شهر ایمن، خانه ایمن

زلزله، یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای طبیعی برای ایران و به‌ویژه استان هرمزگان است. تجربه‌های تلخ گذشته مانند زمین‌لرزه‌های بم، رودبار، منجیل، سرپل‌ذهاب و همچنین زلزله‌های مکرر در مناطق جنوبی کشور، به ما یادآور می‌شود که میزان خسارات و تلفات، ارتباط مستقیمی با کیفیت ساخت‌وساز دارد. در بسیاری از این رخدادها، شدت زمین‌لرزه به تنهایی عامل اصلی فاجعه نبوده، بلکه ضعف در طراحی و اجرای ساختمان‌ها، بی‌توجهی به مقررات و نبود نظارت کافی، موجب شده تا یک حادثه طبیعی به فاجعه انسانی تبدیل شود.
مطابق قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب ۱۳۷۴، همه ساختمان‌ها باید توسط مهندسان دارای پروانه اشتغال طراحی و اجرا شوند. همچنین براساس ماده ۳۰ آیین‌نامه اجرایی قانون نظام مهندسی، شهرداری‌ها موظف‌اند صدور پروانه و پایان‌کار را منوط به رعایت مقررات ملی ساختمان و حضور ناظر و مجری ذیصلاح بدانند. این موضوع نشان می‌دهد که قانون‌گذار به روشنی نقش «مهندس» را در خط مقدم ایمنی شهری قرار داده است.

از منظر فنی، مبحث ششم مقررات ملی ساختمان (بارهای وارد بر ساختمان‌ها)، ضوابط دقیق بارهای زلزله را تعیین می‌کند. در کنار آن، مبحث نهم (بتن‌آرمه) و مبحث دهم (سازه‌های فولادی) روش‌های طراحی و اجرای مقاوم در برابر لرزه را تشریح کرده‌اند. رعایت این مقررات، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت برای حفظ جان ساکنان است. متأسفانه در برخی پروژه‌ها مشاهده می‌شود که سازندگان به دلایل اقتصادی یا عجله در ساخت، از مصالح غیراستاندارد یا روش‌های غیرمجاز استفاده می‌کنند. این کوتاهی‌ها اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت به ظاهر مشکلی ایجاد نکند، اما در زمان وقوع زلزله، تفاوت بین یک ساختمان پایدار و یک آوار مرگبار را رقم می‌زند.
سازمان نظام مهندسی ساختمان هرمزگان با بهره‌گیری از ظرفیت مهندسان طراح، ناظر، مجری و آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت ساختمان، مأموریت دارد تا این مقررات را در پروژه‌ها پیاده کند. به بیان ساده‌تر، هر نقشه‌ای که بدون رعایت ضوابط زلزله طراحی شود، باید اصلاح گردد؛ هر بتن‌ریزی یا جوشکاری که کیفیت لازم را نداشته باشد، باید متوقف شود؛ و هر پروژه‌ای که بدون ناظر یا مجری ذیصلاح آغاز گردد، در واقع حقوق بهره‌بردار آن ساختمان را پایمال کرده است.
نکته مهم دیگر، فرهنگ‌سازی عمومی است. بسیاری از شهروندان تصور می‌کنند رعایت مقررات ملی ساختمان صرفاً هزینه‌های اضافی بر پروژه تحمیل می‌کند. در حالی که هزینه مقاوم‌سازی و اجرای درست، در برابر خسارات جانی و مالی یک زلزله بسیار ناچیز است. خانه، تنها یک ملک یا سرمایه اقتصادی نیست؛ خانه، پناهگاه خانواده و حافظ امنیت کودکان و نسل‌های آینده است.
از شهروندان عزیز درخواست می‌شود هنگام آغاز ساخت‌وساز، از طریق سازمان نظام مهندسی ساختمان هرمزگان نسبت به حضور طراح، ناظر و مجری ذیصلاح اطمینان حاصل کنند. همچنین در صورت مشاهده هرگونه تخلف ساختمانی، آن را گزارش دهند تا اقدامات قانونی انجام گیرد. مشارکت مردم در کنار نظارت مهندسان، تنها راهی است که می‌تواند شهرها را در برابر زلزله ایمن سازد.
در نهایت باید بپذیریم که زلزله را نمی‌توان پیش‌بینی یا متوقف کرد، اما می‌توانیم با رعایت قوانین، مقررات ملی ساختمان و استفاده از توان تخصصی مهندسان، خسارات آن را به حداقل برسانیم. ایمنی ساختمان‌ها تنها یک موضوع فنی نیست، بلکه مسئولیتی اجتماعی و تعهدی اخلاقی در برابر جامعه و نسل‌های آینده است.