت نقدي و با قيمت آزاد بپردازد.البته اين طرح پيش از اين نيز در دولت دهم و در سال 88 توسط مرکز پژوهش‌هاي مجلس به دولت پيشنهاد داده شده بود؛ طرحي که عنوان مي‌کرد دولت مي‌تواند به‌جاي پرداخت يارانه نقدي به مردم، کارت‌هاي اعتباري را در اختيار افراد قرار دهد تا هزينه‌ حامل‌هاي انرژي را با کمک آن بپردازند و اگر در مصرف انرژي صرفه‌جويي کردند و توانستند مبلغي از اعتبار شارژشده را پس‌انداز کنند، اين اعتبار هر سه‌ماه يک‌بار در قالب پول نقد قابل برداشت است.بعد از اعلام اين خبر اما، مديرعامل شرکت بهينه‌سازي مصرف سوخت هم آن را به‌طور رسمي تاييد کردتا نشان ‌دهد اين شرکت آمادگي دارد تا شش‌ماه آينده يارانه‌هاي نقدي را به يارانه غيرنقدي تبديل کند و آن را در قالب کارت اعتباري انرژي با عنوان «سهميا» توزيع کند اما اين اتفاق هنوز رخ نداده است.با اين حال، اين روز‌ها با جدي شدن زمزمه‌هاي حذف يارانه بگيران پر درامد، از تيم اقتصادي دولت زمزمه‌هايي به گوش مي‌رسد مبني بر اينکه اين طرح فراموش نشده است و طي چند ماه گذشته با کار‌شناسي و مطالعه نقاط ضعف و قوت آن شناسايي شده است.در همين رابطه يک منبع آگاه در معاونت برنامه‌ريزي رئيس‌جمهوري به رسانه‌ها گفته: دولت به دنبال اجراي درست قانون هدفمندي است و اصلاح ساختار‌ها و شيوه‌هاي نادرست گذشته کاري زمان‌بر است. به گفته وي، گزينه‌هاي مختلفي براي جايگزيني با يارانه نقدي در دست بررسي است که هنوز هيچ‌کدام از آن‌ها نهايي نشده است.وي هدف دولت از اين مهم را بهبود معيشت خانوار‌ها و تاثيرگذارترکردن يارانه نقدي در اقتصاد خانواده دانسته و افزوده: مسلما اگر تيم کار‌شناسي به اين نتيجه برسد که پرداخت نقدي مي‌تواند تاثير بيشتري در اقتصاد مردم داشته باشد همين روند تداوم خواهد داشت اما با توجه به بررسي‌هاي صورت گرفته جايگزين کردن يارانه نقدي با ديگر طرح‌هاي حمايتي مي‌تواند آثار مثبت به‌مراتب بيشتري بر اقتصاد خانواده بگذارد.

کارت اعتباري انرژي به جاي يارانه نقدي آري يا خير؟

در اين ميان انتقاد‌ها و استقبال‌ها از اين طرح زياد است. موافقين اين طرح از سر و سامان يافتن يارانه نقدي و کاهش نقدينگي در کشور خبر مي‌دهند که از رکود و تورم جلوگيري مي‌کند و مخالفان اين طرح از مردمي مي‌گويند که در اين فشارهاي اقتصادي امروز، به يارانه نقدي دلبسته‌اند.از سوي ديگر، ا نتقاد اصلي ديگر که به اين طرح وارد است نبود منابع اطلاعاتي براي شناسايي درآمد خانوار‌ها است و نکته‌اي که در اين خصوص مطرح مي‌شود نحوه تخصيص يارانه و پرداخت آن به مردم است.آنچه مسلم است، الگوي مصرف در نقاط مختلف متفاوت است و اين الگو از خانواري به خانوار ديگر هم فرق دارد و اين بدان معنا است که ميزان مصرف انرژي يک خانوار داراي اتومبيل شخصي با يک خانوار فاقد اتومبيل يا يک خانوار شهري با روستايي متفاوت است.بر اين اساس بايد ديد در صورت حذف يارانه نقدي، دولت به چه نحوي قرار است اين يارانه را واريز کند. از طرفي براي نمونه شايد مصرف انرژي ماهانه يک خانوار روستايي پنج‌نفره معادل يارانه نقدي 227هزارتوماني ماهانه کنونيشان نباشد. پس دولت قرار است چگونه باقيمانده اين يارانه را بپردازد؟ از سوي ديگر، طراحان اين طرح، در خصوص هدف اصلي اين طرح معتقدند: «اين طرح، هدف اصلي، اجراي قانون هدفمندکردن يارانه‌ها بدون ايجاد تغييري در قانون، عدم تزريق نقدينگي در جامعه و زمينه‌سازي براي اجراي قانون اصلاح الگوي مصرف عنوان شده است.مطابق قانون هدفمندي يارانه‌ها، بايد 50درصد از منابع ناشي از آزادسازي قيمت کالاهاي مشمول يارانه درجهت رفاه مردم هزينه شود اما با توجه به روند سال‌هاي گذشته، به‌دليل حجم نقدينگي تزريق‌شده مشکلاتي پديد آمده است که ازجمله آن، مشکل تامين منابع (حدود سه‌هزارميلياردتومان در ماه) براي دولت، تزريق نقدينگي، افزايش تورم و تحميل فشار مضاعف اقتصادي به جامعه، عدم اجراي مابقي مواد قانون هدفمندي (ماده 8 و 11) به‌دليل سهم بالاي پرداخت نقدي به مردم، عدم اجراي کامل بند 7 قانون درخصوص ارتقاي تامين‌اجتماعي، گسترش بيمه خدمات درماني، توانمندسازي اجتماعي و اشتغال، مقاوم‌سازي مسکن به‌دليل سهم بالاي پرداخت نقدي به مردم و تبديل سرمايه کلان ملي مولد به مبالغ ناچيز و غيرمولد که بيشتر صرف کالاهاي وارداتي شده است.»در هر حال اين طرح نيز مانند ساير طرح‌هاي اقتصادي مزايا و نقايصي دارد و در ‌‌نهايت بايد منتظر ماند و ديد، بالاخره تکليف يارانه نقدي، حذف آن و تخصيص آنچه خواهد بود..