جدید به قدیم
…در تابستان ۱۴۰۱، آینه اصلی به رصدخانه منتقل شد و پس از آن فعالیتهای اولیه این تلسکوپ ۳.۴ متری آغاز شد. با اینحال، هیچ اطلاعی از فرآیند لایهنشانی و انتقال آینه در اختیار رسانهها قرار نگرفته است. با اینحال میدانیم آینه این تلسکوپ حدود ۹۰ تن وزن دارد و ضخامت آن ۱۸ سانتیمتر است. ب هزینهها، زمانبندی و مسیر رصدخانه ملی ایران این پروژه علمی پرماجرا که به گفته مدیران آن حدود ۲۰۰ میلیارد تومان هزینه داشته است، برفراز قله ۳۶۰۰ متری «گرگش» قرار دارد. مکانیابی رصدخانه ملی ایران حدودا ۶ سال طول کشید. از سوی دیگر، طراحی گنبد آن و تلسکوپ نیز ۶ سال به طول انجامید. در نهایت ساخت آنها نیز ۳ سال زمان برد. برای احداث این تلسکوپ باید جادهای ۱۱ کیلومتری در دل کوه ایجاد میشد تا امکان انتقال تجهیزات به وجود میآمد. این جاده نیز به مدت سه سال طول کشید تا احداث شود. این مجموعه با ۴۰ هزار قطعه مکانیکی، ۷۵ هزار قطعه الکترونیکی و در دوهزار متر فضای تخصصی طراحی شده است و یکی از مهمترین سازه علمی کشور است. حالا با ثبت اولین نوردهی، امیدواریم تا تلسکوپ رصدخانه ملی ایران هرچه زودتر کاربری علمی خود را آغاز کند. منبع: دیجیاتو
تلسکوپ فضایی هابل ناسا و آژانس فضایی اروپا تصویری از یک کهکشان مارپیچی منتشر کرد. به گزارش صبح ساحل، بازوهای مارپیچی شگفتانگیز کهکشان انجیسی ۵۴۹۵(NGC ۵۴۹۵) توسط دوربین میدان وسیع ۳ تلسکوپ فضایی هابل ناسا و آژانس فضایی اروپا به تصویر کشیده شده است. این کهکشان در فاصله حدود ۳۰۰ میلیون سال نوری از زمین در صورت فلکی مار باریک(Hydra) قرار دارد و یک کهکشان سیفرت است. کهکشانهای سیفرت یکی از دو گروه بزرگ هستههای کهکشانی فعال با درخشندگی مرکزی بسیار بالا هستند. این هستههای درخشان تحت سلطه نور ساطع شده از غبار و گاز کیهانی که به یک سیاهچاله بزرگ میریزند، قرار دارند. این تصویر از مجموعه مشاهدات ستارهشناسانی که در حال مطالعه ابرسیاهچالههای قلب کهکشانها هستند، به دست آمده است. مطالعه نواحی مرکزی کهکشانها میتواند چالشبرانگیز باشد و علاوه بر آن نوری که توسط مادههای در حال سقوط به ابرسیاهچاله ایجاد میشود، نواحی تشکیل ستارهها و نور ستارههای موجود به درخشندگی هستههای کهکشانی کمک میکند. دید شفاف هابل به اخترشناسان کمک کرد تا منابع مختلف نور در هستهی کهکشان انجیسی ۵۴۹۵ را تفکیک کنند و همچنین به دقت جرم ابرسیاهچاله آن را بسنجند. علاوه بر کهکشان ذکر شده دو ستاره نیز در این تصویر قابل مشاهده…
…گرفتگی ثابت نمیماند. همانطور که ماه به مدار خود ادامه میدهد، سایه آن با سرعتی بین ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ مایل در ساعت در سراسر سیاره میچرخد و نقطه کسوف مرکزی را با خود همراه میکند. با ادامه کسوف کامل، نقطه کسوف مرکزی در سراسر سطح زمین از غرب به شرق حرکت میکند. در طول یک خورشیدگرفتگی جزئی(مانند همین خورشیدگرفتگی که در پیش خواهیم داشت)، این نقطه یا از بالای قطب شمال یا از زیر قطب جنوب میگذرد و از سطح زمین نمیگذرد. این بدان معناست که فقط لبه سایه ماه روی زمین میافتد و همین مسئله توضیح میدهد که چرا خورشید کاملاً سیاه نمیشود. در ۲۵ اکتبر نقطه کسوف مرکزی از قطب شمال میگذرد که در آن ۸۲ درصد خورشید سیاهپوش میشود. در روسیه تا ۸۰ درصد خورشید گرفتگی رخ میدهد و این نسبت در چین به ۷۰ درصد، در نروژ به ۶۳ درصد و در فنلاند به ۶۲ درصد کاهش مییابد. هرگز با دوربین دوچشمی، تلسکوپ یا چشم غیر مسلح بدون محافظ به خورشید نگاه نکنید. عکاسان نجومی و ستارهشناسان از فیلترهای ویژهای برای رصد ایمن خورشید در هنگام خورشید گرفتگی یا سایر پدیدههای خورشیدی استفاده میکنند و استفاده از عینک آفتابی معمولی برای مشاهده خورشید کافی نیست.
…متان منعکس کنند. همچنین در این تصویر حلقههای اطراف نپتون دیده میشوند. این در حالی است که آخرین بار در سال ۱۹۸۹ (۱۳۶۸) توانسته بودیم به لطف فضاپیمای وویجر ۲ آنها را به صورت مستقیم مشاهده کنیم. مشاهده این حلقهها به دلیل نزدیک بودن آنها به سیاره و روشنایی بالای نپتون سخت است؛ اما تلسکوپ جیمز وب توانسته هم حلقههای مهم و هم غبار اطراف نپتون را ثبت کند. Heidi Hammel، کارشناسی سیستمهای نپتون و یکی از دانشمندان میان رشتهای تلسکوپ جیمز وب نیز تاکید کرد که از آخرین باری که بشر این حلقههای کم رنگ را دیده است، بیش از سی سال میگذرد. همچنین این اولین بار است که حلقهها را در نور مادون قرمز میبینیم. تلسکوپ جیمز وب همچنین توانسته در تصویر خود از نپتون ۷ عدد از ۱۴ قمر شناخته شده این سیاره را ثبت کند. جالبتر از همه اینکه تریتون در این تصویر به شکل جرمی درخشان دیده میشود. انکسار نور از تریتون نیز به این دلیل است که سطح این قمر عجیب با لایهای از نیتروژن یخ زده پوشیده شده است. ناسا البته این هفته خبر بدی نیز در رابطه با تلسکوپ James Webb منتشر کرد. ظاهرا در همان مراحل اولیه راهاندازی، یکی از…
…را که توسط تلسکوپ فضایی جیمز وب ثبت شده بود، منتشر کردند. به گزارش صبح ساحل، این مهد ستارهای در صورت فلکی شکارچی، در فاصله ۱۳۵۰ سال نوری از زمین، در شرایط مشابهی که منظومه شمسی ما بیش از ۴.۵ میلیارد سال پیش در آن متولد شد، قرار گرفته است. ستارهشناسان از این جهت به این منطقه علاقهمند هستند که با بررسی آن میتوان دریافت که در طول چند میلیون سال آغازین تکامل سیاره ما، چه اتفاقاتی رخ داده است. این تصاویر به عنوان بخشی از برنامه "Early Release Science" به دست آمده و بیش از ۱۰۰ دانشمند در ۱۸ کشور، به همراه موسساتی از جمله مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه(CNRS)، دانشگاه وسترن در کانادا و دانشگاه میشیگان در آن شرکت داشتهاند. الز پیترز(Els Peeters)، اخترفیزیکدان دانشگاه وسترن در بیانیهای گفت: ما از دیدن تصاویر حیرتانگیز سحابی شکارچی شگفت زده شدهایم. او افزود: این مشاهدات جدید به ما این امکان را میدهد تا دریابیم چگونه ستارگان پر جرم گاز و غباری که در آنها متولد شدهاند را تغییر میدهند. سحابیها توسط مقادیر زیادی از غبار پوشیده شدهاند. این موضوع رصد آنها با تلسکوپهای نور مرئی مانند تلسکوپ فضایی هابل را غیرممکن میکند. اما تلسکوپ وب عمدتاً…
…هستند و از آن جهت اهمیت دارند که میتوانند اطلاعاتی را درباره محیط میزبان خود ارائه کنند و جهت حرکت باد را نشان دهند. تصویر قدیمی تلماسه Nili Patera مریخ از سال 2018 از این رو، بادها در قطب شمال مریخ باید از جهتهای متفاوتی وزیده باشند، چون تلماسههای موجود در این تصویر شکل کلاسیک هلالی ندارند. تصویر بالا با استفاده از فیلتر قرمز-سبز-آبی گرفته شده و هاله آبی رنگی را روی شنها انداخته است. دوربین HiRISE مانند چشم انسان در طول موج مرئی کار میکند اما لنز تلسکوپی دارد که آن را در زمره قویترین دوربینها از نظر رزولوشن قرار میدهد. دانشمندان به همین واسطه توانستهاند اشیایی تا اندازه 1 متری را در مریخ تشخیص دهند و سطح سیاره را با جزئیاتی بسیار فراتر از ماموریتهای قبلی بررسی کنند. مدارگرد شناسایی مریخ با این دوربین همچنین میتوانند در نزدیکی طول موج فروسرخ هم مشاهداتی داشته باشد تا درباره مواد معدنی این سیاره اطلاعات کسب کند. MRO از سال 2006 در مدار سیاره سرخ قرار دارد و مدت زمان طولانی ماموریت باعث شده دانشمندان بتوانند تغییرات را در طول زمان اندازهگیری کنند. هدف دانشمندان از ثبت این تصاویر ردیابی تغییرات فصلی در طول زمان در این منطقه است.
…و گرانول نامیده میشود. تلسکوپ خورشیدی اینوی به ما این امکان را داده است که با جزئیات بیشتری نسبت به قبل به خورشید نگاه کنیم. "ستورامان پانچاناتان"، مدیر بنیاد ملی علوم آمریکا توضیح داد: تلسکوپ خورشیدی اینوی، قدرتمندترین تلسکوپ خورشیدی جهان است که روش کاوش و درک ما از خورشید را برای همیشه تغییر خواهد داد. بینشهای آن، نحوه پیشبینی و آمادگی کشور ما و سیاره زمین را برای رویدادهایی مانند طوفانهای خورشیدی تغییر خواهد داد. در واقع ما در حال حاضر در فعالترین بخش از چرخه منظم ۱۱ ساله فعالیت خورشید هستیم و کارشناسان این نگرانی را مطرح کردهاند که طوفانهای خورشیدی میتوانند باعث قطعیهای عظیم در تکنولوژیها و دنیای متکی به اینترنت ما شوند. این نگرانیها همه دلیل ساخت و توسعه پروژههایی مانند "اینوی"، کاوشگر :سولار اوربیتر" آژانس فضایی اروپا و کاوشگر خورشیدی "پارکر" ناسا هستند. این تلسکوپ خورشیدی روی آتشفشان "مائوی" (Maui) در هاوایی ساخته شده است. ساخت و ساز آن با مقاومتهایی از سوی مردم بومی هاوایی روبرو شد که این مکان را از نظر معنوی و فرهنگی نقطه مهمی میدانند. "مت مانتین"، رئیس انجمن دانشگاهها برای تحقیقات در نجوم، در مراسم بزرگداشت یک سالگی افتتاحیه این تلسکوپ گفت: با بزرگترین تلسکوپ خورشیدی جهان، عصر جدیدی…
تلسکوپ فضایی هابل از یک کهکشان کوتوله غیرعادی به نام NGC۱۱۵۶ عکس گرفته است. این کهکشان نه مارپیچ و نه بیضوی است. به گزارش صبح ساحل، این عکس در فاصله ۲۵ میلیون سال نوری از زمین و در صورت فلکی حمل قرار دارد. طبق بیانیه سازمان فضایی اروپا این کهکشان ساختاری عجیب و متفاوت با دیگر همتایان خود دارد. مقامات ناسا در بیانیه ای درباره عکس جدید هابل نوشته اند: هزاران ستاره درخشان یک کهکشان مارپیچی را تداعی می کنند، اما فاقد ساختار مشخصه مارپیچ آن هستند. با این وجود، درخشش پراکندهای مانند یک کهکشان بیضوی و هسته آن از ستارههای قدیمیتر و قرمزتر ساطع میکند. نقاط قرمز درخشان پراکنده در سراسر عکس، نشان دهنده مناطقی هستند که انبوهی از ستاره در آنجا در حال تشکیل است و انرژی کهکشان را تامین می کنند. گاز هیدروژن یونیزه شده که از این ستارگان جوان خارج می شود، با نور سرخ می درخشد. به طور معمول کهکشانهای مارپیچ شامل یک مرکز دارای یک برجستگی مرکزی متشکل از ستاره های قدیمی تر و کم نورتر هستند که اطراف شان صفحاتی مسطح و چرخان از ستاره های جوان و داغ وجود دارد. اما مرکز NGC۵۶۱۱ مملو از ستارگان نسل های قدیمی تر…
…Charles Cadieux)، دانشجوی مقطع دکتری "دانشگاه مونترآل" (UdeM) و پژوهشگر ارشد این پروژه گفت: TOI-۱۴۵۲b یکی از بهترین گزینهها برای سیاره اقیانوسی است که ما تا به امروز پیدا کردهایم. شعاع و جرم آن، چگالی بسیار کمتری را نسبت به سیارهای مانند زمین که از فلز و سنگ تشکیل شده است، نشان میدهد. احتمال میرود که این سیاره نیز مانند زمین، سنگی باشد، اما بسیار مرطوبتر است. بررسیهای این گروه پژوهشی نشان میدهند که این سیاره ممکن است از ۳۰ درصد آب تشکیل شده باشد. این گروه پژوهشی، سرنخهایی از وجود این سیاره فراخورشیدی را در دادههای جمعآوریشده توسط "ماهواره نقشهبردار فراخورشیدی گذران" یا "تس" (TESS) کشف کردند. سپس همان گونه که در این مقاله شرح داده شده، آنها با استفاده از دستگاهی که به "رصدخانه مونت مگانتیک" (OMM) متصل است، به هدف خود رسیدند. "رنه دویون" (René Doyon)، استاد دانشگاه مونترآل و از پژوهشگران این پروژه گفت: ما اکنون امیدواریم که به تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) ناسا دست یابیم که میتواند برای درک بهتر TOI-۱۴۵۲b ضروری باشد. وی افزود: به محض این که بتوانیم، زمانی را برای استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب رزرو میکنیم تا به بررسی این دنیای عجیب و شگفتانگیز بپردازیم.
تلسکوپ فضایی جیمز وب موفق شده است برای نخستین بار، نشانهای را از وجود دیاکسید کربن در جو یک سیاره فراخورشیدی کشف کند. به گزارش صبح ساحلو به نوشته ایسنا، تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) طی یک اکتشاف مهم، دیاکسید کربن را در جو یک سیاره فراخورشیدی کشف کرده است. این کشف میتواند آغازگر دوره جدیدی از پژوهش در جهانهای بیرون از منظومه شمسی باشد. این کشف با تمرکز جیمز وب بر سیارات فراخورشیدی انجام شد که به دور ستارگان دیگر میچرخند. این مشاهدات جدید، یک غول گازی داغ به نام "WASP-39 b" را هدف قرار دادهاند که در فاصله ۷۰۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی "دوشیزه" (Virgo) قرار دارد. این سیاره که جرمی تقریبا به اندازه جرم زحل دارد، اما از نظر اندازه بزرگتر از مشتری است، پیشتر توسط "تلسکوپ فضایی هابل" (Hubble Space Telescope) و "تلسکوپ فضایی اسپیتزر" (Spitzer Space Telescope) مشاهده شده بود. مشاهدات پیشین، وجود بخار آب، سدیم و پتاسیم را در جو این سیاره نشان دادند اما زمانی که کار جیمز وب آغاز شد، دانشمندان توانستند نشانههایی مبنی بر وجود دیاکسید کربن را کشف کنند. "ظفر رستمکلوف" (Zafar Rustamkulov)، دانشجوی فارغالتحصیل "دانشگاه جانز هاپکینز" (JHU) و یکی از اعضای گروه بررسی سیارات…
