فرزندآوری با جیب خالی؟

قیمت پوشک ۲۰۰ درصد گران شد.خبری کوتاه اما هشدار دهنده و تأمل برانگیز این فقط یک عدد نیست. نشانه‌ای است از فشاری که بی‌وقفه بر شانه‌های خانواده‌های ایرانی سنگینی می‌کند. وقتی کالایی به این درجه از ضرورت که مستقیماً با سلامت و آرامش نوزادان در ارتباط است چنین جهشی را تجربه می‌کند، دیگر سخن گفتن از «گرانی» کافی نیست.ما با بحرانی معیشتی روبه‌رو هستیم که ریشه‌های عمیق‌تری از یک نوسان مقطعی دارد. سال‌هاست که اقتصاد خانوار ایرانی زیر بار تورم مزمن، کاهش قدرت خرید، نااطمینانی نسبت به آینده شغلی و بی‌ثباتی بازارها خم شده است. هزینه‌ی مسکن، درمان، آموزش و حتی ابتدایی‌ترین مایحتاج زندگی، چنان شتابان افزایش یافته که بسیاری از خانواده‌ها ناچارند میان نیازهای اولیه خود دست به انتخاب بزنند. در چنین شرایطی، آیا می‌توان تنها با شعار و تبلیغ، از مردم خواست که به فرزندآوری روی بیاورند؟ کشور به سمت سالمندی جمعیت حرکت می‌کند.این واقعیتی انکارناپذیر است. سیاست‌گذاران نیز بارها درباره خطرات کاهش نرخ باروری هشدار داده‌اند. اما پرسش اساسی این است: آیا می‌توان مسئله‌ای به این پیچیدگی را جدا از بستر اقتصادی و اجتماعی آن بررسی کرد؟ فرزندآوری، پیش از آن‌که یک تکلیف تبلیغاتی باشد، تصمیمی عمیقاً وابسته به امنیت روانی و ثبات اقتصادی خانواده‌هاست. وقتی با جوانانی که هنوز ازدواج نکرده‌اند صحبت می‌کنیم و از دلایلشان می‌پرسیم، پاسخ‌هایی تلخ می‌شنویم: «خودمان در تأمین حداقل‌ها مانده‌ایم، چرا فرد دیگری را به این چرخه سخت وارد کنیم؟» این جمله، صرفاً یک گلایه شخصی نیست. انعکاس حس ناامنی نسلی است که آینده را مبهم می‌بیند. نسلی که با قراردادهای کوتاه‌مدت، اجاره‌های سرسام‌آور و درآمدهای ناپایدار دست‌وپنجه نرم می‌کند، چگونه می‌تواند با اطمینان، قدم در مسیر تشکیل خانواده بگذارد؟

از سوی دیگر، زوج‌هایی که ازدواج کرده‌اند اما تمایلی به فرزندآوری ندارند نیز استدلالی مشابه دارند: «نمی‌خواهیم روزی فرزندمان از ما بپرسد با وجود آگاهی از این شرایط اقتصادی، چرا ما را به دنیا آوردید؟» این پرسش، بیش از آن‌که نشانه بی‌میلی به فرزند باشد، بیانگر دغدغه‌ای اخلاقی است.دغدغه‌ی تأمین آینده‌ای آبرومند و باکیفیت برای نسلی که قرار است بار فردای این سرزمین را بر دوش بکشد. واقعیت آن است که سیاست‌های جمعیتی، اگر از بستر اقتصادی جدا شوند، به نتیجه‌ی مطلوب نخواهند رسید. تشویق به فرزندآوری بدون مهار تورم، بدون ایجاد اشتغال پایدار، بدون ساماندهی بازار مسکن و بدون حمایت مؤثر از خانواده‌ها، بیشتر به یک تناقض می‌ماند تا یک راهبرد ملی. خانواده‌ای که از تأمین پوشک، شیرخشک یا هزینه درمان کودک خود نگران است، چگونه می‌تواند به داشتن فرزند دوم یا سوم بیندیشد؟ اگر نگران پیر شدن جمعیت هستیم، باید پیش از هر چیز نگران جوان ماندن امید در دل جوانان باشیم. امیدی که با ثبات اقتصادی، عدالت اجتماعی و چشم‌اندازی روشن از آینده شکل می‌گیرد. ایجاد تسهیلات واقعی برای ازدواج، حمایت هدفمند از مادران و پدران شاغل، تضمین امنیت شغلی و کنترل تورم، پیش‌شرط‌های هر سیاست موفق جمعیتی است. جامعه‌ای که در آن جوانان از ترس ناتوانی مالی، ازدواج را به تعویق می‌اندازند و زوج‌ها از بیم آینده‌ی مبهم، از فرزندآوری صرف‌نظر می‌کنند، نیازمند بازنگری جدی در اولویت‌های اقتصادی خود است.

حل مسئله جمعیت، پیش از آن‌که در بیلبوردها و شعارها جست‌وجو شود، باید در سفره مردم و ثبات بازارها دنبال شود. تا زمانی که مشکلات معیشتی حل نشود و فضای امن و قابل پیش‌بینی برای زندگی و تشکیل خانواده فراهم نگردد، هرچه بر طبل فرزندآوری بکوبیم، نتیجه‌ای جز افزایش فاصله میان سیاست‌ها و واقعیت زندگی مردم در پی نخواهد داشت. آینده این کشور نه فقط به تعداد نوزادان، که به کیفیت زندگی آنان وابسته است. کیفیتی که بدون اصلاحات اقتصادی بنیادین، دست‌یافتنی نخواهد بود.