دولت غایـب

جناب پزشکیان، در اظهارات اخیرش در استان، که به سرعت در افکار عمومی و رسانه های داخلی و خارجی بازتاب یافت، خطاب به مردم، خیرین و فعالان محلی گفت: «فرض کنید ما نیستیم، دولتی وجود ندارد.» جمله‌ای کوتاه اما عمیق که اگرچه ظاهراً دعوت به خوداتکایی بود، اما در لایه‌های پنهان خود حامل پیامی نگران‌کننده است؛ پیام عقب‌نشینی دولت از وظایف بنیادینش.

اینکه دولتی همیشه از مردمش بخواهد که شما حضور دائمی در عرصه‌های مختلف داشته باشید؛ مدرسه بسازید، بیمارستان تجهیز کنید و شهر را آباد کنید؛ در نگاه نخست شاید یادآور روحیه مشارکت و تعاون باشد اما پرسش اساسی اینجاست که اگر قرار است مردم بدون حساب کردن روی دولت، خودشان بار اصلی آموزش، درمان و توسعه را به دوش بکشند، پس فلسفه‌ی وجودی دولت و نقش آن چیست؟ مگر نه اینکه منابع طبیعی و ثروت ملی در اختیار دولت است و مردم مالیات می‌دهند و در مقابل آن، انتظار طبیعی آن است که دولت بخشی از بار سنگین توسعه و رفاه را به دوش بکشد و خدمات عمومی را تضمین کند؟ چگونه است که در این معادله، دولت هم دریافت‌کننده مالیات باقی می‌ماند و هم انتظار دارد مردم جای خالی او را پر کنند؟

این نگاه خطرناک‌ترین پیامدش تبدیل رابطه دولت و ملت به رابطه‌ای یک‌سویه است. مردمی همیشه «حاضر در میدان» و دولتی همواره «غایب در مسئولیت»؛ مردمی که موظف‌اند بسازند و تجهیز کنند اما در لحظه نیاز از دولت حمایتی نمی‌بینند. نتیجه چنین رابطه‌ای چیزی جز فرسایش اعتماد عمومی و عمیق‌تر شدن شکاف میان جامعه و حاکمیت نخواهد بود.

واقعیت آن است که مردم ایران سال‌هاست باری فراتر از توان خود بر دوش می‌کشند. گرانی، تورم و بیکاری، بخش بزرگی از انرژی و امیدشان را فرسوده کرده است. در چنین شرایطی، دعوت به اینکه «خودتان مدرسه بسازید، خودتان بیمارستان تجهیز کنید»، بیش از آنکه انگیزه‌بخش باشد، نوعی واگذاری وظیفه و رفع مسئولیت از سوی دولت به نظر می‌رسد.

دولت اگر به‌راستی می‌خواهد از مردم مشارکت بخواهد، باید خود پیش‌قدم باشد. مشارکت اجتماعی تنها زمانی معنا دارد که مردم احساس کنند دولت شریک واقعی آنان است؛ نه صرفاً طلبکار امکانات و انرژی‌شان. اعتماد اجتماعی از جایی آغاز می‌شود که دولت باری از دوش مردم بردارد، نه آنکه بار تازه‌ای بر آنان بگذارد. سخنان اخیر رئیس‌جمهور، هرچند ممکن است از منظر شخصی، دعوت به همیاری و خودباوری تعبیر شود، اما در مقام حکمرانی معنای دیگری دارد: عقب‌نشینی دولت از مسئولیت‌های بنیادینش در آموزش، بهداشت و توسعه.

این همان نقطه‌ای است که جامعه حق دارد بپرسد اگر قرار است ما بی‌دولت زندگی کنیم، پس دولت دقیقاً برای چه تشکیل شده و حقوق می‌گیرد؟

دولتِ مطلوب، دولتی نیست که از مردم بخواهد «فرض کنید ما نیستیم»، بلکه دولتی است که نشان دهد «ما هستیم»؛ هستیم تا از بار گرانی و بحران‌ها بکاهیم، هستیم تا امید و اعتماد اجتماعی را احیا کنیم.

آنچه امروز جامعه بیش از هر زمان دیگری نیاز دارد، نه غیبت دولت، بلکه حضور واقعی و مسئولانه آن است.

روزنامه صبح ساحل