غزه در تله ترامپ؟

این طرح اگر چه با استقبال برخی از کشورهای اسلامی و عربی مواجه شد اما نگاه دقیق‌تر به مفاد و شرایط آن نشان می‌دهد که این طرح نه تنها راهی به سوی صلح پایدار نمی‌گشاید، بلکه می‌تواند به تشدید بحران و تحمیل شرایط ناعادلانه بر مردم غزه منجر شود. یکی از نخستین ضعف‌های طرح، نبود نمایندگی واقعی برای مردم فلسطین است. این طرح بدون مشارکت مستقیم نیروهای غزه یا حتی گروه‌هایی که در صحنه سیاسی و اجتماعی این منطقه نقشی محوری دارند تدوین شده است. چنین روندی ماهیتی تحمیلی دارد و مشروعیت آن را به شدت زیر سؤال می‌برد. وقتی قرار است آینده یک سرزمین تعیین شود، اما مردم آن در فرآیند تصمیم‌گیری حضور ندارند، طرح بیش از آن‌که راه‌حل باشد، ابزار فشار سیاسی جلوه می‌کند. نکته دوم، یک‌سویه بودن شروط است. در حالی که فلسطینیان ملزم به خلع سلاح حماس و واگذاری اداره غزه به کمیته‌ای بین‌المللی هستند، تعهدات اسرائیل مبهم و فاقد ضمانت اجرایی باقی مانده است. حتی در مواردی، اسرائیل صراحتاً اعلام کرده قصد دارد در بخش‌های مختلف غزه حضور امنیتی خود را حفظ کند. چنین وضعیتی تنها به معنای تداوم اشغال غیرمستقیم خواهد بود و امید به آزادی واقعی را از مردم غزه می‌گیرد. ابهام در اجرای تعهدات اسرائیل از مهم‌ترین نقاط ضعف این طرح است. به رغم اشاره به عقب‌نشینی تدریجی هیچ جدول زمانی الزام‌آوری ارائه نشده و اسرائیل در عمل می‌تواند بر بخش‌های کلیدی غزه تسلط خود را حفظ کند. این در حالی است که از مردم فلسطین خواسته می‌شود تغییرات اساسی و برگشت‌ناپذیر در ساختارهای سیاسی و امنیتی خود بپذیرند.

از سوی دیگر، حتی در خود اسرائیل نیز اجماع لازم برای اجرای این طرح وجود ندارد. بخش‌هایی از طیف سیاسی این کشور، از جمله وزرای تندرو، آن را غیرعملی و فریبکارانه توصیف کرده‌اند. این اختلاف داخلی نشان می‌دهد که طرح ترامپ بیش از آن‌که یک نقشه واقعی برای صلح باشد، بیشتر جنبه تبلیغاتی و تاکتیکی دارد. نقد حقوقی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. انحلال یک جنبش فلسطینی و سپردن اداره غزه به نهادهای خارجی، با اصل حق تعیین سرنوشت در تضاد است. چنین رویکردی تداعی‌کننده الگوهای استعماری گذشته است و نمی‌تواند مبنای مشروعی برای صلحی پایدار باشد. در عین حال، اگر محاصره غزه برچیده نشود، هیچ بازسازی واقعی‌ای صورت نخواهد گرفت و بحران انسانی ادامه خواهد یافت. کمک‌های بین‌المللی در چنین شرایطی صرفاً به شکلی نمایشی عمل خواهند کرد. طرح ترامپ در ظاهر نوید آتش‌بس و بازسازی را می‌دهد، اما واقعیت آن چیزی جز تحمیل یک نظم امنیتی جدید و تداوم سلطه اسرائیل نیست. چنین طرحی نه به رفع ریشه‌های درگیری کمک می‌کند و نه عدالت را برای مردم فلسطین به همراه دارد. اگر صلحی پایدار قرار است شکل بگیرد، باید مبتنی بر به رسمیت شناختن مردم غزه به عنوان طرف اصلی مذاکرات، تعهدات الزام‌آور و متوازن برای همه طرف‌ها و رفع کامل محاصره باشد. بدون این اصول بنیادین، هر طرحی اگر در سطح بین‌المللی تبلیغ شودبه جای پایان جنگ، صرفاً بحران را طولانی‌تر خواهد کرد.گفتنی است جنبش فلسطینی مقاومت اسلامی (حماس) در پاسخ به طرح آتش‌بس دونالد ترامپ، با توقف کامل جنگ، تبادل اسرا و اداره مستقل غزه موافقت کرد و خواستار بررسی مسائل آینده غزه در چارچوب منافع ملی فلسطینی شد.

روزنامه صبح ساحل