آسیب‌شناسی رویکردها و نام‌ها از خلیج فارس تا دریای کاسپین

اگر نیک و ژرف بنگریم از پیدایش انسان در کره خاکی و آغاز تاریخ و جهان باستان، جاینام‌ها نقشی مهم در هویت و تاریخ زیست انسان داشته‌اند. آن‌ها همچنین نقشی فراخور در هویت ملی، پیشینه فرهنگی و تمدنی و قدرت نرم و سخت شاهنشاهی‌ها، امپراتوری‌ها و دولت‌شهرهای بزرگ و کوچک داشته‌اند.

در این میان بی‌گمان تمدن‌ها و قدرت‌های بزرگ و کوچک در دوران‌های تاریخی از دوره انسان نخستین و باستان تا روزگار ما نقشی بنیادین در گزینش جاینام‌ها و شکل‌گیری پهنه‌های جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک جهان داشته‌اند.

بی‌گمان اگر نقش گسترده و بنیادین تمدنی، ژئوپلتیک و ژئواکونومیک شاهنشاهی‌های باستان و بعدی دولت‌های ایرانیان نبود، اکنون کمتر می‌توانستیم به نامی چون خلیج‌فارس بیندیشیم.

از این دید در چند سده گذشته و روزگار ابرقدرتی قدرت‌هایی چون پرتغال، اسپانیا، برتانیا و امریکا نیز بسیاری جاینام‌های دور و نزدیک یا اندک اندک تغییر نام داده‌اند و یا نام جهانی دیگری به خود گرفته اند.

در این بین اگر بازیگر، ملت و تمدنی خواهان حفظ جاینام‌های پیشین، هویتی و باستانی است باید در اندیشه آسیب‌شناسی سنجیده رفتار گذشته خود و بررسی دقیق انگیزه‌ها، رفتار و راهبردهای رویکرد بازیگران مخالف، قدرت‌های بزرگ و کوچک و چیستی و چگونگی توجه آنان به دگرگونی نام‌های پیشین، جهانی و باستانی نیز باشد!

برای ما ایرانیان نیز گردونه بر همین مدار می‌چرخد. بدون آسیب‌شناسی رفتار و رویکردها و گذشته و بررسی نقش خویشتن در خودزنی‌های گوناگون اینگونه دور از انتظار است دیگران بر مدار منافع ملی، آمال و خواسته‌ها و هویت و کیستی ما رفتار کنند. در این راستا تنها نام خلیج فارس نیست و بی‌گمان بازیگرانی نیز هستند که خواهان جهانی شدن نامی چون «خزر» بر پهنه آبی شمال ایران باشند.

در این بین نمونه‌ای از چندگانگی حقوقی، رسانه‌ای و سیاسی را می‌توان در نامیدن دریاچه آبی شمال ایران دید. بی‌گمان نام ایرانی و جهانی «کاسپین» بسیار فراگیرتر از نام‌های داخلی مازندران و خزر است. با این همه هنوز به درستی آشکار نیست، چرا نام خزر در داخل کشور هنوز مورد توجه‌تر از مازندران و کاسپین است؟

حل همین چالش شاید کمکی در جلوگیری از آسیب و رخدادهای ناگوار آتی نیز باشد

نویسنده: فرزاد رمضانی بونش-پژوهشگر ارشد روابط بین الملل