اعتياد زنان ؛ قبحي که ريخته شده است

صبح ساحل ، حوادث - گسترش و آسان شدن دسترسي به مواد مخدر بويژه از نوع صنعتي آن که در بسياري از موارد به نام قرص هاي لاغري هم فروخته مي شود، قبح استفاده از مواد مخدر را در جامعه ريخته است. نشانه آن گسترش مصرف اين مواد از سوي زنان است.مواد مخدر سنتي يا صنعتي و شيميايي ريشه بسياري از مسائل و بحران هاي اجتماعي در سراسر جهان به شمار مي رود.به نوشته تارنماي دفتر رويارويي با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، در کنوانسيون هاي بين المللي کنترل مواد مخدر سازمان ملل متحد در سال هاي 1961، 1971 و 1988 ميلادي (برابر با 1340، 1350 و 1367 خورشيدي)، سازمان جهاني بهداشت مساله مواد مخدر- از توليد و جابجايي تا پخش و مصرف- را همرديف با سه مساله جهاني ديگر يعني توليد و انباشت سلاح هاي کشتار جمعي، آلودگي زيست محيطي و فقر و شکاف طبقاتي قرار داده است.در همين پيوند «مصطفي اقليما» رييس انجمن علمي مددکاران اجتماعي ايران، به پژوهشگر ايرنا مي گويد: اعتياد پديده و معلولي از علت هاي ديگر است و به نوعي رابطه علت و معلولي با آسيب هاي اجتماعي ديگر دارد.

** اعتياد؛ فراتر از مرزهاي جنسي و سني

در گذشته بيشتر معتادان، مردان ميانسال به بالا بودند اما امروزه اعتياد مرزهاي سني و جنسي را درنورديده است.

پيشتر مخدرها نيز از نوع طبيعي و به ترياک محدود بود اما اکنون دامنه يي گسترده از مواد شيميايي و صنعتي ويرانگر و توهم زا همچون هرويين و حشيش تا شيشه، گل، کراک، گراس، ماري جوانا، شيشه، کروکوديل و... را دربرمي گيرد.

تنوع مخدرهاي صنعتي و مصرف آن طي چند سال گذشته دلهره و تشويش رواني- اجتماعي را دامن زده و افزايش مصرف مواد مخدر صنعتي ميان مردان و زنان، آمار بالاي مرگ معتادان و هچنين کاهش سن مصرف (ميان جوانان و نوجوانان) نگراني هايي را در پي داشته است و از اين رو درمان و رهايي از اين بحران به چاره جويي پيگيرانه، جدي و فوري نياز دارد.

به نوشته تارنماي خبري مدرسه عالي پزشکي دانشگاه هاروارد، تا سال 1990 ميلادي (1369 خورشيدي) اعتياد مساله يي مردانه بود و از اين رو، کانون مطالعه کارشناسان و پژوهشگران بيشتر به وابستگي و سوء مصرف مردان محدود مي شد اما پس از آن به دليل گرايش فزاينده زنان به مصرف مخدرها، تفاوت هاي جنسي در مصرف انواع مواد و آسيب ها و بيماري هاي ناشي از آن توجه کارشناسان اجتماعي را برانگيخت.از آنجا که مصرف مواد مخدر از سوي زنان به دلايل گوناگون، آسيب هاي بيشتري دارد بنابراين سلامت اجتماعي را با خطرها و چالش هاي زيادي روبرو مي کند.

** زنان و خطر مخدرها

افزايش شمار زنان معتاد و تنوع طلبي آنان در مصرف مخدرهاي صنعتي فراتر از يک مساله اجتماعي و بهداشتي، مي تواند سراسر جامعه را درگير خود سازد و مديريت، کنترل و مبارزه با اين مساله را با دشواري هاي زيادي همراه کند.رييس انجمن علمي مددکاران اجتماعي ايران مي گويد: اين، رويه نادرستي است که به جاي از ميان برداشتن علت، فقط صورت مساله را پاک کنيم يا فقط در صورت فراگيري يک پديده درباره آن حرف بزنيم. تاکنون در مورد بسياري از مسائل همچون اعتياد و مانند آن به جاي پيگيري راهکارهاي کليدي، مجازات و تنبيه را تجويز کرده ايم در حالي که بايد از خود بپرسيم چرا زنان و مردان در جامعه معتاد مي شوند. اقليما بيکاري را يکي از عوامل کليدي گرايش به اعتياد دانسته و ادامه مي دهد: همان مشکلاتي که تا پيش از اين گرايش مردان به مصرف مواد مخدر را موجب مي شد اکنون براي زنان وجود دارد که بيکاري يکي از اين مسائل است. فقط 11 درصد زنان کشور شاغل هستند و همين ميزان نيز رو به کاهش گذاشته، در حالي که بيکاري زنان به ويژه افراد تحصيلکرده زمينه ساز مسائل و مشکلات زيادي همچون اعتياد به مواد مخدر شده است.

وي تاخير در ازدواج زنان را عاملي ديگر در افزايش اعتياد معرفي کرده و مي افزايد: تاخير در ازدواج دختران که به دلايل گوناگوني مانند مشکلات اقتصادي و کاهش اعتماد و افزايش سطح انتظارات و... پديد آمده، به همراه بيکاري آسيب زا شده است.

به گفته او، برخي زنان به دليل احساس فشارهاي اجتماعي و رواني به حالتي از پوچي و بيهودگي رسيده اند و ممکن است براي درمان حالات خود يا پس از مراجعه به پزشک از داروهاي آرامبخش که داراي نوعي مخدر هستند مصرف کنند يا به افرادي پناه ببرند که کم کم در آنان زمينه مصرف مواد را به وجود مي آورند. اين آسيب شناس اجتماعي فراهم سازي امکانات و تسهيلات براي ايجاد انگيزه، نشاط و سرزندگي در زنان را از مهمترين نيازهاي جامعه مي داند و تاکيد مي کند «وجود کاستي ها در عرصه هاي گوناگون اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي مانند برخوردهاي سختگيرانه و نابرابري هاي جنسيتي در محيط خانواده، تحصيل، کار و در سطح جامعه نه فقط به شکلگيري احساس سرخوردگي و ناکامي اجتماعي منجر مي شود بلکه در بعد فردي نيز کاهش اعتماد به نفس و شکنندگي شخصيتي آنان را به دنبال دارد و موجب مي شود در پي يافتن راهي براي رهايي از شرايط و فراموشي وضع خود باشند. از اين رو، برخي زنان به مصرف مخدرها روي مي آورند».

رييس انجمن علمي مددکاران اجتماعي ايران مي گويد: مصرف مواد مخدر شايد در مردان با هدف لذت جويي آغاز شود اما در زنان بيشتر براي فرار از مشکلات و فراموشي ناکامي ها و تحمل فشارها و محدوديت هايي است که روياروي آنان قرار دارد.

به گفته اين مددکار اجتماعي، ممکن است زنان و دختران آسيب پذير در آغاز با مصرف داروهاي به ظاهر شادي آور و انرژي زا به طور مقطعي احساس نشاط کنند اما کم کم به مصرف اين داروها و قرص ها اعتياد مي يابند و زمينه براي کج روي هاي اجتماعي ديگر فراهم مي شود.

** زنان در دام تبليغات و ناآگاهي

به نوشته خبرگزاري فارس «عليرضا جزيني» قائم مقام دبير ستاد مبارزه با مواد مخدر، سي ام فروردين ماه اعلام کرد «در سال 1393، 2 هزار و 468 معتاد مرد با سه درصد کاهش و 279 معتاد زن با 33 درصد افزايش به علت سوء مصرف مواد مخدر جان خود را از دست دادند».

تبليغاتي همچون انرژي زايي، آرامبخشي و افزايش تمرکز، اعتيادآور نبودن، فقدان آسيب هاي ناشي از مصرف، ايجاد تناسب اندام و... مخدرهاي صنعتي را براي زنان و دختران جذاب کرده است.دسترسي فوري، مصرف آسان، ارزاني، ظاهر لوکس و تشخص اجتماعي (پرستيژ) ظاهري برخي مصرف کنندگان اين مواد در محافل دخترانه و زنانه، آهسته آهسته بخشي از اين قشر اجتماعي را به سوي مواد مي کشاند، بي آنکه از پيامدهاي آن آگاهي کافي داشته باشند.ناآگاهي، اعتماد به نفس پايين، ساده لوحي و شايد چشم و همچشمي برخي زنان موجب سوء استفاده افرادي شود که دام خود را در آرايشگاه هاي زنانه، محافل خرافه پردازي، پارک ها و... پهن کرده اند و زندگي کنوني و آينده زنان و دختران را به تباهي مي کشانند.

تربيت نامناسب، پايه هاي اعتقادي ضعيف و مشکلات خانوادگي همچون اختلاف والدين، طلاق و... شخصيت دختران و زنان جوان را سست و شکننده مي کند و با دامن زدن به ساده لوحي و اعتمادهاي نابجا سوء استفاده فرصت طلبان را موجب مي شود.

تارنماي ستاد مبارزه با مواد مخدر هفتم ارديبهشت ماه به نقل از «حسين آذين» سخنگوي کميسيون اصل 90 قانون اساسي، نوشت: دختران و زنان، مادران و مربياني هستند که وظيفه تربيت و پرورش آينده سازان جامعه را بر عهده دارند و چنانچه خود رنجور و مملو از عقده ها و ناکامي هاي اجتماعي، فرهنگي و رواني و بيمار باشند چگونه مي توانند نسل هاي آينده را تربيت کرده و به سرانجام درست برسانند؟

** چه بايد کرد؟

به گفته رييس انجمن علمي مددکاران اجتماعي ايران، با توجه به گسترش دامنه و سطح انتظارات افراد بايد با برنامه ريزي، سياستگذاري و تدوين قوانين متناسب با شرايط و دگرگوني هاي اجتماعي به دور از نابرابري هاي جنسيتي، اقتصادي و اجتماعي، زمينه را براي رشد و شکوفايي شهروندان فراهم کرد.

اقليما با اشاره به افزايش شمار زنان تحصيلکرده بيکار در جامعه مي افزايد: امروز زنان بيش از گذشته حقوق خود را مي دانند و هر گونه نابرابري، تبعيض و محدوديت اجتماعي را مي بينند. بنابراين چنانکه اين مشکلات در جامعه برطرف شده و زنان به حقوق خود برسند، هيچ گاه به سوي اعتياد کشيده نمي شوند.

اگرچه برخي کارشناسان و پژوهشگران فقر، بيکاري و مشکلات اقتصادي و اجتماعي را از عوامل گرايش زنان به مصرف مواد مخدر مي دانند اما هستند زنان معتادي که از نظر ثروت و منزلت به طبقات بالاي اجتماعي تعلق داشته و بيش از طبقات متوسط جامعه درگير مواد مخدر شده اند.توليد، پخش و مصرف مواد مخدر در کشور با وجود تلاش هاي پيوسته دستگاه هاي مسوول همچنان آسيب هاي فراواني به ساختار اجتماعي وارد مي کند، به طوري که دامنه مصرف مواد مخدر زنان، مردان، نوجوانان و دانش آموزان را دربرگرفته و تغيير الگوي مصرف و تنوع طلبي در مصرف مخدرهاي صنعتي سلامت جامعه را با خطر روبرو ساخته است.

در اين شرايط، چنانچه پاي آموزش و فرهنگ سازي در زمينه کنترل و مبارزه با مواد مخدر بلنگد، پيامد آن بيماري فراگيري است که همچون خوره جامعه را به ورطه نابودي مي کشاند