همه آنچه در مورد انتقال پايتخت بايد بدانيد

صبح ساحل ، اجتماعی - شوراي نگهبان چند روز پيش طرحي را تصويب کرد که مطابق آن دولت موظف است تا طرح انتقال پايتخت سياسي از تهران را مورد بررسي قرار دهد.رئيس کميسيون شوراهاي مجلس در رابطه با انتقال پايتخت با بيان اينکه دولت 2 سال مهلت دارد تا طرح امکان‌سنجي انتقال «پايتخت سياسي ــ اداري» را اجرايي کند، تأکيد مي کند: ساماندهي و تمرکززدايي قيد شده در اين طرح از زمان ابلاغ طرح آغاز مي‌شود.

انتقال پايتخت چقدر هزينه دارد؟

يکي از پر بحث ترين حوزه هاي اين طرح، موضوع هزينه هاي آن است. برآوردهاي مختلفي براي انتقال پايتخت وجود دارد اما هنوز يک برآورد رسمي با جزئيات منتشر نشده است. فقط يک برآورد 30 هزار ميليارد توماني در دهه هفتاد اعلام شده است.او همچنين به خبرگزاري فارس مي گويد: انتقال پايتخت 25 سال زمان نياز دارد.

همين عدد را پيروز حناچي، معاون وزير راه و مسكن 78 هزار ميليارد براي امروز عنوان کرده است. او به روزنامه اعتماد گفته است: چند سال پيش برآورد هزينه‌اي در اين مورد انجام شد. آن زمان بودجه مورد نياز براي انتقال پايتخت 30 ميليارد دلار تعيين شد كه به قيمت امروز چيزي معادل 78 ميليارد دلار مي‌شود. البته اين برآوردها دقيق نيست و بايد دوباره از سوي كميته ياد شده بررسي و اعلام شود.حسينعلي اميري سخنگوي وزارت کشور نيز در ابتداي کار دولت يازدهم هزينه انتقال پايتخت را 100 هزار ميليارد تومان برآورد کرد. وي با اشاره به مشکل آلودگي هوا در تهران، بر لزوم استفاده از تجربه ديگر کشورها براي مقابله با اين مشکل تاکيد کرد و گفته بود: روزي لندن يکي از شهرهاي آلوده بود اما مطالعه و کار کارشناسي کردند و امروز به يکي از شهرهاي پاک دنيا تبديل شده است. بنابراين چرا از مطالعات ديگران استفاده نکنيم.مهدي چمران رئيس شوراي شهر تهران نيز به عنوان يکي از مخالفين طرح رقم 100 هزار ميلياردي را تائيد مي کند.اين در حالي است که وزير کشور بعد از تغيير موضع دولت نسبت به طرح و اعلام نظر مثبت رئيس جمهور، در ابتداي سال 93 وعده داده بود برآورد دقيق‌تري تهيه و با جزئيات اعلام خواهد شد.وي گفته بود: وقتي انتقال پايتخت در قالب طرح مطرح مي‌شود، ابعاد مالي اين موضوع مفقود است و مجلس نمي‌تواند درباره عواقب مالي آن به صورت کلي نظر دهد و دولت نيز در اين باره دچار مشکلاتي است و برآورد مالي براي اين طرح صورت گرفته است که در زمان مشخص آن را بيان خواهيم کرد.

کدام کشورها پايتخت هاي خود را جابجا کردند؟

تجربه هاي صورت گرفته در جهان نشان مي دهد که با وجود موفقيت اين طرح در برخي کشورها، حتي موفق ترين آنها هيچگاه نتوانسته به پايتخت جديد متکي باشد. به طور مثال کوالالامپور همچنان به عنوان پايتخت سياسي و مرکز کشور مالزي شناخته مي شود. اما ايده تاسيس پايتخت اداري جديد به‌عنوان جايگزين کوالالامپور، در اواخر سال 1980 و در زمان حاکميت ماهاتير محمد شکل گرفت و شهر پوتراجايا در 19 اکتبر 1995 به عنوان پايتخت اداري مالزي معرفي شد.بسياري از نمونه هاي موفق انتقال پايتخت که در جهان وجود دارند مانند برزيل، استراليا، آلمان و ترکيه که عموما به پيش از دهه 50 ميلادي باز مي گردند و با توجه به هزينه هاي آن دوران و شرايط خاص کشورها، قابل مقايسه با شرايط کنوني نيستند.

جايگزين هاي تهران کدام شهرها هستند؟

اولين زمزمه‌هاي انتقال پايتخت، سال 1364 و همزمان با دويستمين سالروز پايتختي تهران مطرح شد. بعد از پايان جنگ تحميلي اين موضوع دنبال شد؛ اما راه به جايي نبرد. در اوايل دهه 70 نيز دوباره بحث انتقال پايتخت برسر زبان ها افتاد اما پي گيري ها بي نتيجه ماند. در اواخر دولت نهم و اوايل دولت دهم نيز زمزمه هاي تغيير پايتخت و احتمال انتقال آن به دو شهر مرکزي کشور به گوش رسيد که طبق معمول باز هم بي نتيجه ماند. بحث چند تکه کردن پايتخت و انتقال «پايتخت سياسي» به شهر ديگر هم از جمله پيشنهادات مطرح شده بود که از اين موضوع نيز استقبال نشد تا تهران همچنان پايتخت 229 ساله کشور بماند. بحث « انتقال پايتخت» از آن بحث هايي است که هرچند وقت يکبار داغ و دوباره سرد مي شود. اما در هر بار گل کردن اين بحث، نام چند شهر به ميان مي آيد.

خمين

شهر خمين جديدترين گزينه پيشنهادي براي پايتختي ايران است. پيشنهادي که مهدي چمران رئيس شوراي اسلامي شهر تهران روز يکشنبه از آن به‌عنوان محل مناسبي براي انتقال پايتخت نام برد. البته چمران در ادامه يادآور شد که انتقال پايتخت به هر شهري ملزم به ايجاد زير ساخت هايي براي زندگي 10 ميليون نفر است و انجام اين کار را تقريبا دشوار و نشدني دانست. او منظور خود از انتقال پايتخت را انتقال فقط يک تعداد خاص و ايجاد زيرساخت هاي لازم براي زندگي آن ها در يک محله خوش آب و هوا و کم ترافيک دانست.وي گفت: «بر اساس مطالعات يک گروه از محققان استاني در مجاورت خمين اين موضوع پيش بيني شده و تنها به اين دليل که وضعيت آب اين منطقه نسبت به ساير نقاط ديگر شهرداري بهتر است. البته انتقال يک شهر 10ميليون نفري به ‌آن نيازمند احداث چندين سد است.» اما خمين، رقباي ديگري هم براي پايتختي ايران دارد. رقبايي که البته هنوز تکليف و حتي ميزان شانسشان براي پيروزي در اين رقابت مشخص نيست.

سمنان

از همان ابتداي طرح انتقال پايتخت، اهالي و مديران استان هاي همجوار تهران احتمال دادند که پايتخت روانه يکي از شهرهايشان شود. استان زادگاه دو رئيس جمهور فعلي و سابق يعني استان سمنان يکي از گزينه‌ها بود. شهر سمنان از جمله شهرهايي بود که نمايندگانش در مجلس به شدت به اين موضوع رغبت نشان دادند. در آبان 89 مصطفي کواکبيان نماينده وقت مردم سمنان در مجلس با بيان اينکه دو مسير از 4 مسير طراحي شده براي انتقال آب خزر از استان سمنان مي گذرد، شهر سمنان را گزينه مناسبي براي انتقال پايتخت سياسي دانست و گفت: «قرار بر اين است که پس از حل مشکل آب سمنان، اين موضوع حتماً پيگيري شود.»  فاصله سمنان تا تهران 216 کيلومتر است و به راه آهن سراسري تهران - مشهد متصل است و دو فرودگاه دارد که يکي از آن‌ها نظامي است. جمعيت شهرستان سمنان بر اساس نتايج سرشماري سال 1390 خورشيدي، برابر با 182هزار و 260 نفر است که با اين آمار، نود و پنجمين شهرستان ايران از نظر جمعيت است. همه اين موارد سبب شد تا سمنان به عنوان يک کانديداي جديد مطرح شود. مخالفان اين شهر نيز دلايلي نظير بافت سنتي و فرسوده شهر و همچنين مشکل کمبود آب سمنان را براي نامناسب بودن اين شهر به عنوان پايتخت عنوان کردند.

اصفهان

اصفهان پيش از اين 150 سال پايتخت صفويان بوده است و ميراث هاي ماندگار اين شهر ناشي از پايتخت بودن اين شهر در زمان صفويه است. شايعه پايتخت شدن اصفهان از همان روزهاي نخست بر سر زبان ها افتاد و تاکنون بحث بر سر پايتختي اين شهر ادامه دارد. برخي معتقدند اين شهر زيرساخت هاي لازم جهت پايتخت شدن را دارد. برخي هم معضل ترافيک و آلودگي هوا در اين شهر را تکرار داستان شهر تهران مي دانند. خشک شدن زاينده رود در ميان چشمان همگان از اتفاق هاي ناخوشايند اين شهر است. برخي معتقدند پايتخت شدن اين شهر مي تواند باعث لطمه زدن به سرمايه هاي فرهنگي و تاريخي اصفهان شود. همچنين کم آبي در اصفهان نيز از مشکلات اين شهر براي پايتخت شدن است.

همدان

در سوم دي ماه سال 92 مجلس شوراي اسلامي به کليات طرح انتقال پايتخت راي داد. اين اتفاق موجب برخي گمانه زني ها بر سر انتخاب پايتخت جديد شد. در اين گمانه زني ها شهر همدان مطرح شد و قرار شد بررسي هايي در اين خصوص انجام شود. اين موضوع با استقبال برخي مقامات و مسئولان اين شهر روبرو شد به طوري که محمد ابراهيم الهي تبار معاون سياسي امنيتي استاندار همدان در گفت و گو با رسانه ها، اظهار کرد: «در استان همدان پتانسيل‌هاي بي نظيري براي پايتخت سياسي وجود دارد و ما از اين طرح استقبال مي کنيم. استان همدان پايتخت تاريخ و تمدن کشور محسوب مي شود و گزينه مناسبي براي پايتخت سياسي کشور است. در صورتي‌که همدان پايتخت سياسي کشور شود هيچ ارتباطي به تورم و گراني ندارد و در رونق اقتصاد نيز تاثير مثبت دارد.» امير خجسته نماينده مردم همدان، فامنين و قهاوند در مجلس شوراي اسلامي در خصوص انتقال پايتخت نيز گفت: «انتقال پايتخت در شرايط کنوني کشور اجتناب ناپذير بوده و براي ساماندهي امور بايد صورت بگيرد.» موقعيت جغرافيايي همدان با شهرهاي اصفهان و سمنان بسيار متفاوت است. اين شهر مرتفع در دامنه کوههاي الوند قرار دارد و برعکس سمنان و اصفهان داراي آب و هواي کوهستاني بوده و در بيشتر زمان سال سرد است.

پرديس و پرند

دو شهر جديد و تازه تاسيس شرق و غرب تهران نيز براي پايتخت شدن نامزد شدند. اما از ميان اين دو شهر انتقال پايتخت سياسي به شهر «پرند» جدي تر دنبال شد. اواخر سال 91 استاندار تهران اعلام کرد که از اين پس، شهر جديد پرند به عنوان پايتخت اداري کشور فعاليت خواهد کرد و وزارتخانه ها و دستگاه‌هاي دولتي مي توانند زمين هاي خود را در اين شهر تحويل بگيرند و کار احداث ساختمان هايشان را آغاز کنند. انتقال پايتخت سياسي به شهرهاي مجاور تهران به خصوص شهر پرند به منظور کاهش ترافيک شهر تهران بود. اما معتقدند اين انتقال فقط نقشه ترافيکي را تغيير مي دهد و احتمالا ترافيک تهران در اين‌صورت به سمت غرب(پرند) يا به سمت شرق(پرديس) متمايل خواهد شد.با توجه به تاييد شوراي نگهبان بايد انتظار داشت دولت که تقريبا از يک سال پيش به طور جدي روي اين طرح کار کرده برآوردهاي خود را با تفکيک حوزه هاي هزينه اعلام کند.

.