شر قوی، خیر ضعیف

در سال‌های اخیر، سینمای اجتماعی ایران بارها کوشیده است زخم‌های روانی و اجتماعی جامعه را با زبانی استعاری به تصویر بکشد. پیرپسر، ساخته‌ی اکتای براهنی، یکی از آن آثار تلخ و جسورانه‌ای‌ست که تصویری دقیق و بی‌پروا از سیطره‌ی شر و زوال خیر در بستر خانواده و جامعه ارائه می‌دهد؛ فیلمی که می‌توان آن را شرح تصویری مفهوم «شر قوی و خیر ضعیف» دانست.

در پیرپسر، خانواده‌ای فروپاشیده و پر از تضاد، صحنه‌ی اصلی روایت است. شخصیت اصلی - یک مرد میانسال روان‌پریش - به‌ظاهر بیمار است، اما در واقع حامل صدای وجدان و نیکیِ سرکوب‌شده در جامعه‌ای‌ست که شر با چهره‌ای آشنا و مشروع بر آن سلطه دارد. مادر مستبد، پدر فراری از حقیقت و اعضای دیگر خانواده، هریک بخشی از شبکه‌ی تاریک دروغ، انکار، خشونت و تحقیر را تشکیل می‌دهند؛ ساختاری که بیش از آن‌که خانواده باشد، تمثیلی‌ست از نظم کلان سیاسی-اجتماعی.

در این فیلم، شر قدرت دارد، چون سازمان‌یافته است؛ چون روایت را در اختیار دارد و گذشته را تحریف می‌کند. در برابر آن، خیر تنها، ساکت، منزوی و ناتوان است؛ نه به دلیل ضعف جوهری، بلکه به‌خاطر بی‌پناهی و انزوای ساختاری.

اکتای براهنی، با زبانی نمادین و گاه تکان‌دهنده، وضعیت نسلی را به تصویر می‌کشد که نه آینده دارد، نه گذشته‌ای برای اتکا؛ نسلی که در چنبره‌ی حافظه‌ی تحریف‌شده، خانواده‌ای بیمار و ساختاری سلطه‌گر، از درون تهی شده است.

در جهانِ «پیرپسر»، همان‌طور که در جهان امروز، صدای شر بلندتر، رساتر و مسلط‌تر است. در مقابل، خیر در سکوت فریاد می‌زند؛ اما آیا کسی می‌شنود؟ این فیلم به‌درستی هشدار می‌دهد که اگر جهانیان به فریادهای خاموش و تنهایی‌های بی‌صدا بی‌اعتنا باشند، در نهایت قربانی همان شری می‌شوند که روزی در برابرش سکوت کردند.