شکاف تعهدات سیاسی با واقعیت میدانی در غزه

نشست شرم‌الشیخ در اکتبر ۲۰۲۵ با شعار «آغاز بازسازی و صلح برای غزه» برگزار شد؛ اجلاسی که به میزبانی مصر و با حضور سرانی از آمریکا، ترکیه، قطر و اتحادیه اروپا شکل گرفت و هدف آن تثبیت آتش‌بس میان اسرائیل و حماس، آغاز روند بازسازی و تعیین چارچوبی برای آینده سیاسی غزه بود. اما در حالی‌که رسانه‌های غربی آن را گامی در جهت صلح پایدار توصیف کردند، کارشناسان منطقه‌ای معتقدند که این نشست نیز همچون نمونه‌های پیشین در شرم‌الشیخ و سایر پایتخت‌های عربی، درگیر همان مشکلات ساختاری و سیاسی است که طی سه دهه گذشته مانع از تحقق یک صلح واقعی میان فلسطینیان و اسرائیل شده است.شهر ساحلی شرم‌الشیخ در مصر، از دهه ۱۹۹۰ به یکی از مراکز اصلی دیپلماسی خاورمیانه تبدیل شده است. نخستین نشست مهم این شهر در سال ۱۹۹۶ با حضور رهبران عرب و غربی برای مقابله با خشونت‌ها پس از توافق اسلو برگزار شد. در سال ۲۰۰۵ نیز نشست دیگری در همین شهر با محوریت آتش‌بس میان محمود عباس و آریل شارون تشکیل شد که آن زمان نیز وعده پایان درگیری‌ها را داد. اما هیچ‌کدام از این نشست‌ها نتوانستند عملاً مسیر صلح را تثبیت کنند؛ زیرا همواره میان تعهدات سیاسی در میز مذاکره و واقعیت‌های میدانی در سرزمین‌های اشغالی فاصله‌ای عمیق وجود داشته است. نشست ۲۰۲۵ شرم‌الشیخ نیز در ادامه همین روند قرار دارد. گرچه لحن بیانیه پایانی نسبت به دوره‌های پیش نرم‌تر و امیدوارکننده‌تر بود، اما محتوای آن نتوانست پاسخ‌گوی سه مسئله اساسی و ریشه‌دار در پرونده فلسطین باشد؛ مسائلی که اگر حل نشوند هر توافقی محکوم به شکست است.نخستین مانع تحقق اهداف نشست شرم‌الشیخ، عدم حضور نمایندگان مقاومت فلسطین، به‌ویژه جنبش حماس است. در شرایطی که حماس عملاً کنترل غزه را در دست دارد و طرف اصلی در هر گونه آتش‌بس محسوب می‌شود، بیانیه پایانی اجلاس هیچ اشاره‌ای به دیدگاه‌ها و مطالبات سیاسی این گروه نکرد. در نتیجه، توافق به نوعی میان بازیگران بیرونی شکل گرفت؛ کشورهایی که یا به‌طور مستقیم در درگیری حضور ندارند یا از موضع میانجی‌گری سخن می‌گویند. این مسئله باعث شده تحلیلگران عرب و غربی بر این باور باشند که نشست، بیش از آن‌که محصول گفت‌وگوی طرف‌های درگیر باشد، تلاشی از بیرون برای مهندسی آینده غزه بدون رضایت مقاومت است. از منظر مشروعیت سیاسی نیز، هر توافقی که بدون حضور نیروی اصلی میدان نوشته شود، در بهترین حالت سندی نمادین خواهد بود و نه الزام‌آور. این دقیقاً همان مشکلی است که نشست‌های پیشین صلح از جمله کمپ‌دیوید، آناپولیس و منامه نیز با آن مواجه بودند. دومین مانع مهم، نبود ضمانت اجرایی و سازوکار مشخص برای جلوگیری از حملات مجدد رژیم صهیونیستی به غزه است. در متن بیانیه، از واژه‌هایی همچون «تضمین امنیت اسرائیل» و «ضرورت توقف خشونت‌ها» استفاده شده، اما هیچ اشاره‌ای به مکانیزم نظارتی یا مجازات نقض‌کنندگان آتش‌بس نشده است. تجربه ده‌ها آتش‌بس پیشین، از جمله توافقات قاهره و دوحه، نشان داده که رژیم صهیونیستی بارها مفاد آتش‌بس را نقض کرده، بدون آن‌که هزینه‌ای متحمل شود. همین خلأ حقوقی و سیاسی باعث می‌شود مقاومت فلسطینی نیز اعتماد خود را به روندهای دیپلماتیک از دست بدهد. به بیان دیگر، بدون حضور یک نهاد بی‌طرف بین‌المللی با قدرت اجرایی یا ضمانت امنیتی واقعی، آتش‌بس در خاورمیانه همواره شکننده و موقت خواهد بود.سومین مانع، عدم توجه به مسئله حاکمیت سیاسی واحد در سرزمین‌های فلسطینی است. در حالی‌که بسیاری از کارشناسان و حتی برخی کشورهای عربی تأکید دارند که صلح واقعی زمانی ممکن است که کرانه باختری و نوار غزه تحت یک دولت ملی واحد اداره شوند، در نشست شرم‌الشیخ صرفاً بر بازسازی غزه و کمک‌های اقتصادی تمرکز شد. این رویکرد باعث می‌شود که عملاً دو ساختار مجزا در فلسطین باقی بماند: یکی حکومت خودگردان در رام‌الله و دیگری مدیریت حماس در غزه.

تداوم این دوگانگی نه‌تنها مانع از تشکیل دولت مستقل فلسطین می‌شود، بلکه دست اسرائیل را برای ایجاد اختلاف داخلی و کنترل غیرمستقیم تحولات باز می‌گذارد. مرور تاریخ نشان می‌دهد که تقریباً همه نشست‌های صلح خاورمیانه، از مادرید ۱۹۹۱ تا شرم‌الشیخ ۲۰۲۵، از سه ضعف مشترک نادیده گرفتن بازیگران میدانی و تکیه بر رهبران سیاسی مطلوب غرب، نبود ضمانت اجرایی و بی‌اعتنایی به حقوق بین‌الملل، و نگاه اقتصادی و بازسازی‌محور بدون حل ریشه‌های سیاسی بحران. همین تکرار تاریخی سبب شده بسیاری از تحلیلگران عرب بگویند که دیپلماسی خاورمیانه گرفتار «چرخه نشست‌ها» شده است؛ نشست‌هایی که هرچند پرزرق‌وبرق و رسانه‌ای‌اند، اما دستاوردی واقعی برای مردم فلسطین ندارند.

روزنامه صبح ساحل