از کجا بفهميم کمبود ويتامين داريم؟

صبح ساحل ، اجتماعی - از کجا بفهميم کمبود ويتامين داريم؟متخصصان هميشه بر لزوم اهميت دريافت مقدار کافي از ويتامين ها و مواد مغذي در رژيم روزانه غذايي تاکيد مي کنند، اما نکته بسيار مهمي که بسياري از افراد جامعه توجه زيادي به آن ندارند، مصرف درست و به اندازه آنها است. اصلا ويتامين ها چه نقشي در بدن ايفا مي کنند؟ آيا ريزش مو نشانه کمبود ويتامين B در بدن است يا پوسته پوسته شدن لب ها به دنبال کمبود ويتامين E اتفاق مي افتد؟ اصلا کمبود ويتامين در بدن با تظاهرات باليني همراه است يا تنها راه اينکه بفهميم بدن مان به چه ويتامين هايي نياز دارد، انجام آزمايش خون است؟ براي يافتن پاسخ اين پرسش ها سراغ دکتر نياز محمدزاده هنرور، متخصص تغذيه و رژيم درماني و عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران رفتيم. با ما همراه باشيد تا با خواندن اين گفت و گو به پاسخ اين پرسش ها برسيد.ويتامين ها نقش حياتي براي سلامت انسان ها داشته و وجود آنها در بدن براي ادامه بقا لازم و ضروري است. احتمالا مي دانيد ويتامين ها به دو گروه تقسيم مي شوند؛ برخي محلول در آب و برخي محلول در چربي هستند. از طرفي بهترين راه دريافت اين ترکيبات موثر رعايت تنوع و تعادل در برنامه غذايي و استفاده مناسب از تمام گروه هايي غذايي به ويژه ميوه ها و سبزيجات است. البته کمبود ويتامين ها در بدن، علائم متفاوتي ايجاد مي کند که گاهي بسيار خفيف و گاهي خطرناک و غيرقابل جبران است. از اين رو مي توان به نقش حياتي آنها پي برد. در اين ميان نشانه هاي کمبود، با توجه به نوع هر ويتامين در نقاط خاصي از بدن ظاهر مي شوند.

وقتي کمبود ويتامين A داريد

ويتامين A در کبد ذخيره مي شود و کمبود آن در مدت زمان کوتاه، عارضه اي ايجاد نمي کند چون کبد در مواقع ضروري مقادير زيادي از آن را براي استفاده بدن آزاد مي کند. در موارد خاص، برخي از بيماري ها مثل اختلالات جذب و اسهال چرب باعث مي شوند، کبد نتواند ميزان کافي از اين ويتامين راجذب کرده و در نتيجه فرد دچار علائمي از کمبود اين ويتامين مي شود. اين علائم عبارت اند از اختلال در بينايي و شب کوري، اختلال باروري به ويژه در جنس مذکر، سقط خود به خودي، کم خوني و اختلال در سيستم ايمني. به همين دليل توصيه مي شود در صورت مشاهده هريک از اين علائم به متخصص مراجعه کنيد تا در صورت ابتلا به کمبود شديد ويتامين A اقدامات ضروري صورت گيرد.

نشانه هاي کمبود ويتامين D

ويتامين D توسط نور خورشيد در بدن ساخته مي شود و در مناطقي که نور خورشيد کمتر به زمين مي تابد، کمبود اين ويتامين بيشتر مشاهده مي شود و با علائمي مثل پوکي استخوان در بزرگ سالان و نرمي استخوان در کودکان در حال رشد بروز مي کند. براساس آخرين تحقيقات، اين ويتامين در پيشگيري از ابتلا به افسردگي و برخي از سرطان ها موثر است. همچنين نقش ويتامين D در پيشگيري از ابتلا به بيماري ام اس هم از ديگر نتايج اين تحقيقات است.

اگر کمبود ويتامين E و K داشته باشيد

اگرچه کمبود ويتامين E و K چندان شايع نيست اما عوارضي از کمبود اين دو ويتامين در مواردي که اين کمبود، شديد باشد، گزارش شده است. اين نشانه ها عبارت اند از اختلال در انعقاد خود و شکستگي هاي استخواني. درخصوص کمبود ويتامين E هم مي توان به اختلالات عصبي، عضلاني و توليد مثل اشاره کرد.

ويتامين هاي گروه B

ويتامين هاي گروه B اهميت بالايي در حفظ انرژي بدن دارند اما اين ويتامين در بدن ذخيره نمي شود و تامين آن از طريق موادغذايي ضروري است. البته ويتامين B12 تنها ويتامين گروه B محسوب مي شود که داراي ذخاير کبدي براي تامين نيازهاي بدن به مدت 5 تا 7 سال بوده و تنها در گياه خواران مطلق، کمبود آن به چشم مي خورد.

کمبود اين ويتامين پوست را درگير مي کند

ويتامين B1 يا تيامين از آن دسته ويتامين هايي است که کمبود آن در بدن با نشانه هاي ظاهري در پوست همراه است. اين ويتامين نقش بسيار مهمي در توليد انرژي ناشي از مصرف غذاها در بدن دارد. از ديگر علائم کمبود آن مي توان به بي اشتهايي، کاهش وزن و علائم قلبي و عصبي اشاره کرد.

کمبود ويتامين B2

ترس يا حساسيت نسبت به نو (فتوفوبيا)، سوزش، خارش و اشک ريزش چشم، کاهش شفافيت بينايي و درد و سوزش لب ها و زبان از جمله مهم ترين نشانه هاي کمبود ويتامين B2 است. در مواقعي که شدت کموبد ويتامين بالا باشد، بروز مشکلاتي مثل ترکيلوز (شکاف و ترک خوردگي لب)، آنگولار استوماتيت (شکاف در پوست گوشه دهان و شقاق گوشه لب ها)، بثورات چرب پوستي، زبان متورم ارغواني و افزايش رشد مويرگ هاي اطراف قرنيه چشم نيز ديده مي شود.

وقتي کمبود ويتامين B3 داريد

وقتي اين علائم را در بدن خود مشاهده کرديد، امکان دارد به کمبود ويتامين B3 مبتلا شده باشيد: ضعف عضلاني، بي اشتهايي و سوء هاضمه و بثورات جلدي. اين کمبود با تغييرات پوستي نيز بروز مي کند به اين ترتيب که نواحي از پوست که در معرض نور آفتاب هستند (دست ها، بازو، گردن و پاها) دچار ترک خوردگي، تيرگي رنگ و درماتيت پوسته ريزي کننده خواهندشد. حتي گاهي کمبود نياسين سيستم عصبي را هم درگير مي کند که اغلب با نشانه هايي مثل گيجي و منگي، التهاب عصبي و تغييرات دستگاه گوارش به شکل تحريک پذيري و التهاب غشاي مخاطي دهان و لوله گوارش همراه است.

کمبود ويتامين B6 و بروز صرع

ويتامين B6 در بدن نقش مهمي داشته و کمبود آن موجب مشکلات پوستي و عصبي در فرد مي شود و زماني که بدن فرد اين ويتامين را به ميزان کافي ذخيره نکرده باشد، دچار علائمي مانند ضعف، بي خوابي، نوروپاتي محيطي، کيلوز، التهاب زبان، التهاب حفره دهان و اختلال ايمني سلولي خواهدشد. شايد تعجب کنيد اما کمبود ويتامين B6 در درازمدت مي تواند فرد را مبتلا به بيماري صرع کند. البته خوشبختانه درمان با پيريدوکسين يا پيريدوکسال فسفات کمک کننده است.

اگر زود خسته مي شويد

کمبود فولات يا ويتامين B9 منجر به بروز کم خوني در بدن شده و بررسي ها نشان مي دهند که عدم مصرف اين عنصر حياتي در دوران بارداري مي تواند جنين را به نقايص سيستم عصبي مبتلا کند، زيرا در صورت بروز اين کمبود هنگام بارداري، لوله عصبي جنين به صورت کامل تشکيل نمي شود و سلامت جنين به خطر مي افتد. با اين حساب توجه به مصرف کافي اين ويتامين در تمام خانم ها به ويژه در سنين باروري ضروري است.

کمبود ويتامين B12 و خستگي زودرس

يکي از عوارض مهم عدم مصرف ويتامين B12 ايجاد عارضه کم خوني است که همين امر زمينه ساز بروز مشکلات عصبي و استرس هاي مزمن را نيز فراهم مي کند. بدنيست بدانيد بي حالي و خستگي زودرس در افراد مي تواند يکي از دلايل کمبود اين ويتامين باشد.

اگر ويتامين C بدن تان کم است

اگر مي خواهيد کمبود ويتامين C بدن تان را رفع کنيد، سراغ مصرف ترکيبات طبيعي حاوي اين ويتامين برويد، زيرا کمبود اين ويتامين نه تنها شما را مدام به انواع سرماخوردگي دچار مي کند بلکه ممکن است به بيماري اسکوربوت هم مبتلا شويد. همچنين حذف ويتامين C از رژيم افراد سالم طي 30 روز حتي در صورت اشباع بودن ذخاير آن در بدن، علائم کمبود را تشديد مي کند.

 بزرگسالان مبتلا به اسکوربوت ممکن است دچار تورم و خونريزي لثه، از دست دادن دندان، خواب آلودگي، خستگي، دردهاي مفاصل در پاها، تحليل عضلاني، ضايعات پوستي و تغييرات رواني مختلف (مانند هيستري، هيپوکندري و افسردگي) شوند. از ديگر علائم کمبود ويتامين C مي توان به خونريزي زيرپوستي، پيچ خوردگي شديد موها، درد مفاصل، تورم لثه، افسردگي، سندروم شوگرن (نوعي اختلال التهابي مزمن و وابسته به دستگاه ايمني) تب، تنگي نفس و... اشاره کرد.

عوارض مصرف بي رويه مکمل ها

بايد بدانيد مصرف خودسرانه ويتامين ها مانند کمبود آنها فراد را دچار عوارض خطرناکي مي کنند. به طور مثال برخي افراد براي جلوگيري از ابتلا به سرماخوردگي روزانه اقدام به مصرف ويتامين C مي کنند اگرچه به گفته پزشکان مصرف بيش از حد اين ويتامين خطري را متوجه فرد نمي کند و به طور معمول محدوده مصرف ويتامين C حدود 2000 ميلي گرم در نظرگرفته مي شود، اما افرادي که در طول يک روز بيش از اين ميزان ويتامين را مصرف مي کنند ممکن است دچار علائمي چون استفراغ، سردرد، بي خوابي و ترش کردن شوند. حي در مواردي مصرف غيرمجاز اين ويتامين فرد را مبتلا به اسهال مي کند.

بايدها و نبايدهاي مکملي

اين روزها انواع و اقسام مکمل ها غذايي حاوي ويتامين هاي مختلف در داروخانه ها يافت مي شوند که اتفاقا مشتريان زيادي هم دارند. درواقع بسياري از خانم ها به توصيه اطرافيان شان براي رشد بهتر مو و ناخن مکمل زينک (روي) مصرف مي کنند، براي پيشگيري از پوکي استخوان مکمل کلسيم مي خورند و براي رفع مشکلات ناشي از کمبود انواع ويتامين ها، سراغ مولتي ويتامين مي روند. اين در حالي است که براساس پژوهش هاي محققان مصرف خودسرانه مکمل غذايي مثل تيغ دولبه عمل مي کند و سلامت مصرف کننده ها را به خطر مي اندازد. به گفته اين محققان، مصرف بي رويه اين مکمل ها در خانم ها باعث تغييرات هورموني، افزايش موهاي زائد، بروز جوش صورت و بدن و در آقايان باعث کاهش سطح تستسترون (هورمون جنسي مردانه) و حتي ناباروري مي شود. البته اين خطرات متوجه مکمل غذايي خاصي نيست و مصرف هريک از آنها بدون مشورت با پزشک دردسرساز خواهدبود.

يک باور اشتباه

يکي از مهم ترين مشکلاتي که بسياري از خانم هاي ايراني با آن مواجه اند، کمبود کلسيم است. در صورتي که خواب شبانه منظم و باکيفيتي داريد، اما در طول روز دچار خواب آلودگي مي شويد، بايد به پزشک مراجعه کنيد چون محققان مي گويند بين سطح ويتامين D بدن و خواب آلودگي روزانه رابطه مستقيمي وجود دارد و شايد با مصرف مکمل اين مشکل برطرف شود.

اگر مکمل مصرف مي کنيد

کم نيستند افرادي که به دليل کمبود ويتامين و توصيه پزشک شان مکمل مصرف مي کنند. اگر شما هم جزو اين افراد هستيد، بايد بدانيد يک ساعت پيش از خوردن صبحانه يا 2 ساعت پس از مصرف هريک از وعده هاي غذايي، بهترين زمان براي مصرف مکمل ها به ويژه مکمل آهن است. همچنين بهترين زمان براي صمرف مولتي ويتامين ها صبح و هنگام خوردن اولين وعده غذايي است، زيرا ويتامين ها مواد ترکيبي هستند و بهترين زمان جذب آنها در بدن هنگامي است که با يک ماده خوراکي مصرف شوند